Bản quyền các giống hoa Đà Lạt - Vấn đề cần suy ngẫm

Đà Lạt khá nổi tiếng với việc tạo giống hoa từ phòng nuôi cấy mô. Hoa Đà Lạt cũng đã được đặt ra vấn đề xây dựng thương hiệu. Trong khi đó, theo TS Phạm S - GĐ Sở KHCN Lâm Đồng, để hoa Đà Lạt thực sự là hoa thương mại từ cây giống đến sản phẩm tiêu dùng, vấn đề bản quyền cũng cần được đặt ra một cách nghiêm túc.

Trong một lần trò chuyện mới đây với ông Nguyễn Đình Sơn - GĐ Công ty cổ phần Công nghệ Rừng Hoa (đơn vị sản xuất và xuất khẩu cây giống hoa nổi tiếng của Lâm Đồng), được biết đơn vị của ông vừa thành công trong việc nuôi cấy mô một sản phẩm cây trồng mà nhiều quốc gia khác trong khu vực không làm được, chúng tôi nêu câu hỏi: “Anh đã nghĩ đến vấn đề bản quyền cho giống cây trồng này chưa?”. Ông Sơn thật thà lắc đầu: “Trước mắt, chúng tôi chỉ sản xuất theo đơn đặt hàng của nước ngoài. Còn vấn đề bản quyền, tính sau vậy!”.

 

Đưa cây giống hoa từ phòng lab ra trồng ngoài vỉ xốp.

SẢN XUẤT KHÔNG CẦN BẢN QUYỀN

Nói không quá là hiện nay, vấn đề bản quyền các giống hoa Đà Lạt chưa được người sản xuất, kể cả các cơ sở nuôi cấy mô, đặt ra một cách nghiêm túc. Hầu hết các cơ sở nuôi cấy mô thực vật ở Đà Lạt tỏ ra khá tùy tiện (và cả liều lĩnh nữa) trong việc nhân giống các loài hoa. Một trong những nguyên nhân khiến các đơn vị này “can đảm” làm như vậy là vì hầu hết sản phẩm họ làm ra chỉ tiêu thụ nội địa là chính; hoặc, nếu tiêu thụ ở nước ngoài thì hầu hết các sản phẩm cây giống đó cũng chỉ cung cấp cho các quốc gia chưa có bảo hộ bản quyền cây giống, hoặc cũng chỉ sản xuất những giống hoa đã hết hạn bản quyền để cung cấp cho các nước có bảo hộ bản quyền cây giống. TS Dương Tấn Nhựt - Phó Viện trưởng Viện Sinh học Tây Nguyên - cho biết: “Từ lâu, nhiều quốc gia trên thế giới đã quen với việc đăng ký bản quyền cho các giống hoa do mình sản xuất ra. Với những giống hoa có đăng ký bản quyền, nếu ai đó muốn nhân giống thì phải được sự cho phép của “chủ nhân”. Còn ở Việt Nam nói chung và Đà Lạt của Lâm Đồng nói riêng, rất tiếc là “thói quen” này chưa được hình thành”. Cũng theo TS Dương Tấn Nhựt, trong lịch sử, Đà Lạt đã từng mất tên một số loài hoa bởi không có bản quyền, mà loài hài hồng vô cùng quý hiếm là một minh chứng khá sinh động. Điều đáng trách nữa, hầu hết các cơ sở nuôi cấy mô ở Đà Lạt không những không cảm thấy tiếc cho việc mất tên những loài hoa Đà Lạt mà còn tỏ ra khá vô tư trong việc nhân cấy những giống hoa không rõ nguồn gốc. Ngay như cả một số cơ sở sản xuất và xuất khẩu giống hoa lớn của Đà Lạt hiện nay, đối với những giống hoa có bản quyền của thế giới (nhưng vẫn chưa được bảo hộ tại Việt nam) thì sản phẩm làm ra đó cũng chỉ được đi ra nước ngoài bằng con đường “gia công” cây giống!

HOA ĐÀ LẠT - HOA THƯƠNG MẠI, ĐẾN BAO GIỜ?

Không có bản quyền, trên thị trường thế giới, hoa Đà Lạt không có chỗ đứng là điều tất yếu. Cũng bởi lẽ đó mà “thân phận” của các giống hoa Đà Lạt không những bị nước ngoài nhân giống vô tội vạ (và nếu cần thiết, nó được đăng ký bản quyền thì giống hoa đó mất tên “Đà Lạt”) mà sản phẩm được chính người Đà Lạt làm ra không thực sự là một thứ hoa thương mại đúng nghĩa trên thương trường thế giới.

Còn nhớ tại một hội thảo khoa học mang tầm quốc tế về nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển vùng hoa Đà Lạt được tổ chức ngay ở Đà Lạt cách nay chưa lâu, một trong những nội dung được đặt ra trong 23 tham luận của các nhà khoa học và quản lý trong và ngoài nước là vấn đề bản quyền hoa Đà Lạt. Vấn đề bản quyền hoa Đà Lạt được nhắc đến với sự nhấn mạnh: Nó không chỉ là một trong những cơ sở để nâng cao năng lực cạnh tranh cho hoa Đà Lạt mà còn là xu thế tất yếu của quá trình phát triển thị trường hoa thế giới. TS Phạm S cho biết: “Hầu hết giống hoa Đà Lạt được nông dân sản xuất từ những cơ sở có uy tín và được thị trường chấp nhận. Tuy nhiên, về lâu dài, việc “chấp nhận” đó phải đi kèm với vấn đề bản quyền”. TS Phạm S còn cho biết thêm, tuy không phải là một nhà sản xuất hoa nhưng trong tay ông đang có một giống hoa độc quyền và công việc đầu tiên mà ông nghĩ đến đó là đăng ký bản quyền cho giống hoa này. TS Phạm S nói thêm: “Có một số cá nhân và đơn vị nước ngoài sẵn sàng trả cho tôi một khoản tiền khá lớn để họ có được giống hoa đó, nhưng tôi không đồng ý; bởi lẽ, lúc này, vấn đề bản quyền cho nó là điều quan trọng hơn nhiều so với khoản tiền không nhỏ kia”. Trong câu chuyện với TS Phạm S về vấn đề bản quyền giống hoa Đà Lạt, khi nghe ông nói điều này, chúng tôi hiểu rằng đó là một sự lưu ý.

Đà Lạt - Lâm Đồng hiện được xem là trung tâm sản xuất hoa lớn nhất và cũng là trung tâm ứng dụng công nghệ sinh học trên cây hoa lớn nhất của Việt Nam. Bởi vậy, trong lúc này, đặt ra vấn đề bản quyền cho các giống hoa Đà Lạt có lẽ là không quá sớm!