Bảo vệ người chưa thành niên trước “sóng gió” cuộc đời

[links()] Mặc dù Bộ luật Tố tụng Hình sự nước ta có một chương riêng quy định thủ tục tố tụng đặc biệt đối với người chưa thành niên phạm tội nhưng nhìn chung các thủ tục đó thiếu toàn diện, chưa thể hiện được đầy đủ cũng như những chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội hoặc còn mang tính hình thức. Vì vậy, "chưa đủ sức" để phòng ngừa tội phạm cũng như bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên…

 

Báp PLVN Online đã ghi nhận các ý kiến về vấn đề có nên thành lập tòa chuyên biệt cho người chưa thành niên...

 

Việc cần thiết thành lập tòa án người chưa thành niên xuất phát từ một số lý do cơ bản như chính sách hình sự nhân đạo và mục đích giáo dục của Nhà nước ta đối với người chưa thành niên phạm tội…

 

Tuy nhiên, để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên khi tham gia tố tụng, bên cạnh việc nghiên cứu thành lập tòa án người chưa thành niên, cần nghiên cứu thành lập các bộ phận chuyên trách trong cơ quan điều tra và viện kiểm sát, theo hướng hình thành ở mỗi cơ quan điều tra ở cấp tỉnh một đội điều tra các vụ án mà bị can là người chưa thành niên, mỗi viện kiểm sát cấp tỉnh thành lập một ban chuyên trách để kiểm sát việc tuân theo pháp luật và thực hành quyền công tố đối với khởi tố, điều tra, xét xử những vụ án người chưa thành niên phạm tội…. 

 

Theo quy định của pháp luật hiện hành, việc thành lập các Tòa chuyên trách dựa trên các nhóm quan hệ xã hội cùng loại mà pháp luật chuyên ngành điều chỉnh như quan hệ dân sự, hình sự, kinh tế, hành chính…, tương ứng với nó là các Tòa Dân sự, Tòa Hình sự, Tòa Kinh tế, Tòa Hành chính.

 

Đối với Tòa chuyên trách về gia đình và người chưa thành niên thì tính chất khác với Tòa chuyên trách hiện hành, vừa kết hợp theo nhóm quan hệ, vừa kết hợp theo chủ thể. Do đó, cần lý giải rõ để xác định phạm vi thẩm quyền đối với Tòa án này nhằm bảo đảm vừa phúc đáp được mục tiêu thành lập Tòa vừa không trùng lặp về mặt thẩm quyền với các Tòa chuyên trách khác.

 

Phải lập luận thuyết phục cơ quan có thẩm quyền

Xây dựng một loại tòa án chuyên trách để xét xử những vụ việc liên quan đến người chưa thành niên là đề tài đã được đề cập nhiều lần, kéo dài nhiều năm nay ở nước ta.

Để thuyết phục cơ quan có thẩm quyền chấp nhận xây dựng và vận hành có hiệu quả Tòa án gia đình và người chưa thành niên ở Việt Nam mà Viện Khoa học xét xử, TANDTC đang chủ trì xây dựng Đề án thành lập thì cần thuyết phục 2 vấn đề có quan hệ gắn bó với nhau.

Cụ thể là, ở Việt Nam đã chín muồi các điều kiện để thành lập tòa án chuyên trách đối với người chưa thành niên và phương án tối ưu tổ chức tòa án chuyên trách đối với người chưa thành niên chỉ có thể là Tòa án gia đình và người chưa thành niên. 

Cần đưa ra lộ trình thực hiện cụ thể

Đề án thành lập Tòa án gia đình và người chưa thành niên ở Việt Nam cần đưa ra lộ trình thực hiện cụ thể, các giải pháp thực hiện Đề án bắt đầu được thực hiện từ thời điểm nào và thời điểm nào thì hoàn thành. Trên cơ sở chương trình làm việc của Ban Chỉ đạo cải cách tư pháp Trung ương, cần dự kiến thời điểm Đề án được cấp có thẩm quyền thông qua, thời điểm thành lập Tòa án gia đình và người chưa thành niên…

Thời điểm thành lập Tòa án gia đình và người chưa thành niên nên được tính toán để phù hợp với việc thành lập TAND sơ thẩm khu vực, TAND phúc thẩm, TAND cấp cao và đổi mới tổ chức, hoạt động của TANDTC theo tinh thần cải cách tư pháp.

Việc thành lập Tòa án gia đình và người chưa thành niên không làm phát sinh thêm công việc mà là sự phân chia lại thẩm quyền xét xử, giải quyết các vụ án, vụ việc giữa tòa chuyên trách trong hệ thống Tòa án. Do đó, việc thực hiện giải pháp về nhân lực cần được tính toán kỹ lưỡng, tận dụng tốt những thư ký, hội thẩm nhân dân, thẩm phán có kinh nghiệm trong việc xét xử, giải quyết vụ việc có liên quan đến người chưa thành niên hoặc có hiểu biết về tâm sinh lý và những kỹ năng khác về người chưa thành niên.