Bạn biết gì về hệ thống bầu cử phức tạp nhất thế giới của Mỹ?

Hệ thống bầu cử tổng thống Mỹ do các nhà lập quốc xây dựng nên từ hơn 220 năm trước. Hệ thống này không chỉ trụ vững với thời gian mà còn định hình nền chính trị Mỹ trong suốt lịch sử của nó.
 
Hệ thống bầu cử tổng thống của Mỹ được đánh giá là khó hiểu và phức tạp nhất thế giới. Thậm chí, bản thân nhiều người dân Mỹ còn không hiểu rõ thực chất hệ thống bầu cử tổng thống của họ, đặc biệt là về cái gọi là cử tri đoàn – nhóm người có vai trò quyết định trong việc bầu ra ai sẽ trở thành tổng thống và phó tổng thống của nước Mỹ.

 Quá trình diễn ra một cuộc bầu cử tổng thống của Mỹ được xem là dài nhất và phức tạp nhất so với các cuộc bầu cử khác trên thế giới. Trước khi diễn ra cuộc tổng tuyển cử chính thức sẽ có các cuộc bầu cử sơ bộ tại các bang để tìm ra ứng cử viên của các đảng tham gia cuộc tổng tuyển cử.
 
Từ đầu thế kỷ XX, bầu cử sơ bộ là hình thức bầu cử chủ yếu để chọn ra ứng cử viên của các đảng ra tranh cử chức tổng thống. Mặc dù vẫn có ngoại lệ nhưng thông thường người giành chiến thắng trong bầu cử sơ bộ sẽ là ứng cử viên được đảng đó chỉ định tham gia tổng tuyển cử. Ở một số bang, các ứng cử viên được lựa chọn thông qua các cuộc họp kín chỉ định ứng viên của bang. Đây có thể là do truyền thống của các bang hoặc do lựa chọn của các đảng. Các cuộc bầu cử sơ bộ hoặc họp kín tại từng bang diễn ra từ tháng 1 đến tháng 6, sau đó là các đại hội toàn quốc diễn ra và các tháng 7, 8 và 9.
 
Từ những năm 1970, ngay trước khi diễn ra đại hội đảng toàn quốc người ta đã biết ai là ứng cử viên tổng thống - những người cuối cùng được các chính đảng chỉ định – vì họ đã giành được sự ủng hộ của đa số đại biểu trước khi mùa bầu cử sơ bộ và họp kín kết thúc. Vì lẽ đó, các đại hội đảng nhìn chung chỉ mang tính hình thức, chủ yếu là cơ hội để quảng bá cho ứng cử viên của đảng do sự kiện này được phát trên truyền hình.
 
Sau các cuộc bầu cử sơ bộ và đại hội đảng, cuộc tổng tuyển cử chính thức sẽ diễn ra vào ngày thứ Ba đầu tiên của tháng 11. Các cử tri Mỹ sẽ đi bỏ phiếu trên toàn quốc vào ngày này. Tuy nhiên, chỉ có 538 đại cử tri sẽ bầu lên vị tổng thống Mỹ tiếp theo. Các cuộc bầu cử này sẽ diễn ra ở thủ phủ của 50 bang và tại Washington, D.C. vào ngày 15/12. Hệ thống bầu cử gián tiếp kiểu này được gọi là Cử tri đoàn và nó khiến người Mỹ và người dân các nước khác cảm thấy khó hiểu.
 
Cử tri đoàn của Mỹ hiện nay bao gồm 538 đại cử tri (tương ứng với 435 thành viên Hạ viện và 100 thượng nghị sĩ, cộng với 3 đại diện của Quận Colombia – nơi có thủ đô Washington). Bang nào đông dân nhất thì có nhiều đại cử tri nhất, bang nào có ít dân số nhất, bang đó có ít đại cử tri nhất. Để đắc cử chức tổng thống, ứng cử viên phải giành đa số 270 phiếu đại cử tri.
 
 

Hiến pháp Mỹ quy định, ứng cử viên tổng thống phải là một công dân Mỹ, ít nhất 35 tuổi và đã cư trú tại Mỹ ít nhất là 14 năm. Phó tổng thống cũng phải đáp ứng những tiêu chuẩn trên. Ngoài ra, phó tổng thống không được là công dân của cùng một bang với tổng thống. Hiến pháp Mỹ còn quy định một tổng thống không được nắm quyền quá 2 nhiệm kỳ (8 năm).

Cách thức bầu chọn tổng thống của các đại cử tri trong tháng 12 giống với cách các cử tri đã làm vào tháng 11. Người giành chiến thắng trong cuộc bỏ phiếu của các đại cử tri bao giờ cũng giành được phần lớn phiếu phổ thông trên toàn quốc. Tuy nhiên, do tất cả các bang - ngoại trừ 2 bang - thực hiện nguyên tắc “người thắng được tất cả” nên đôi khi người giành thắng lợi từ Cử tri đoàn lại về sau ứng cử viên kia về số phiếu phổ thông trên toàn quốc, như đã xảy ra năm 2000.
 
Trong chiến dịch tranh cử, các ứng viên tổng thống ít chú ý đến các bang thường ủng hộ Đảng Dân chủ hoặc Đảng Cộng hoà, thay vào đó họ tập trung vào các bang hay dao động vì những bang này sẽ quyết định kết quả của cuộc bầu cử.
 
Có một đặc điểm đáng chú ý liên quan đến các cuộc bầu cử tổng thống Mỹ là số cử trị đi bầu ở nước này tương đối thấp. Lý do là, ở Mỹ một cử tri phải tự đăng ký để đủ điều kiện bỏ phiếu và quá trình đăng ký cử tri ở các bang là tương đối khác nhau. Một lý do khác là, do có rất nhiều cuộc bầu cử để chọn ra số người nắm giữ hơn một triệu vị trí trên cả nước nên có thể việc cử tri cảm thấy mệt mỏi cũng dẫn đến số lượng đi bầu thấp.
 
Ngoài ra, thống kê cho thấy số cử tri đi bầu giảm khi công chúng thấy tình hình chính trị ổn định hoặc khi các cuộc thăm dò dư luận cho thấy một ứng viên chắc chắn sẽ thắng cử. Ngược lại, số cử tri đi bầu sẽ tăng vọt khi các ứng cử viên có cuộc đua sát nút.
 
Cuộc bầu cử tổng thống năm nay được dự đoán sẽ có tỉ lệ cử tri đi bầu cao nhất trong vòng gần 40 năm trở lại đây. Theo ước tính của Trung tâm Nghiên cứu bầu cử Mỹ thuộc Đại học American, hiện có 153,1 triệu công dân Mỹ đủ tư cách đi bầu cử. Trong số này sẽ có 135 triệu cử tri có thể sẽ  tham gia vào cuộc bỏ phiếu ngày mai - mức cao nhất kể từ năm 1960 đến giờ.

Nguồn: VnMedia