Bảo vệ phụ nữ và trẻ em nhìn từ góc độ pháp luật trong kỷ nguyên mới
(PLVN) - Kỷ nguyên số mở ra nhiều cơ hội và thách thức mới cho phụ nữ và trẻ em. Với hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện thể hiện qua một loạt các đạo luật vừa được thông qua và có hiệu lực trong năm 2026, Việt Nam đang dần tạo dựng một hành lang pháp lý vững chắc nhằm bảo đảm quyền con người, quyền bình đẳng giới, quyền trẻ em…
Đánh dấu bước hoàn thiện pháp luật đề cao bảo vệ phụ nữ, trẻ em
Trước hết cần khẳng định rằng, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới tuy không đề cập trực tiếp đến một quy định riêng biệt cho phụ nữ, trẻ em, người yếu thế, nhưng đã nhấn mạnh vào tư duy làm luật mới: pháp luật phải là công cụ kiến tạo, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mọi người dân, đặc biệt là ưu tiên nguồn lực cho phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý cho đối tượng yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số.
Đưa Nghị quyết số 66-NQ/TW vào thực tiễn, trong năm 2025 và đầu năm 2026, việc thông qua và công bố 14 luật và 1 pháp lệnh mới có tác động trực tiếp tới phụ nữ, trẻ em và nhóm người dễ bị tổn thương đánh dấu bước hoàn thiện hệ thống pháp luật vì con người nói chung và vì phụ nữ, trẻ em nói riêng.
Đơn cử, Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú (có hiệu lực từ 1/7/2026), Luật Thi hành án hình sự năm 2025 (có hiệu lực từ 1/7/2026) đã lần đầu tiên quy định phân loại quản lý bắt buộc theo nhóm đặc thù như phụ nữ, người chưa thành niên, người cao tuổi, người khuyết tật, người mắc bệnh nặng… Quy định này không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, mà quan trọng hơn là tạo cơ sở pháp lý để áp dụng chế độ giam giữ, chăm sóc y tế, sinh hoạt phù hợp, hạn chế nguy cơ xâm hại...
Thực tế cho thấy, không gian mạng đang trở thành môi trường tương tác chính của trẻ em và phụ nữ trong học tập, giải trí và làm việc. Tuy nhiên, theo một nghiên cứu, khoảng 87% trẻ em từ 12 - 17 tuổi sử dụng Internet mỗi ngày nhưng chỉ 36% biết cách tự bảo vệ an toàn thông tin cá nhân, đồng thời phụ nữ vẫn tiếp cận dịch vụ số thấp hơn so với nam giới, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa và đồng bào dân tộc thiểu số dẫn tới nguy cơ dễ bị lừa đảo. Do đó, pháp luật về an ninh mạng không còn là vấn đề kỹ thuật mà còn là nhân quyền số để hướng tới việc bảo vệ quyền riêng tư và an toàn cho nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ, trẻ em. Luật An ninh mạng 2025 (có hiệu lực từ 1/7/2026) nghiêm cấm việc chiếm đoạt bí mật đời tư, gia đình trên mạng xã hội, từ đó trực tiếp bảo vệ phụ nữ và trẻ em khỏi những hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân, bạo lực số, quấy rối trực tuyến và lạm dụng thông tin…
Chia sẻ trách nhiệm sinh con và nuôi con
Ở góc độ gia đình, Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, nhưng riêng với việc điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh của thuế thu nhập cá nhân thì căn cứ vào Điều 1 Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 áp dụng từ ngày 1/1/2026 và áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026) tăng mức giảm trừ gia cảnh đối với người phụ thuộc và người nộp thuế. Quy định này giúp giảm gánh nặng thuế cho các gia đình có người phụ thuộc, trong đó có trẻ em và người chăm sóc gia đình. Cùng với đó, các quy định mở rộng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế đối với hộ kinh doanh nhỏ lẻ nơi phụ nữ chiếm tỷ lệ lớn góp phần giảm áp lực quản lý thuế và tăng cơ hội duy trì sinh kế, đặc biệt tại khu vực nông thôn, vùng khó khăn.
Luật Dân số 2025 thay thế Pháp lệnh Dân số cũ (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) nhằm chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang chính sách dân số và phát triển. Việc nhấn mạnh chăm sóc sức khỏe sinh sản, bảo vệ bà mẹ, trẻ em, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh và nâng cao chất lượng dân số cho thấy Luật Dân số 2025 đã nhận diện đúng tồn tại: không thể điều chỉnh dân số nếu không chia sẻ trách nhiệm sinh con và nuôi con với phụ nữ…
Có thể nói, những luật mới được thông qua và có hiệu lực trong năm 2026 không chỉ bổ sung các chế tài và cơ chế bảo vệ mà còn phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy lập pháp, đây không chỉ là vấn đề pháp lý thuần túy mà còn là biểu hiện của một xã hội văn minh, năng động trong kỷ nguyên số. Nhưng cũng cần nhìn nhận rằng dù hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện, việc thi hành vẫn đối mặt nhiều thách thức, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan nhà nước, gia đình và xã hội.
Năm 2026, Việt Nam sẽ triển khai Tổng điều tra kinh tế lần thứ 7. Theo Cục Thống kê, cuộc Tổng điều tra phục vụ 3 mục đích chính: đánh giá sự phát triển về số lượng, quy mô, lao động, kết quả sản xuất kinh doanh của các cơ sở kinh tế; phản ánh mức độ ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; cơ cấu, phân bố các cơ sở kinh tế theo địa phương, ngành và loại hình sở hữu. Theo Hội LHPN Việt Nam, từ 3 mục đích này có thể thấy, Tổng điều tra kinh tế năm 2026 sẽ giúp cung cấp nguồn dữ liệu nền tảng, có độ tin cậy cao để phân tích sâu tình hình tham gia kinh tế của phụ nữ và những vấn đề đặt ra đối với phụ nữ trong nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới mô hình tăng trưởng. Kết quả Tổng điều tra cũng là căn cứ quan trọng để các Bộ, ngành và chính quyền địa phương xây dựng, điều chỉnh chính sách việc làm, an sinh xã hội, đào tạo nghề, hỗ trợ khởi nghiệp và chuyển đổi số cho phụ nữ, nhất là phụ nữ ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.