Bảo tàng Báo chí Việt Nam: Nơi lưu giữ ký ức nghề báo

Xuất phát từ mong muốn gìn giữ, tôn vinh và phát huy truyền thống tốt đẹp của các thế hệ người làm báo Việt Nam, Hội Nhà báo Việt Nam đã xây dựng Đề án thành lập Bảo tàng Báo chí Việt Nam. Ngày 28/7/2017, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định thành lập bảo tàng. Đến ngày 19/6/2020, hệ thống trưng bày thường xuyên chính thức khai trương và đón khách tham quan.

Hiện nay, Bảo tàng Báo chí Việt Nam đang lưu giữ và trưng bày hơn 35.000 hiện vật, tư liệu tiêu biểu phản ánh tiến trình lịch sử báo chí Việt Nam cũng như sự gắn bó mật thiết giữa báo chí với các giai đoạn phát triển của dân tộc.

Không gian trưng bày được bố trí trên diện tích gần 1.500m², chia thành năm giai đoạn lớn gồm: Báo chí Việt Nam giai đoạn 1865 - 1925; giai đoạn 1925 - 1945; giai đoạn 1945 - 1954; giai đoạn 1954 - 1975 và giai đoạn từ năm 1975 đến nay. Các khu vực trưng bày được thiết kế hiện đại với sự kết hợp giữa hiện vật gốc, tư liệu phục chế, đồ họa, hình ảnh, âm thanh và công nghệ số nhằm mang đến trải nghiệm sinh động cho khách tham quan.

Điểm nhấn tại khu vực trung tâm của bảo tàng là không gian báo chí giai đoạn 1865 - 1925. Tại đây, chiếc bục hình viên kim cương giới thiệu 10 tờ báo nổi tiếng, tiêu biểu đầu tiên của thế giới và Việt Nam. Trong số đó có Gia Định Báo - tờ báo tiếng Việt đầu tiên và Báo Thanh Niên - tờ báo mở đầu cho nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Bước sang giai đoạn 1925 - 1945, báo chí cách mạng phát triển mạnh mẽ cùng phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc. Nhiều tờ báo nổi tiếng như: Tranh Đấu, Dân Chúng, Tin Tức, Nhành Lúa, Cờ Giải Phóng, Quân Giải Phóng, Lao Động, Cờ Vô Sản... được giới thiệu tại bảo tàng. Trong đó, Dân Chúng từng là tờ báo cách mạng xuất bản công khai có số lượng phát hành lớn nhất Đông Dương thời bấy giờ.

Không gian trưng bày giai đoạn 1945 - 1954 tái hiện sinh động chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Báo chí cách mạng không chỉ là công cụ tuyên truyền mà còn trực tiếp phục vụ kháng chiến, động viên tinh thần quân dân cả nước. Những tờ báo in trong điều kiện chiến khu, các phương tiện tác nghiệp thô sơ cùng nhiều hình ảnh tư liệu quý đã giúp người xem cảm nhận được ý chí và nghị lực phi thường của các thế hệ nhà báo thời chiến.

Đặc biệt, khu vực trưng bày giai đoạn 1954 - 1975 để lại nhiều cảm xúc cho khách tham quan. Không gian được chia thành ba nội dung lớn: Báo chí miền Bắc - hậu phương lớn; báo chí tiền tuyến và đối ngoại; báo chí các vùng đô thị miền Nam. Những câu chuyện về các tòa soạn dưới hầm, những tờ báo in trong rừng, chiếc loa phát thanh bên bờ sông Bến Hải hay chương trình truyền hình đầu tiên với chiếc máy quay tự chế mang tên “Ngựa Trời ở Hà Nội” đã tái hiện một thời kỳ làm báo đầy gian khổ nhưng vô cùng vẻ vang.

Phần trưng bày từ năm 1975 đến nay giới thiệu chặng đường phát triển của báo chí trong thời kỳ hòa bình, đổi mới và hội nhập. Nhiều hình ảnh về ngày giải phóng miền Nam, công cuộc đổi mới đất nước, sự phát triển của các loại hình báo chí hiện đại cùng khu trải nghiệm nghề báo đã giúp công chúng hiểu rõ hơn về những chuyển biến mạnh mẽ của nền báo chí nước nhà.

Để có được kho tư liệu đồ sộ hôm nay, những người làm công tác tại Bảo tàng Báo chí Việt Nam đã không quản ngại khó khăn, đi tới nhiều địa phương trên cả nước để sưu tầm hiện vật, tiếp nhận những kỷ vật nghề nghiệp do các nhà báo và gia đình nhà báo trao tặng. Mỗi hiện vật không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn chứa đựng những câu chuyện nghề đầy cảm xúc.

Tham quan bảo tàng, nhiều người trẻ bày tỏ sự xúc động và tự hào khi được tiếp cận trực tiếp với những dấu ấn lịch sử của báo chí Việt Nam. Bạn Nguyễn Quốc Hải, sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền chia sẻ: “Trước đây em chỉ được học về lịch sử báo chí qua sách vở và bài giảng. Khi tận mắt nhìn thấy những tờ báo cổ, những chiếc máy ảnh, máy ghi âm hay các hiện vật gắn với những nhà báo nổi tiếng, em cảm nhận rõ hơn sự hy sinh và cống hiến của các thế hệ đi trước. Chuyến tham quan giúp em hiểu rằng làm báo không chỉ là một nghề mà còn là trách nhiệm với xã hội và đất nước”.

Trong khi đó, anh Hoàng Trung hiện đang làm biên tập viên của Tạp chí Dân chủ và Pháp luật cho biết: “Tôi rất bất ngờ vì Bảo tàng được xây dựng hiện đại, nhiều tư liệu quý và cách trưng bày rất sinh động. Không chỉ những người làm báo mà bất kỳ ai quan tâm đến lịch sử dân tộc đều có thể tìm thấy nhiều điều bổ ích tại đây”.

Với hàng chục nghìn hiện vật, tư liệu quý cùng những câu chuyện nghề được lưu giữ qua nhiều thế hệ, Bảo tàng Báo chí Việt Nam hôm nay không chỉ là địa chỉ nghiên cứu, học tập mà còn là nơi nuôi dưỡng niềm tự hào nghề nghiệp, góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của nền báo chí cách mạng Việt Nam.