Bài toán nhân lực trước thời điểm Sân bay Long Thành khai thác thương mại
Cảng hàng không quốc tế (HKQT) Long Thành bước vào giai đoạn nước rút, đặt bài toán nhân lực lên hàng đầu. Giai đoạn 1 cần khoảng 13.800 lao động, toàn hệ sinh thái hơn 60.000 người. TP Đồng Nai đẩy mạnh tuyển dụng, đào tạo và chuyển giao công nghệ, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Sáng 14/8, tại Sân golf Long Thành (Đồng Nai), Báo Thanh Niên tổ chức tọa đàm “Đào tạo nguồn nhân lực cho hệ sinh thái sân bay quốc tế Long Thành”, với sự tham gia của cơ quan quản lý, đơn vị vận hành, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp sử dụng lao động.
Nhu cầu nhân lực lên tới hàng chục nghìn người
Theo nhà báo Lâm Hiếu Dũng, Phó Tổng Biên tập Báo Thanh Niên, Cảng hàng không quốc tế (HKQT) Long Thành là công trình hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia, có tổng vốn đầu tư hơn 16 tỷ USD, được kỳ vọng trở thành trung tâm trung chuyển hàng không năng động của khu vực và thế giới. Khi hoạt động toàn diện, dự án được kỳ vọng đóng góp 3-5% GDP cho đất nước.
Đằng sau quy mô 5.000 ha của một hệ sinh thái hàng không hiện đại là bài toán nhân lực rất lớn. Riêng giai đoạn 1, sân bay dự kiến cần khoảng 13.800 lao động ở nhiều trình độ; tính cả ngành hàng không và các lĩnh vực phụ trợ, nhu cầu đã vượt 60.000 người.
Không chỉ cần đủ người, Long Thành còn đòi hỏi một mặt bằng chất lượng mới. Người lao động phải có chuyên môn sâu, được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế, thành thạo công nghệ và kỹ năng số, đồng thời có ngoại ngữ, tư duy hội nhập và tác phong chuyên nghiệp.
TS Nguyễn Hồng Tây, Phó trưởng Đại diện Văn phòng Bộ Nội vụ phía Nam cho rằng, áp lực nhân lực đang đến từ cả thời gian, tiêu chuẩn kỹ thuật và sự cạnh tranh trên thị trường lao động. Không chỉ thiếu về số lượng, Long Thành còn phải giải bài toán chất lượng và cơ cấu ngành nghề.
Ở khối dịch vụ công và quản lý nhà nước, nhân sự phải đáp ứng yêu cầu cao về an ninh, bảo mật, kiểm soát dòng người và hàng hóa, đồng thời vận hành trên nền tảng số. Trong khi đó, khối thương mại, logistics cần lực lượng kỹ thuật cao, từ kỹ sư bảo dưỡng máy bay, chuyên gia điều hành không lưu đến nhân sự quản trị chuỗi cung ứng.
Yêu cầu còn cao hơn khi Long Thành được định hướng trở thành “Sân bay Xanh – Thông minh”, hướng tới Net Zero vào năm 2050. Nhân lực tương lai phải làm chủ tự động hóa, sinh trắc học, trí tuệ nhân tạo, tối ưu năng lượng và các hệ thống số phục vụ vận hành sân bay.
Đào tạo phải đi trước một bước
Đồng Nai đã triển khai Đề án “Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tại chỗ phục vụ Cảng HKQT Long Thành giai đoạn 2024-2026, định hướng đến năm 2030”, trong đó chú trọng đào tạo nghề, đặt hàng đào tạo và ưu tiên lao động thường trú tại địa phương, đặc biệt là con em các hộ dân bị giải tỏa, thu hồi đất phục vụ dự án.
Nhiều cơ sở đào tạo đã kết nối với các trường đại học, học viện và doanh nghiệp trong các lĩnh vực AI, tự động hóa, logistics, quản lý đô thị thông minh và kỹ thuật hàng không. Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) cũng phối hợp tổ chức ngày hội việc làm và liên tục thông báo tuyển dụng nhân sự cho Long Thành.
Tuy nhiên, thời gian không còn nhiều. Theo TS Nguyễn Hồng Tây, sân bay đang phải giải quyết đồng thời “bài toán kép”: nhân lực thi công hoàn thiện trong chặng nước rút và nhân lực vận hành khi sân bay khai thác thương mại.
Một trong những hướng đi được đề xuất là xây dựng cơ chế thu hút nhân tài và chuyên gia quốc tế, đồng thời phát triển nhà ở xã hội, trường học, y tế và hệ thống giao thông kết nối để người lao động có thể yên tâm làm việc lâu dài tại Long Thành.
Cùng với đó là cơ chế tuyển dụng linh hoạt, ưu tiên nhân lực địa phương, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề cho người dân nhường đất thực hiện dự án. Công tác đào tạo cũng cần đi trước một bước, tăng thực hành tại các sân bay đang khai thác và đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, ngoại ngữ, kỹ năng vận hành thực tế.
Một giải pháp khác là điều động nhân sự giàu kinh nghiệm từ các sân bay hiện hữu, trong đó có Tân Sơn Nhất, sang làm lực lượng nòng cốt tại Long Thành. Những nhân sự này có thể trực tiếp kèm cặp, chuyển giao kinh nghiệm và kỹ năng nghề nghiệp cho đội ngũ mới, góp phần bảo đảm an toàn ngay từ giai đoạn đầu khai thác.
Ở góc độ đào tạo, PGS-TS Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giao thông Việt Đức, Điều phối viên học thuật chương trình Kỹ thuật Giao thông Thông minh, Trường ĐH Việt Đức cho rằng Long Thành cần được nhìn nhận không chỉ là một sân bay mà là một hệ thống kỹ thuật, công nghệ và logistics phức tạp. Vì vậy, nguồn nhân lực trình độ cao cần có khả năng tích hợp nhiều hệ thống và đội ngũ quản lý vừa hiểu công nghệ vừa nắm chắc vận hành.
Theo ông, mô hình đào tạo liên ngành có thể kết hợp Kỹ thuật - Công nghệ số - Logistics - Quản lý, sau đó bổ sung các module chuyên sâu, micro-credentials và khóa đào tạo ngắn hạn theo nhu cầu thực tế của sân bay.
Đáng chú ý, thay vì chỉ đưa sinh viên đến sân bay thực tập rồi chờ tuyển dụng sau khi tốt nghiệp, các cơ sở đào tạo có thể cùng doanh nghiệp giải quyết ngay những bài toán thực tế như tối ưu luồng hành khách, smart cargo, digital twin, bảo trì dự báo hay quản lý năng lượng.
Đây cũng là hướng tiếp cận để hình thành một “Long Thanh Airport Ecosystem Living Lab”, nơi sinh viên, giảng viên và doanh nghiệp cùng tham gia vào quá trình giải quyết các bài toán vận hành. Qua đó, doanh nghiệp không chỉ tuyển người sau đào tạo mà trực tiếp tham gia hình thành năng lực của nguồn nhân lực cho sân bay tương lai.