Bạo lực học đường: Đừng để những bài học phải trả giá bằng thương tích

Một cú đánh và nỗi đau của nghề dạy học

Ngày 19/10/2026, tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội, một nam sinh lớp 12 đã hành hung cô giáo dạy Toán, đồng thời là giáo viên chủ nhiệm, ngay trong giờ học. Theo thông tin được công bố, sự việc xảy ra sau khi học sinh không hoàn thành bài tập và bị giáo viên yêu cầu đứng cạnh bục giảng.

Hậu quả, cô giáo bị thương ở vùng mặt, tỷ lệ tổn hại sức khỏe được xác định là 12%. Ngày 21/10, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can để điều tra về tội cố ý gây thương tích.

Một cú đánh diễn ra trong khoảnh khắc, nhưng hậu quả không chỉ là thương tích trên cơ thể cô giáo. Đó còn là sự tổn thương đối với tình cảm thầy trò, kỷ cương trường học và những câu hỏi về nhân cách, trách nhiệm của một học sinh đang ở ngưỡng cửa trưởng thành.

Trong truyền thống dân tộc Việt Nam, người thầy luôn được kính trọng. Dù phương pháp giáo dục có đổi mới đến đâu, sự tôn trọng đối với nhà giáo vẫn phải là một chuẩn mực văn hóa. Không thể lấy sự bực tức, bất đồng hay cảm giác bị tổn thương để biện minh cho hành vi bạo lực.

Nhưng nếu chỉ lên án rồi chờ một bản án, chúng ta mới giải quyết phần ngọn. Điều cần suy nghĩ sâu hơn là vì sao một tình huống giáo dục thông thường lại có thể chuyển thành hành vi nguy hiểm? Học sinh đã được trang bị những kỹ năng gì để kiểm soát cảm xúc, giải quyết bất đồng? Gia đình, nhà trường và xã hội cần làm gì để những sự việc tương tự không tái diễn?

Những con số và vụ việc đáng suy nghĩ

Bạo lực học đường không phải câu chuyện riêng của một trường học hay một địa phương. Tháng 11/2023, khi trả lời chất vấn tại Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho biết, từ ngày 1/9/2021 đến ngày 5/11/2023, cả nước ghi nhận 699 vụ bạo lực học đường, liên quan đến 2.016 học sinh, trong đó có 854 học sinh nữ. Theo cách tính được Bộ trưởng nêu, bình quân khoảng 50 cơ sở giáo dục có một vụ bạo lực học đường.

Trước đó, số liệu tổng hợp của ngành giáo dục tại 49 tỉnh, thành phố trong năm năm học 2017–2018 đến 2021–2022 ghi nhận 2.624 vụ, với 7.209 người liên quan. Hai nguồn thống kê có thời kỳ và phạm vi khác nhau, nhưng cho thấy đây là vấn đề cần được quan tâm thường xuyên.

Bước sang năm 2026, những vụ việc nghiêm trọng tiếp tục được cơ quan chức năng ghi nhận. Theo thông tin UBND tỉnh Lâm Đồng được Báo Bảo vệ pháp luật công bố ngày 21/10/2026, từ đầu năm địa phương xảy ra 5 vụ liên quan đến bạo lực học đường, khiến 8 học sinh bị thương và 1 học sinh tử vong. Trong đó có vụ học sinh dùng dao đâm tử vong bạn cùng trường tại phường Mũi Né và vụ học sinh bị đánh theo nhóm tại Trường THCS Hàm Chính.

Ngày 16/10/2026, tại Hải Phòng, cơ quan chức năng tạm giữ hình sự một học sinh để điều tra vụ xô xát khiến một học sinh khác bị thương nặng, sau đó tử vong tại bệnh viện.

Trước đó, tháng 9/2026, tại TP.HCM, một vụ tấn công liên quan đến nam sinh đã khiến năm học sinh khác bị thương, phải được hỗ trợ y tế.

Những vụ việc xảy ra ở các địa phương khác nhau, với hoàn cảnh không giống nhau, nhưng đều đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo vệ sự an toàn của học sinh và nhà giáo.

Đáng lo hơn, bạo lực không chỉ biểu hiện bằng những cú đánh. Những hành vi xúc phạm, đe dọa, cô lập, bắt nạt kéo dài hoặc quay phim làm nhục người khác rồi phát tán trên mạng xã hội cũng có thể gây tổn thương nghiêm trọng.

