Bài toán an ninh năng lượng để phát triển nền kinh tế xanh, bền vững và hội nhập

An ninh năng lượng giúp tăng năng lực cạnh tranh quốc gia

Phát biểu khai mạc, TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch VASTI cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững, chuyển đổi số toàn diện và hướng tới nền kinh tế xanh, kinh tế carbon thấp. Để hiện thực hóa những mục tiêu đó, năng lượng không chỉ là đầu vào của sản xuất mà còn là nền tảng cho mọi hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Trong những năm qua, ngành năng lượng Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, chúng ta cũng đang đối mặt với không ít thách thức như nhu cầu tiêu thụ điện ngày càng tăng, yêu cầu chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh và bền vững, những biến động của thị trường năng lượng thế giới, cũng như áp lực cho nguồn cung ổn định trong lúc nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ. Đặc biệt, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu và các ngành công nghệ cao đang tạo ra nhu cầu rất lớn về năng lượng. Điều đó đòi hỏi chúng ta không chỉ đầu tư nhiều hơn mà còn phải đầu tư thông minh hơn, hiệu quả hơn và có tầm nhìn dài hạn hơn.

TS. Trần Văn Tùng nhận định, để khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng, bên cạnh nguồn vốn đầu tư thì điều quan trọng không kém là phải khơi thông nguồn lực tri thức, nguồn lực công nghệ và nguồn lực con người. Khi Nhà nước, doanh nghiệp, giới khoa học, các tổ chức xã hội và người dân cùng đồng hành, chúng ta sẽ tạo nên một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ mạnh để giải quyết những bài toán lớn về an ninh năng lượng hiện nay và trong tương lai.

Về vấn đề này, PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận TW, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cũng khẳng định, an ninh năng lượng ngày nay không còn chỉ là vấn đề ổn định nguồn cung cho phát triển kinh tế - xã hội, mà đã trở thành một phần quan trọng của năng lực cạnh tranh quốc gia và là hạ tầng chiến lược của mô hình tăng trưởng mới. Những lĩnh vực được Đảng và Nhà nước ưu tiên phát triển như công nghệ dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, điện toán đám mây, công nghệ lượng tử, Internet vạn vật, chuỗi khối (blockchain), siêu máy tính hay các trung tâm dữ liệu quy mô lớn đều đòi hỏi một hệ thống năng lượng hiện đại, ổn định, an toàn và có khả năng đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng.

Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, các trung tâm dữ liệu, hạ tầng điện toán hiệu năng cao và các nền tảng dữ liệu đang làm thay đổi căn bản nhu cầu sử dụng năng lượng trên phạm vi toàn cầu. Trong tương lai, năng lực phát triển các công nghệ chiến lược sẽ không chỉ phụ thuộc vào trình độ nghiên cứu, chất lượng nguồn nhân lực hay khả năng làm chủ công nghệ, mà còn phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng có nguồn năng lượng ổn định.

PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt cho rằng, năng lượng đang trở thành “hạ tầng của hạ tầng”. Nếu dữ liệu là tài nguyên mới, trí tuệ nhân tạo là động lực mới và đổi mới sáng tạo là phương thức phát triển mới thì năng lượng chính là nền tảng vật chất cho toàn bộ hệ sinh thái đó vận hành. Đầu tư phát triển hạ tầng năng lượng hôm nay cũng chính là đầu tư cho năng lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của nền kinh tế trong nhiều thập kỷ tới.

“Khi Việt Nam định hướng trở thành trung tâm phát triển công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các ngành công nghệ chiến lược của khu vực, việc chuẩn bị trước hạ tầng năng lượng sẽ không chỉ là điều kiện để thu hút đầu tư mà còn là yếu tố quyết định khả năng hình thành các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh trong tương lai”, PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt chia sẻ.

Cần hệ sinh thái hợp tác hiệu quả giữa các chủ thể

Tại Hội thảo, các đại biểu cũng cho rằng, trong lúc Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển kinh tế theo hướng xanh, bền vững và chuyển đổi số, nhu cầu về năng lượng tiếp tục gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có nguồn cung ổn định, an toàn và hiệu quả. Bên cạnh đó, những biến động của thị trường năng lượng thế giới, xu hướng chuyển dịch sang năng lượng sạch, yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính và sự phát triển nhanh của các ngành công nghiệp công nghệ cao đang tạo ra nhiều thách thức cũng như cơ hội đối với ngành năng lượng Việt Nam.

Tại các tham luận và phiên tọa đàm, các đại biểu đã cùng mổ xẻ vấn đề và đặt ra nhiều giải pháp về giữ vững an ninh năng lượng quốc gia trong thời điểm chuyển dịch năng lượng và hội nhập quốc tế, bên cạnh việc khơi thông nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng năng lượng; hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư. Nhiều ý kiến đề xuất về phát triển năng lượng sạch, năng lượng tái tạo và các mô hình năng lượng mới phục vụ tăng trưởng xanh cũng như giải pháp giữ vững nguồn cung năng lượng ổn định cho sản xuất, kinh doanh và nền kinh tế. Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia cũng tập trung phân tích nhu cầu năng lượng của các trung tâm dữ liệu, tác động của làn sóng đầu tư AI đối với hạ tầng điện và các giải pháp phát triển bền vững.

Theo GS.TS. Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (IBR), thuộc ĐH Kinh tế TP Hồ Chí Minh, an ninh năng lượng không thể đạt được bằng giải pháp kỹ thuật đơn thuần, mà đòi hỏi cải cách thể chế và tài chính đồng bộ làm nền tảng để khơi thông nguồn lực đầu tư tư nhân… Việt Nam cũng đang hội tụ đủ các điều kiện cần như khung pháp lý đang được hoàn thiện nhanh chóng, Thỏa thuận Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP) chờ được khai thác, làn sóng đầu tư công nghệ tạo nhu cầu điện sạch đủ lớn... Điều còn thiếu là tốc độ và quyết tâm thực thi - đặc biệt trong ba ưu tiên không thể trì hoãn: cải cách giá điện thực chất, tái cơ cấu EVN và khởi động các dự án điện gió ngoài khơi đầu tiên trước khi cửa sổ đầu tư đóng lại…

Cuối Hội thảo, TS. Trần Văn Tùng cho biết, thông qua các nội dung trao đổi, Hội thảo là diễn đàn đối thoại cởi mở giữa cơ quan quản lý, giới chuyên gia và doanh nghiệp; đồng thời nêu bật các kiến nghị, đề xuất nhằm góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách, thúc đẩy phát triển hạ tầng năng lượng hiện đại, an toàn, hiệu quả và bền vững.

“Muốn ổn định an ninh năng lượng trong giai đoạn tới, chúng ta không chỉ cần thêm nguồn điện, thêm công trình hay thêm vốn đầu tư, mà cần một hệ sinh thái hợp tác hiệu quả giữa các chủ thể của nền kinh tế. Cơ chế chính sách cần được hoàn thiện trên cơ sở khoa học; doanh nghiệp cần một môi trường đầu tư minh bạch và ổn định; còn giới khoa học cần có điều kiện để chuyển hóa các kết quả nghiên cứu thành giải pháp phục vụ thực tiễn…”, TS. Trần Văn Tùng nêu thêm lưu ý.

Từng bước xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại

Ông Huỳnh Anh Tuyên, Phó Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Công Thương tại khu vực miền Trung - miền Nam cho biết, Bộ Công Thương luôn xác định giữ vững an ninh năng lượng quốc gia là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Bộ đã và đang phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp trong việc triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển ngành năng lượng; thúc đẩy đa dạng hóa nguồn cung; phát triển điện lực, năng lượng tái tạo, năng lượng mới. Cùng với đó là nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và từng bước xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, linh hoạt, có khả năng thích ứng với những biến động của tình hình trong nước và quốc tế.