Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên không gian mạng: Siết chặt trách nhiệm pháp lý và chuẩn hóa đạo đức kinh doanh

Chủ tọa phiên tọa đàm gồm Nhà báo Lê Phạm Hạnh Dung cùng các Luật sư: Trần Thị Hồng Việt, Trương Ngọc Liêu và Dư Trọng Tín. Ngoài ra, chương trình có sự tham gia đóng góp ý kiến của các luật sư, chuyên gia và đại diện doanh nghiệp.

Đi tìm nguyên nhân người mua sa bẫy sàn trực tuyến

Phát biểu tại phiên đầu tiên, Luật sư Dư Trọng Tín nhấn mạnh thực trạng người tiêu dùng thường xuyên đối mặt với các quảng cáo sai sự thật, khuyến mãi mập mờ và bị xâm phạm dữ liệu cá nhân. Đáng lo ngại, khi phát sinh tranh chấp hàng giả, hàng kém chất lượng, người mua rơi vào cảnh “ma trận” vì sàn thương mại điện tử (TMĐT), người bán, đơn vị vận chuyển và trung gian thanh toán liên tục đùn đẩy trách nhiệm.

Đồng quan điểm, Luật sư Trần Thị Hồng Việt chỉ rõ 2 quyền lợi lớn nhất đang bị xâm phạm nghiêm trọng là quyền được biết thông tin kiểm định chất lượng (giấy phép lưu hành) và quyền bảo mật thông tin cá nhân – nguồn cơn của các vụ lừa đảo qua tin nhắn, cuộc gọi rác. Phân tích thêm, Luật sư Đậu Đức Ninh viện dẫn Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, khẳng định việc thiếu công cụ kiểm chứng khiến khách hàng dễ dàng bị thao túng tâm .

 Để tháo gỡ rào cản truy vết nguồn gốc, Luật sư Bạch Tuyết kiến nghị doanh nghiệp phải công khai minh bạch hồ sơ pháp lý sản phẩm, đồng thời siết chặt điều khoản phạt vi phạm trong hợp đồng quảng cáo đối với các bên thứ ba.

 Làm rõ trách nhiệm liên đới của Sàn TMĐT và KOL/KOC

Một trong những nội dung trọng tâm tại phiên thứ hai là phân định ranh giới trách nhiệm pháp lý. Nhà báo Lê Phạm Hạnh Dung đặt vấn đề về sự cân bằng quyền lợi giữa người tiêu dùng và doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Dẫn chiếu Nghị định 248/2026/NĐ-CP, Luật sư Nguyễn Hồng Lâm nhấn mạnh nghĩa vụ bắt buộc về việc xác thực danh tính người bán và công khai thông tin gian hàng. Bên cạnh đó, Luật sư Trang Lưu đề nghị khung pháp lý mới cần chấm dứt tình trạng “đổ lỗi chéo” bằng các chế tài ràng buộc trách nhiệm liên đới chặt chẽ.

 Đối với vai trò của người nổi tiếng trên mạng xã hội, ông Nguyễn Đức Tình (Giám đốc Công ty Công nghệ Truyền thông Tăng trưởng Net Pay - Cổng KOL Gost.vn) nhận định niềm tin của người dùng vào KOL/KOC hiện nay rất lớn, dẫn tới quyết định mua hàng chớp nhoáng. Do đó, việc chuẩn hóa quy trình, đưa vào các khóa đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề cho người làm tiếp thị liên kết là đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn.

Bổ sung góc nhìn này, Luật sư Nguyễn Trung Tín và Luật sư Đậu Đức Ninh lưu ý doanh nghiệp cần chủ động tạo hành lang an toàn qua hợp đồng rà soát kỹ lưỡng, kịp thời lập vi bằng khi có vi phạm để bảo vệ thương hiệu.

 "Lưới lọc" quảng cáo thực phẩm chức năng và cẩm nang tự bảo vệ

Tại phiên thảo luận về mặt hàng mỹ phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe, Luật sư Phạm Hoài Nam lưu ý các quy định nghiêm ngặt của Nghị định 342/2025/NĐ-CP. Luật sư khẳng định doanh nghiệp và bên quảng bá chỉ được truyền thông đúng theo nội dung giấy phép đã công bố; bất kỳ hành vi thổi phồng công dụng nào cũng sẽ bị xử lý nghiêm minh khi người dân chuyển hồ sơ đến cơ quan Kiểm sát hoặc khởi kiện ra tòa.

Để không trở thành nạn nhân, các chuyên gia khuyến cáo người tiêu dùng cần xây dựng thói quen mua sắm thông thái, không chạy theo trào lưu. Luật sư Kim Phượng và Luật sư Vũ Duy Nam (thảo luận tại phiên bốn) lưu ý người mua phải chủ động thu thập chứng cứ điện tử bằng cách chụp màn hình tin nhắn, quay video bóc mở hàng hóa và lưu giữ hóa đơn.

Khi xảy ra sự cố, người tiêu dùng nên ưu tiên hòa giải, sau đó yêu cầu chủ quản nền tảng TMĐT can thiệp theo quy định của Luật Thương mại điện tử 2025 trước khi nhờ đến sự bảo vệ của các cơ quan quản lý nhà nước.

Tọa đàm khép lại với nhiều kiến nghị xác đáng nhằm hoàn thiện thể chế và nâng cao trách nhiệm giải trình của các chủ thể kinh doanh trên không gian mạng, hướng tới một thị trường số văn minh, minh bạch và thượng tôn pháp luật.