Bảo hiểm xã hội khu vực kinh tế ngoài quốc doanh: Khó khăn ngay từ khâu xác định số liệu
Lâu nay, việc phát triển bảo hiểm xã hội khu vực kinh tế ngoài quốc doanh thường ì ạch hơn so với các khu vực khác. Một trong những nguyên nhân là việc rà soát, xác định số đơn vị và lao động tại khu vực này còn gặp khó khăn. Tình trạng này ảnh hưởng không nhỏ đến việc tuyên truyền, vận động các doanh nghiệp tham gia BHXH cho người lao động.
Ông chẳng bà chuộc
Ông Bùi Tiến Trung, Phó Chủ tịch Liên minh HTX thành phố cho biết, 6 tháng đầu năm 2008, thành phố có thêm 1926 doanh nghiệp được thành lập, nâng số doanh nghiệp hoạt động tại thành phố lên hơn một chục nghìn doanh nghiệp. Theo Luật BHXH, toàn bộ số doanh nghiệp này thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH,BHYT cho người lao động. Ông Trung còn khẳng định, 80% doanh nghiệp trong số này có mã số thuế. Nhất trí với ý kiến của lãnh đạo Liên minh HTX thành phố, ông Nguyễn Anh Duyên, đại diện Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam tại Hải Phòng phân tích thêm, các doanh nghiệp kê khai nộp thuế nghĩa là có hoạt động và doanh thu. Như vậy, cơ quan BHXH chỉ cần nắm danh sách từ ngành thuế là có số liệu về doanh nghiệp và người lao động khu vực này, từ đó buộc các doanh nghiệp tham gia BHXH cho người lao động.
Tuy nhiên, ngành BHXH thành phố cho rằng, việc rà soát số doanh nghiệp tại thành phố không đơn giản. Theo Phó giám đốc BHXH thành phố Nguyễn Văn Thực, đến tháng 3-2008, Sở Kế hoạch-Đầu tư thành phố cấp đăng ký kinh doanh cho 3446 doanh nghiệp hoạt động tại thành phố. Đây là số doanh nghiệp thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH, BHYT cho người lao động. Tuy nhiên, theo kết quả khảo sát của BHXH thành phố mới đây, đơn vị chỉ thu được 2367 phiếu điều tra khảo sát tương ứng với số doanh nghiệp, với số lao động báo cáo gần 140 nghìn người. Hơn 1000 doanh nghiệp còn lại đã dừng hoạt động, đang xây dựng hoặc chưa xác định được địa chỉ. Trong số 2367 doanh nghiệp tham gia khảo sát, BHXH thành phố xác định 1781 doanh nghiệp tham gia BHXH,BHYT cho gần 103 nghìn lao động. 586 doanh nghiệp còn lại với khoảng 37 nghìn lao động hiện chưa được tham gia và hưởng các chế độ BHXH nhà nước quy định. Như vậy, so với số liệu của lãnh đạo Liên minh HTX thành phố đưa ra, thì số doanh nghiệp BHXH thành phố nắm được chỉ chiếm khoảng 1/4. Vậy còn gần 8000 doanh nghiệp nữa “trốn” ở đâu?
24% là doanh nghiệp “ma”
Giám đốc BHXH quận Ngô Quyền Nguyễn Thị Ngọc Lan cho biết, theo danh sách BHXH thành phố gửi về, quận Ngô Quyền rà soát đối với 758 doanh nghiệp trên địa bàn. Tuy nhiên, đơn vị chỉ thực hiện được với 459 doanh nghiệp. Trong số gần 300 doanh nghiệp không khảo sát được, 186 doanh nghiệp không hoạt động, thậm chí là doanh nghiệp “ma” vì không xác định được địa chỉ. Số doanh nghiệp “ma” này chiếm hơn 24% tổng số doanh nghiệp. Tại huyện An Dương, tình trạng doanh nghiệp “ma” còn đáng báo động hơn với 379/ 561 doanh nghiệp đăng ký kinh doanh. Các địa phương khác đều có tình trạng này. Trong đó, quận Lê Chân có 173/435 doanh nghiệp và huyện Kiến Thuy có 92/139 doanh nghiệp không xác định được địa chỉ. Theo điều tra của cơ quan công an mới đây, không ít doanh nghiệp được thành lập chỉ để làm những việc phi pháp như buôn bán hoá đơn giá trị gia tăng kiếm lời bất chính. Thực tế này lý giải phần nào cho việc vênh nhau về số doanh nghiệp ngoài quốc doanh giữa các cơ quan hiện nay.
Giám đốc BHXH thành phố Hải Phòng Phạm Công Hiến nhìn nhận, ngành BHXH gặp không ít khó khăn trong việc rà soát, xác định số doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Vì vậy, việc phát triển BHXH cho người lao động khu vực này chưa tương xứng với thực tế, tốc độ phát triển của thành phố. Điều đó cũng có nghĩa, còn nhiều người lao động của khu vực này chưa được hưởng chế độ chính sách BHXH, BHYT theo quy định. Để bảo đảm công bằng giữa các doanh nghiệp và quyền lợi cho người lao động, thành phố cần chỉ đạo các địa phương, ban, ngành liên quan phối hợp với BHXH các địa phương tổ chức tuyên truyền sâu rộng hơn nữa về Luật BHXH tới các doanh nghiệp và người lao động. Các ngành chức năng, nhất là thanh tra Lao động-Thương binh và xã hội, Liên đoàn Lao động thành phố tăng cường thanh tra và kiên quyết xử lý các doanh nghiệp không tham gia BHXH cho người lao động. Việc kiểm tra các doanh nghiệp sau đăng ký kinh doanh cũng cần được quan tâm, bởi việc này sẽ chỉ ra đâu là doanh nghiệp hoạt động thực sự, đâu là doanh nghiệp “ma”, góp phần ngăn chặn tình trạng các doanh nghiệp vi phạm pháp luật.
Minh Khuê