Bảo đảm an toàn pháp lý trong số hóa giao dịch bất động sản và giải pháp công chứng điện tử

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam Nguyễn Văn Khôi cho biết, Hội thảo là dịp để trao đổi thảo luận về những nội dung chuyên ngành liên quan đến lĩnh vực hoạt động của hai bên. Theo đó, chúng ta đều biết từ năm 2023 đến nay, nhiều luật liên quan đến thị trường bất động sản đã được sửa đổi, bổ sung gồm Luật Nhà ở 2023, Luật Kinh doanh bất động sản 2023, Luật Đất đai 2024…

Quá trình triển khai thực hiện các luật thông qua các Nghị định của Chính phủ và Thông tư của các Bộ ngành đều căn cứ trên quan điểm định hướng, chỉ đạo của 4 nghị quyết của Bộ Chính trị vừa qua, gồm: Nghị quyết 57, Nghị quyết 59, Nghị quyết 66 và Nghị quyết 68.

Trên nền tảng đó, hoạt động của Hiệp hội Bất động sản Việt Nam và Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam dù xuất phát từ những lĩnh vực khác nhau nhưng đều hướng đến một mục tiêu chung, đó là đơn giản hóa thủ tục hành chính, giải quyết nhanh nhất thủ tục cho các doanh nghiệp, qua đó tạo lập thị trường minh bạch, công khai và bền vững.

Nhiều chủ trương, chính sách phát triển thị trường bất động sản an toàn, lành mạnh

Tại Hội thảo, bà Phạm Thúy Hạnh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Chính phủ cho biết, thời gian vừa qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách phát triển thị trường bất động sản an toàn, lành mạnh, bền vững; nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong quản lý các hoạt động kinh doanh bất động sản, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp thực hiện các giao dịch bất động sản, bảo đảm công khai, minh bạch, giảm chi phí trung gian, ứng dụng công nghệ để chuyển đổi số trong lĩnh vực bất động sản.

Cụ thể, Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban chấp hành Trung ương về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất, tạo động lực đưa nước ta trở thành nước phát triển có thu nhập cao; Nghị quyết số 161/2024/QH15 của Quốc hội về tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý thị trường bất động sản và phát triển nhà ở xã hội…

Về căn cứ pháp lý, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Nhà ở, Luật Giao dịch điện tử năm 2023, Luật Đất đai năm 2024 và các luật có liên quan đã có các quy định tạo cơ sở pháp lý cho phát triển thị trường bất động sản lành mạnh, bền vững và tăng cường quản lý các hoạt động kinh doanh bất động sản, hạn chế các vi phạm, rủi ro tác động xấu đến sự phát triển của thị trường bất động sản, như: công khai thông tin bất động sản đưa vào kinh doanh; quy định điều kiện của các tổ chức, cá nhân kinh doanh bất động sản, sàn giao dịch bất động sản; điều kiện của bất động sản đưa vào kinh doanh…

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy còn nhiều bất cập trong quá trình thực thi pháp luật và phát triển thị trường bất động sản như: quy trình giao dịch bất động sản còn rườm rà, chưa khoa học, chưa liên thông giữa các khâu: Tìm kiếm thông tin chính xác về bất động sản; xác định tính hợp pháp của giao dịch; điều kiện bất động sản đưa vào giao dịch và các thủ tục: ký kết hợp đồng, công chứng hợp đồng, thanh toán, nộp thuế, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, cập nhật thông tin biến động....

Bên cạnh đó, giá trị giao dịch chưa phản ánh đúng thực chất của giao dịch, có tình trạng trốn thuế, đầu cơ, thổi giá; thị trường bất động sản chưa thực sự công khai, minh bạch về thông tin; người dân, nhà đầu tư khó tiếp cận được nguồn thông tin chính xác, đầy đủ về bất động sản, nguy cơ rủi ro khi tham gia giao dịch; các giao dịch bất động sản vẫn được thực hiện offline, hệ thống lưu trữ thông tin phân tán, không có cơ sở dữ liệu tập trung; xu hướng đầu tư bất động sản đang chuyển sang tìm kiếm tính minh bạch, pháp lý rõ ràng, thanh toán nhanh gọn.

Công chứng điện tử - bảo đảm an toàn pháp lý đối với các giao dịch bất động sản

Tại Hội thảo, ông Đào Duy An - Tổng Thư ký Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam nhấn mạnh, bất động sản là tài sản đặc biệt có giá trị lớn, do đó an toàn pháp lý cho giao dịch bất động sản luôn luôn là sự quan tâm của chính quyền và người dân. Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ đối với quy trình giao dịch bất động sản như hiện nay, công chứng, đặc biệt là công chứng điện tử càng trở nên cần thiết để đảm bảo an toàn pháp lý đối với các giao dịch bất động sản.

