Bảo đảm các trường hợp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt đều được nhận làm con nuôi

Thảo luận tại phiên họp, đại biểu Nguyễn Danh Tú (Đoàn Kiên Giang) và nhiều đại biểu khác nhấn mạnh, đây là dự án Luật có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, giúp trẻ em khi không có cơ hội sống trong môi trường gia đình nơi mình sinh ra, được chăm sóc, giáo dục và sống trong mái ấm gia đình thay thế an toàn, bền vững, bảo đảm sự phát triển toàn diện, các lợi ích tốt nhất cho trẻ em.

Nhấn mạnh quan điểm nhận con nuôi là để mở cửa một mái ấm cho trẻ em; không thể để thủ tục nhân văn ấy trở thành cánh cửa cho hành vi mua bán, chuyển giao hay lạm dụng trẻ em, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn TP Hồ Chí Minh) đánh giá cao dự thảo Luật đã bổ sung các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, xác minh trẻ bị bỏ rơi và bảo vệ trẻ khi hủy quyết định nuôi con nuôi.

Tuy nhiên, với một lĩnh vực liên quan trực tiếp đến thân thể, nhân thân và tương lai của trẻ, đại biểu cho rằng phải thiết kế thêm cơ chế để phát hiện nguy cơ trước khi trẻ được giao nhận, đưa ra khỏi nơi cư trú hoặc rơi vào tay người có mục đích bất hợp pháp.

Trên tinh thần đó, về nguyên tắc giải quyết việc nuôi con nuôi, đại biểu đề nghị ghi rõ vào Luật nghĩa vụ “lập báo cáo đánh giá trẻ và phương án chăm sóc”, tối thiểu gồm hoàn cảnh, nhu cầu, ý kiến của trẻ; người thân đã được xác minh; hỗ trợ đã cung cấp cho gia đình gốc; phương án chăm sóc khác đã xem xét; lý do từng phương án không phù hợp; căn cứ lựa chọn nhận nuôi.

Với trường hợp nhận nuôi có yếu tố nước ngoài, theo đại biểu, cần ghi nhận rõ trong hồ sơ kết quả tìm kiếm gia đình phù hợp tại Việt Nam và thời hạn tìm kiếm hợp lý.

Về các hành vi bị nghiêm cấm, đại biểu đề nghị bổ sung quy định “nghiêm cấm lợi dụng việc cho, nhận con nuôi để tuyển mộ, chuyển giao, tiếp nhận, vận chuyển hoặc đưa trẻ em đi nhằm mua bán người, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể; nghiêm cấm gắn việc nhận nuôi với yêu cầu hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể hoặc bất kỳ can thiệp y tế trái pháp luật nào”.

Về điều kiện của người nhận con nuôi, đại biểu cho rằng, cần quy định rõ “người đã bị kết án về tội mua bán người, mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người không được nhận con nuôi”.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Danh Tú đề nghị bổ sung vào dự thảo Luật quy định người đang chấp hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, đặc khu không được nhận con nuôi.

Chỉ ra vấn đề kiểm soát lợi ích tài chính, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) phân tích, dự thảo quy định khoản đóng góp của người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài nhận trẻ tại cơ sở trợ giúp xã hội được sử dụng một phần để chi trả thù lao cho nhân viên cơ sở.

Trong khi đó, cơ sở này cũng được giao rà soát, đánh giá, đề nghị giải quyết cho trẻ làm con nuôi; thể hiện ý kiến đồng ý bằng văn bản.

“Như vậy, cơ sở vừa tham gia đánh giá, đề xuất, vừa có nhân viên được hưởng thù lao liên quan đến việc cho trẻ làm con nuôi. Đó là nguy cơ xung đột lợi ích cần phòng ngừa, không phải nhận định đã có trục lợi”, đại biểu nêu băn khoăn.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định khoản đóng góp phải được quản lý, hạch toán minh bạch, chịu kiểm tra; thù lao căn cứ vào công việc thực tế, theo định mức, không gắn với số trẻ được cho làm con nuôi hoặc kết quả ghép trẻ; khoản đóng góp không được chi phối việc đánh giá, đề xuất và đồng ý cho trẻ làm con nuôi. Chính phủ quy định chi tiết việc thực hiện.

Phát biểu tiếp thu, làm rõ ý kiến đại biểu nêu tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hoá quan điểm chỉ đạo của Đảng về tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em; tăng cường phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số, tạo thuận lợi tối đa cho người dân; phù hợp với tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Đồng thời, tiếp tục nội luật hóa quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và khắc phục những tồn tại, hạn chế phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Nuôi con nuôi năm 2010.

Về một số ý kiến cụ thể, liên quan đến ý kiến đại biểu đề nghị rà soát về điều kiện trẻ em được nhận làm con nuôi, Bộ trưởng khẳng định quy định tại khoản 1 Điều 13 đã bao quát các nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, không nơi nương tựa, trong đó có trẻ em có cha mẹ nhưng cha mẹ không còn khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng; trẻ em bị bạo lực, xâm hại, bóc lột.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để bảo đảm thể hiện đầy đủ, đúng tinh thần các trường hợp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt đều được tiếp cận các hình thức chăm sóc thay thế, trong đó có nhận làm con nuôi.

Đối với khoản tiền bù đắp chi phí, Bộ trưởng cho biết đây là quy định kế thừa Luật hiện hành, phù hợp với Công ước La Hay năm 1993 về bảo vệ trẻ em và hợp tác trong lĩnh vực nuôi con nuôi quốc tế. Các khoản thu chỉ nhằm bù đắp chi phí thực tế phát sinh, không được tạo ra lợi ích tài chính bất chính.

Khẳng định dự thảo Luật đã có các quy định nhằm phòng ngừa lạm dụng, tiêu cực, tránh xung đột lợi ích, Bộ trưởng cho biết, Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát, bảo đảm việc thu, phân bổ và sử dụng các khoản chi phí chặt chẽ, minh bạch.

Về điều kiện của người nhận con nuôi, theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự thảo đã bổ sung quy định đối với trường hợp vi phạm hành chính liên quan đến xâm hại trẻ em; đồng thời tiếp thu ý kiến về việc nghiên cứu bổ sung trường hợp đang bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn.