Bàn về quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Bàn về quy định  trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
(PLVN) -Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp hình sự của Việt Nam, Bộ luật hình sự (BLHS) năm 2015 đã quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, đánh dấu bước phát triển mang tính đột phá trong tư duy lập pháp hình sự của nước ta. 

Việc ghi nhận trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong BLHS năm 2015 xuất phát từ những yêu cầu, đòi hỏi cấp bách trong thực tiễn. 

Tuy nhiên, kể từ khi BLHS năm 2015 được ban hành, cho đến nay vẫn chưa có pháp nhân thương mại nào bị đưa ra xét xử tại tòa án. Với tình trạng pháp nhân vi phạm pháp luật như hiện nay cho thấy, quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong BLHS năm 2015 chưa thật sự hoàn thiện, còn tồn tại nhiều vướng mắc dẫn đến thực tế chưa thể xử lý hình sự được vi phạm của pháp nhân thương mại. 

BLHS năm 2015 không có sự thống nhất khi quy định về bản chất của trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Khoản 1 Điều 8 BLHS quy định về khái niệm tội phạm như sau: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội... do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm...”; với sự giải thích khái niệm tội phạm như vậy, có thể hiểu chủ thể của tội phạm ngoài cá nhân còn có pháp nhân thương mại. Quy định này lại mâu thuẫn với quy định tại khoản 1 Điều 75 - điều kiện chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Đó là quy định “hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân thương mại”; có thể hiểu pháp nhân thương mại không phải là chủ thể trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội mà vẫn do cá nhân nhân danh pháp nhân thương mại trực tiếp thực hiện; hay nói cách khác, chủ thể của tội phạm vẫn là cá nhân. Như vậy, BLHS năm 2015 vẫn có sự mâu thuẫn về nội dung giữa khoản 1 Điều 8 và khoản 1 Điều 75. 

Trên cơ sở lý luận về bản chất của trách nhiệm hình sự của pháp nhân như tác giả đã phân tích ở trên, BLHS năm 2015 nên sửa đổi theo hướng quy định thống nhất: chỉ có duy nhất một chủ thể của tội phạm – đó là cá nhân và hai chủ thể của trách nhiệm hình sự là cá nhân và pháp nhân thương mại. Điều này có nghĩa quy định về tội phạm tại Điều 8 cần sửa đổi lại theo hướng chỉ có cá nhân mới là chủ thể của tội phạm. Có như vậy, mới phù hợp với quy định tại Điều 75 và phù hợp với quy định về tội phạm cụ thể mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự.

Trong số 33 tội mà pháp nhân thương mại có thể phải chịu trách nhiệm hình sự, có 22/47 tội thuộc nhóm các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, ví dụ như: tội buôn lậu, tội trốn thuế, tội vi phạm quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản...; có 9/12 tội thuộc nhóm các tội phạm về môi trường, ví dụ như: tội gây ô nhiễm môi trường, tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam, tội hủy hoại rừng...; chỉ có 2/68 tội thuộc nhóm các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, đó là các tội: tội tài trợ khủng bố và tội rửa tiền. 

Bản chất của việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân chỉ là việc bổ sung các quy định về chủ thể thứ hai phải chịu trách nhiệm hình sự, bên cạnh quy định về trách nhiệm hình sự của chủ thể thứ nhất - cá nhân về cùng một hành vi phạm tội do cá nhân này thực hiện. Tuy nhiên, nghiên cứu 33 điều luật trong BLHS có quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, chỉ có 26 điều luật có cách quy định phù hợp với bản chất của việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân; trong khi đó, tồn tại những 07 điều luật có cách quy định trái với bản chất của việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân – quy định hai hành vi phạm tội riêng biệt cho hai chủ thể chịu trách nhiệm hình sự (cá nhân và pháp nhân thương mại) đối với cùng một tội phạm. 

Việc quy định như trên không những tạo ra sự không bình đẳng giữa hai chủ thể phải chịu trách nhiệm hình sự mà còn trái với bản chất của việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Vì vậy, để có sự nhất quán trong quy định của các điều luật của Phần các tội phạm về các tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, BLHS năm 2015 nên sửa đổi theo hướng không bổ sung dấu hiệu định tội áp dụng riêng biệt cho pháp nhân thương mại như 07 tội nói trên mà chỉ nên quy định theo như cách quy định của 26 điều luật còn lại. Đó là: “Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau: Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 điều này thì bị phạt...Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 của điều này thì bị phạt...” 

Đọc thêm

Hài hòa pháp luật giữa các quốc gia Asean, hướng tới phát triển toàn diện và bền vững

Các chuyên gia, diễn giả tại buổi hội thảo
(PLVN) - Sáng 10/7, tại TPHCM, trường Đại học Luật TPHCM tổ chức Hội thảo quốc tế với chủ đề “hài hòa hoá pháp luật giữa các quốc gia Asean hướng tới phát triển toàn diện và bền vững”, nhằm xác định các vấn đề và định hướng giải pháp cho tiến trình hài hòa hóa pháp luật trong cộng đồng ASEAN.

Báo Pháp luật Việt Nam: Cầu nối đưa pháp luật vào cuộc sống

Báo Pháp luật Việt Nam: Cầu nối đưa pháp luật vào cuộc sống
(PLVN) - Trải qua 39 năm hình thành và phát triển, Báo Pháp luật Việt Nam (PLVN) đã và đang thực hiện tốt vai trò là cơ quan ngôn luận của Bộ Tư pháp, đưa pháp luật đến gần cơ sở và mang hơi thở cuộc sống. Nhân dịp này, phóng viên Báo đã ghi nhận những đánh giá về Báo PLVN.

Hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan tới Trí tuệ nhân tạo

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm.
(PLVN) - Chiều 10/7, Bộ Tư pháp phối hợp với Quỹ Hanns Seidel Foundation tổ chức Hội thảo kinh nghiệm quốc tế về trách nhiệm pháp lý của các đối tượng liên quan tới trí tuệ nhân tạo. Hội thảo thuộc khuôn khổ Chương trình hợp tác ba năm Đối thoại nhà nước pháp quyền giữa Bộ Tư pháp CHXHCN Việt Nam và Bộ Tư pháp liên bang CHLB Đức.

Phát huy tính chủ động của báo chí trong truyền thông chính sách

Truyền thông chính sách góp phần tạo đồng thuận trong xã hội từ sớm, từ xa (ảnh MH, Baodantoc.vn).
(PLVN) - Truyền thông chính sách là một trong những kênh quan trọng và bảo đảm việc thực hiện quyền làm chủ của người dân trong tham gia xây dựng pháp luật, qua đó góp phần củng cố và xây dựng niềm tin của nhân dân đối với mỗi chủ trương, chính sách mới được ban hành. Trong công tác này, báo chí được đánh giá là kênh truyền thông chính sách quan trọng nhất.

Bộ Tư pháp xếp thứ nhất về Chỉ số cải cách hành chính

Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long, các Thứ trưởng Nguyễn Khánh Ngọc, Trần Tiến Dũng chủ trì hội nghị.
(PLVN) - Bộ Tư pháp đã thực hiện cải cách hành chính và áp dụng Hệ thống quản lý chất lượng ISO trong việc thực hiện công tác chuyên môn, giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp... qua đó, đạt được một số kết quả nổi bật. Trong đó, Chỉ số cải cách hành chính (Par Index) của Bộ tiếp tục duy trì nhóm dẫn đầu (xếp thứ 1) trong số các bộ, ngành được đánh giá.

Sẵn sàng cho những 'bước chuyển' mới

Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng (thứ 3 từ trái sang); Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh (thứ 2 từ trái sang); Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản PGS.TS Phạm Minh Tuấn (ngoài cùng bên phải); Tổng Biên tập Báo PLVN TS Vũ Hoài Nam (thứ 2 từ phải sang) tại gian trưng bày của Báo PLVN tại Hội Báo 2024.
(PLVN) - Nhân kỷ niệm 39 năm Ngày Báo Pháp luật Việt Nam (PLVN) phát hành số đầu tiên (10/7/1985 - 10/7/2024), Tổng Biên tập - TS. Vũ Hoài Nam đã chia sẻ về những định hướng phát triển của PLVN trong thời gian tới.

Vinh dự là 'Cơ quan ngôn luận của Bộ Tư pháp'

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long (bìa phải) trả lời phỏng vấn của Báo Pháp luật Việt Nam nhân dịp đầu Xuân 2024.
(PLVN) - Đối với người làm báo Pháp luật Việt Nam (PLVN), ngoài mục tiêu, phương châm hành động “Vì Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam” còn mang trong mình niềm tự hào đặc biệt là “Cơ quan ngôn luận của Bộ Tư pháp”.

Báo Pháp luật Việt Nam: Giúp pháp luật mang hơi thở cuộc sống

Báo Pháp luật Việt Nam: Giúp pháp luật mang hơi thở cuộc sống
(PLVN) - Trải qua 39 năm hình thành và phát triển, Báo Pháp luật Việt Nam (PLVN) đã và đang thực hiện tốt vai trò là cơ quan ngôn luận của Bộ Tư pháp, đưa pháp luật đến gần cơ sở và mang hơi thở cuộc sống. Nhân dịp này, Phóng viên Báo đã ghi nhận những đánh giá về Báo PLVN.

Ngày 10/7: Sơ kết công tác Tư pháp 6 tháng đầu năm

Ngày 10/7: Sơ kết công tác Tư pháp 6 tháng đầu năm
(PLVN) -Ngày 10/7, Bộ Tư pháp tổ chức Hội nghị sơ kết công tác Tư pháp 6 tháng đầu năm và triển khai công tác 6 tháng cuối năm. Đồng chí Lê Thành Long, Ủy viên BCH TW Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp chủ trì hội nghị.

Cưỡng chế thi hành án thành công vụ việc kéo dài ở Đà Lạt

Cưỡng chế thi hành án thành công vụ việc kéo dài ở Đà Lạt
(PLVN) - Sáng 9/7, Chi cục THADS TP Đà Lạt (Lâm Đồng) cùng với sự phối hợp, hỗ trợ của chính quyền phường 2 (TP Đà Lạt) và lực lượng Cảnh sát hỗ trợ Tư pháp Công an TP Đà Lạt đã cưỡng chế bàn giao thành công hơn 200m2 đất cho người được thi hành án, đảm bảo tính nghiêm minh pháp luật.