Dù vậy, cần nhìn nhận khách quan: Những số liệu hiện có chưa đủ để kết luận bạo lực học đường đang gia tăng trên phạm vi toàn quốc trong năm 2026. Nhưng những hậu quả đã được ghi nhận cho thấy không thể xem nhẹ công tác phòng ngừa.

Vì sao những mâu thuẫn nhỏ có thể dẫn đến hậu quả lớn?

Có một câu hỏi đáng suy nghĩ: Vì sao có những học sinh có thể giải được bài toán khó nhưng lại không biết giải quyết một mâu thuẫn bằng đối thoại?

Phần lớn học sinh vẫn chăm ngoan, kính trọng thầy cô và có ý thức tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, những vụ việc nghiêm trọng cho thấy ở một số trường hợp, khả năng kiểm soát cảm xúc, kỹ năng ứng xử và nhận thức về hậu quả hành vi còn hạn chế.

Một lời nói thiếu kiềm chế, một sự khiêu khích, một mâu thuẫn bạn bè có thể phát triển thành xô xát. Khi có thêm sự kích động của nhóm bạn, hành vi bạo lực có nguy cơ trở nên nghiêm trọng hơn.

Gia đình là nơi đầu tiên trẻ em học cách ứng xử. Cha mẹ không chỉ có trách nhiệm chăm lo việc học mà còn phải dạy con biết tôn trọng, chịu trách nhiệm và không dùng bạo lực để giải quyết bất đồng.

Nếu chỉ quan tâm đến điểm số, thành tích mà thiếu thời gian trò chuyện, lắng nghe, gia đình có thể bỏ lỡ những khó khăn của con em. Ngược lại, phương pháp giáo dục quá nuông chiều hoặc thường xuyên sử dụng lời nói, hành vi thô bạo cũng không tạo được nền tảng tốt cho việc hình thành nhân cách.

Nhà trường cũng cần nhìn lại chất lượng giáo dục đạo đức và kỹ năng sống. Chúng ta dành nhiều thời gian cho kiến thức, thi cử, nhưng đã quan tâm tương xứng đến việc dạy học sinh kiềm chế cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn và tìm kiếm sự giúp đỡ hay chưa?

Một học sinh bị bắt nạt có biết tìm ai để phản ánh? Một giáo viên phát hiện mâu thuẫn kéo dài giữa học sinh có được hỗ trợ xử lý? Khi có dấu hiệu đe dọa trên mạng xã hội, gia đình và nhà trường phối hợp như thế nào? Đó là những câu hỏi cần được trả lời bằng hành động cụ thể, không chỉ bằng khẩu hiệu hay bản cam kết.

Môi trường mạng cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Những nội dung cổ xúy bạo lực, hành vi quay phim đánh nhau để thu hút người xem, lời nói kích động hoặc xúc phạm trên mạng có thể làm phức tạp thêm mâu thuẫn. Tuy nhiên, phải có chứng cứ cụ thể mới có thể xác định các yếu tố này là nguyên nhân trực tiếp của từng vụ việc.

Trách nhiệm không thể chỉ đặt lên vai thầy cô

Sau mỗi vụ bạo lực học đường, dư luận thường hỏi học sinh sẽ bị xử lý như thế nào. Nhưng có một câu hỏi không kém phần quan trọng: Người lớn đã làm gì để phòng ngừa?

Không thể giao toàn bộ việc hình thành nhân cách cho nhà trường, cũng không thể yêu cầu giáo viên chịu trách nhiệm về mọi hành vi của học sinh trong và ngoài trường học.

Gia đình phải thực sự đồng hành với con em, quan tâm đến những thay đổi về tâm lý, các mối quan hệ bạn bè và cách sử dụng mạng xã hội. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cần tìm hiểu, hỗ trợ, không che giấu hành vi sai trái nhưng cũng không vội vàng áp đặt hoặc kỳ thị.

Nhà trường phải xây dựng môi trường giáo dục có kỷ cương, công bằng và tôn trọng. Giáo viên cần được bồi dưỡng kỹ năng xử lý tình huống căng thẳng, nhận diện nguy cơ bạo lực, đồng thời được bảo vệ trước hành vi xúc phạm, hành hung. Sự tôn nghiêm của người thầy phải được giữ gìn. Nhưng kỷ luật học đường cũng phải được thực hiện bằng phương pháp phù hợp, tôn trọng nhân phẩm người học.

Cơ quan quản lý giáo dục cần đánh giá thực chất công tác phòng ngừa. Không thể chỉ căn cứ vào số buổi tuyên truyền, số kế hoạch hay số bản cam kết để khẳng định trường học đã an toàn.

Lực lượng công an, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội cần phối hợp phát hiện, ngăn chặn những nguy cơ vượt quá khả năng xử lý của nhà trường, nhất là việc tụ tập đánh nhau, sử dụng hung khí hoặc đe dọa nhau ngoài cổng trường.

Tất nhiên, trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức phải được xác định bằng chứng cứ và quy định pháp luật. Không thể cứ xảy ra vụ việc là mặc nhiên kết luận cha mẹ buông lỏng giáo dục hoặc giáo viên thiếu trách nhiệm. Nhưng về mặt xã hội, mỗi vụ bạo lực đều nhắc nhở rằng sự an toàn của học sinh không thể chỉ phụ thuộc vào một người hay một cơ quan.

Đừng chờ đến khi có thương tích mới hành động

Năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Công an tiếp tục tăng cường phối hợp bảo đảm an toàn trường học, phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý kịp thời bạo lực học đường.

Theo tôi, trước hết phải coi giáo dục đạo đức, nhân cách, ý thức pháp luật và kỹ năng giải quyết mâu thuẫn là nhiệm vụ nền tảng. Học sinh cần được hướng dẫn cách ứng xử khi bị khiêu khích, khi chứng kiến bạn bị đánh, khi bị đe dọa trên mạng hoặc bị lôi kéo tham gia xung đột.

Tiếp đó, mỗi trường học cần có kênh tiếp nhận thông tin an toàn, bảo mật, có người chịu trách nhiệm xử lý. Những dấu hiệu bắt nạt, đe dọa, mâu thuẫn kéo dài phải được quan tâm từ sớm, không đợi đến khi xảy ra hậu quả nghiêm trọng.

Cần nâng cao hiệu quả tư vấn tâm lý học đường, tăng cường phối hợp giữa gia đình và giáo viên, đồng thời xây dựng phương án can thiệp khi xuất hiện nguy cơ sử dụng hung khí hoặc bạo lực tập thể.

Đối với hành vi vi phạm pháp luật, phải xử lý nghiêm minh, đúng quy định. Tuy nhiên, với học sinh chưa thành niên, cần chú trọng giáo dục, giúp các em nhận thức sai lầm, khắc phục hậu quả và có cơ hội sửa chữa, tái hòa nhập. Người bị bạo lực phải được bảo vệ, hỗ trợ về sức khỏe, tâm lý và quyền học tập. Đặc biệt, cần xây dựng hệ thống thống kê thống nhất về bạo lực học đường. Khi có số liệu chính xác theo năm học, địa phương, cấp học, hình thức và hậu quả, các cơ quan quản lý mới có cơ sở đánh giá đúng tình hình và lựa chọn giải pháp phù hợp.

Một nhà trường an toàn không phải là nơi không bao giờ xảy ra mâu thuẫn, mà là nơi những mâu thuẫn được phát hiện, giải quyết đúng cách và không bị để mặc phát triển thành bạo lực.

Để bục giảng thực sự là nơi gieo những điều tốt đẹp

Trở lại vụ nam sinh hành hung cô giáo tại Hà Nội, điều khiến chúng ta day dứt không chỉ là thương tích của người thầy mà còn là tương lai của một học sinh đang ở tuổi trưởng thành. Một hành vi bạo lực có thể diễn ra trong vài giây, nhưng hậu quả đối với sức khỏe, nhân cách, việc học tập và trách nhiệm pháp lý có thể kéo dài nhiều năm.

Pháp luật phải nghiêm minh với hành vi sai trái. Nhưng điều xã hội mong muốn hơn cả không phải là có thêm những vụ án để xử lý, mà là giảm được những nguy cơ dẫn đến bạo lực ngay từ đầu.

Một nền giáo dục tiến bộ không chỉ được đánh giá bằng điểm số, thành tích hay tỷ lệ đỗ đại học. Giá trị sâu xa của giáo dục còn ở việc hình thành những con người biết tôn trọng, có lòng nhân ái, biết chịu trách nhiệm và không sử dụng bạo lực để giải quyết bất đồng.

Đừng để những bài học về đạo đức, pháp luật và tình người chỉ đến sau những cú đánh, những giọt nước mắt, thậm chí cả những mất mát không thể bù đắp.