Hiện nay, công chứng điện tử dễ dàng đồng bộ với các dịch vụ công trực tuyến và hỗ trợ quy trình số của sàn giao dịch bất động sản. Công chứng điện tử lần đầu tiên được quy định trong thiết chế pháp luật Việt Nam: “Công chứng điện tử là việc công chứng được thực hiện bằng phương tiện điện tử để tạo lập văn bản công chứng điện tử…”. Ngoài ra, Luật Công chứng còn quy định một cách thức khác để tạo ra văn bản công chứng điện tử, đó là chuyển đổi văn bản công chứng từ dạng giấy sang dạng điện tử. Điều này được cụ thể hóa tại khoản 1, 2 Điều 47, Nghị định 104/2025/NĐ-CP ngày 15/05/2025.

Có thể thấy, sản phẩm của công chứng điện tử là văn bản công chứng dạng điện tử, do đó rất dễ dàng khi thực hiện các thủ tục hành chính trực tuyến toàn trình cũng như trực tuyến từng phần, ngoài ra văn bản công chứng điện tử có thông tin để có thể tham chiếu, kiểm tra tính xác thực, đảm bảo thông tin được kiểm tra dễ dàng, chính xác và nhanh chóng.

Trong quá trình chuyển đổi số quy trình giao dịch bất động sản, các sàn giao dịch cũng cần các thông tin về bất động sản chính xác và kịp thời, vì thế trong phạm vi luật định, các sàn giao dịch bất động sản có thể tiếp cận được các thông tin liên quan tới giao dịch bất động sản chính thống nhằm hỗ trợ thông tin để kết nối được giao dịch bất động sản hiệu quả hơn. Các dữ liệu từ công chứng điện tử được kết nối vào hệ thống dữ liệu chung cũng là một trong những nguồn thông tin rất quan trọng trong hoạt động của các sàn giao dịch bất động sản. Việc phân định rõ, chuyên môn hóa vai trò giữa sàn giao dịch bất động sản và công chứng giúp cho các hoạt động được chuyên nghiệp, nhanh chóng, rõ ràng.

Ông Đào Duy An nêu rõ, hiện nay đã có chế định công chứng điện tử, việc cập nhật thông tin, chia sẻ thông tin về các giao dịch bất động sản được công chứng thuận lợi và nhanh chóng hơn rất nhiều. Việc lưu trữ, trích xuất, tra cứu lại hồ sơ công chứng điện tử cũng dễ dàng hơn. Đây là nền móng cho số hóa quy trình giao dịch bất động sản được thực hiện đồng bộ trong thời gian tới.

Tại Hội thảo các đại biểu tập trung thảo luận 4 chủ đề lớn về định hướng, chủ trương của Đảng và Nhà nước trong việc đơn giản hóa thủ tục và hiện đại hóa quy trình giao dịch bất động sản; vai trò then chốt của công chứng, đặc biệt là công chứng điện tử, như một cơ chế bảo đảm an toàn pháp lý trong giao dịch bất động sản số; thực trạng pháp lý và giải pháp công nghệ để triển khai công chứng điện tử, giải pháp; yêu cầu tăng cường phối hợp giữa lĩnh vực bất động sản và công chứng để bảo đảm minh bạch, bền vững.

Phát biểu tổng kết các vấn đề thảo luận, bà Nguyễn Thị Thơ - Phó Chủ tịch Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam nêu rõ, Hội thảo đã có quá trình trao đổi, thảo luận sôi nổi về các giải pháp bảo đảm an toàn pháp lý trong số hóa giao dịch bất động sản và những vấn đề liên quan đến công chứng điện tử đối với bất động sản; thống nhất được sự cần thiết của công chứng điện tử trong việc bảo đảm an toàn cho giao dịch bất động sản theo quy định pháp luật; làm rõ về tính bảo mật, vấn đề bảo đảm các yếu tố kỹ thuật của nền tảng công chứng điện tử với giao dịch bất động sản trên môi trường số.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam khẳng định tiếp thu ý kiến của các đại biểu về yêu cầu hoàn thiện, nâng cao hơn nữa quy trình điện tử của giao dịch công chứng, để hồ sơ công chứng điện tử giản tiện hơn, giảm thiểu thủ tục, tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân, doanh nghiệp, hướng tới số hóa toàn diện, thực chất thay vì “số hóa bản giấy”. Đồng thời cần rà soát các quy định pháp luật hiện hành, để tìm ra vướng mắc, từ đó có những kiến nghị cụ thể liên quan đến chính sách pháp luật về công chứng trong lĩnh vực bất động sản nói chung và công chứng điện tử nói riêng, trên tinh thần vừa tăng tính an toàn, minh bạch cho các giao dịch, vừa giảm thiểu tối đa thủ tục hành chính để triển khai một cách phù hợp, hiệu quả nhất, dựa trên nhu cầu của người dân, doanh nghiệp và yêu cầu mới của kỷ nguyên số.