Bài 3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA BÁO CHÍ TRONG CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Giữ vững bản lĩnh – nâng tầm đội ngũ người làm báo

Xây dựng đội ngũ người làm báo “bút sắc, lòng trong, tâm sáng” không chỉ là khẩu hiệu, mà phải trở thành chuẩn mực nghề nghiệp trong giai đoạn hiện nay. Trong một lĩnh vực nhạy cảm như đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực chỉ một thông tin thiếu kiểm chứng, một nhận định thiếu khách quan cũng có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng. Vì vậy, người làm báo phải luôn giữ cho mình sự trung thực, khách quan, công tâm; tuyệt đối tránh suy diễn, quy kết khi chưa có đủ căn cứ. Bên cạnh bản lĩnh và đạo đức, yêu cầu về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cũng ngày càng cao. Đối với nhà báo, công cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không phải là lĩnh vực đơn giản, mà đòi hỏi sự hiểu biết sâu về pháp luật, kinh tế, quản lý nhà nước, thậm chí cả công nghệ và dữ liệu. Một nhà báo giỏi không chỉ dừng lại ở việc phát hiện vấn đề, mà còn phải có khả năng phân tích, lý giải, làm rõ bản chất của vấn đề, chỉ ra những “kẽ hở” trong cơ chế, chính sách. Đặc biệt, trong bối cảnh các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị xuyên tạc, chống phá Đảng, Nhà nước làm suy giảm niềm tin của nhân dân với Đảng. Vì vậy, việc nâng cao “sức đề kháng” cho đội ngũ người làm báo càng trở nên cấp thiết. Nhà báo không chỉ viết để truyền tải thông tin, mà còn phải nói lên sự thật để bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp, bảo vệ niềm tin, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, Nhà nước.

Tiến sĩ Vũ Hoài Nam, Tổng biên tập Báo Pháp luật Việt Nam nhấn mạnh: “Yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng và hiệu quả hoạt động báo chí chính là con người – đội ngũ những người làm báo. Trong bối cảnh thông tin đa chiều, phức tạp, thậm chí bị chi phối bởi nhiều lợi ích khác nhau, yêu cầu đặt ra đối với người làm báo không chỉ dừng lại ở năng lực chuyên môn mà còn là bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp. Để thực hiện tốt nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực mỗi nhà báo cần có lập trường tư tưởng vững vàng, kiên định với mục tiêu, lý tưởng của Đảng, giữ vững niềm tin vào con đường phát triển của đất nước. Đây là yếu tố nền tảng để bảo đảm cho mỗi tác phẩm báo chí không bị lệch hướng, không bị chi phối bởi các tác động tiêu cực từ bên ngoài”.

Hoàn thiện cơ chế – tạo hành lang vững chắc để báo chí phát huy vai trò

Bên cạnh yếu tố con người, cơ chế, chính sách và môi trường hoạt động của báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo điều kiện để báo chí phát huy hiệu quả trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Thực tế cho thấy, một trong những hạn chế hiện nay là việc cung cấp thông tin giữa các cơ quan chức năng với báo chí chưa thực sự kịp thời, đầy đủ và đồng bộ. Điều này không chỉ gây khó khăn cho hoạt động tác nghiệp mà còn dễ tạo ra khoảng trống thông tin – môi trường để tin đồn, thông tin sai lệch lan truyền. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế cung cấp thông tin theo hướng công khai, minh bạch, kịp thời, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của báo chí. Việc thực hiện nghiêm quy chế người phát ngôn không chỉ giúp báo chí có nguồn thông tin chính thống, mà còn góp phần định hướng dư luận, hạn chế các luồng thông tin tiêu cực. Đồng thời, cần tạo điều kiện để báo chí được tham gia sâu hơn vào quá trình theo dõi, giám sát việc xử lý các vụ việc tham nhũng. Một vụ việc chỉ thực sự tạo được niềm tin khi được xử lý đến cùng, tìm ra lẽ phải.

Một vấn đề không thể không nhắc đến là việc bảo vệ nhà báo trong quá trình tác nghiệp. Đấu tranh chống tham nhũng là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro, áp lực thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Vì vậy, cần có cơ chế bảo vệ an toàn cho nhà báo, bảo vệ nguồn tin, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi cản trở, đe dọa, xâm phạm hoạt động báo chí. Bên cạnh đó, việc xây dựng môi trường pháp lý lành mạnh, minh bạch cũng là yếu tố quan trọng. Một nền báo chí cách mạng phải được đặt trong một môi trường pháp lý rõ ràng, ổn định. Các quy định pháp luật cần vừa bảo đảm quyền tự do báo chí, vừa tăng cường trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của người làm báo. Song song với đó, cần tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đối với hoạt động báo chí. Xây dựng các cơ quan báo chí theo hướng “tinh, gọn, mạnh”, nâng cao trách nhiệm của cơ quan chủ quản và người đứng đầu trong việc định hướng thông tin, kiểm soát chất lượng nội dung, bảo đảm báo chí hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích.

Đổi mới phương thức – nâng cao hiệu quả đấu tranh trong môi trường truyền thông hiện đại

Trong bối cảnh truyền thông số phát triển nhanh, đa nền tảng và đa chiều, phương thức hoạt động của báo chí trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng không thể dừng lại ở cách làm truyền thống, mà đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung, hình thức và cách tiếp cận. Không gian thông tin ngày nay không còn giới hạn trong báo in hay phát thanh – truyền hình, mà mở rộng sang môi trường số, nơi thông tin lan truyền với tốc độ nhanh chóng, đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ về tin giả, thông tin sai lệch và sự dẫn dắt dư luận có chủ đích.

Trong điều kiện đó, báo chí cần chuyển từ “đưa tin một chiều” sang “dẫn dắt thông tin”, từ phản ánh sự kiện sang phân tích, lý giải và làm rõ bản chất vấn đề. Các tác phẩm báo chí không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, mà phải có chiều sâu, có dữ liệu, có lập luận chặt chẽ, qua đó giúp công chúng hiểu đúng, hiểu đầy đủ về các vụ việc tham nhũng cũng như quá trình xử lý của các cơ quan chức năng. Đây chính là yếu tố then chốt để nâng cao sức thuyết phục và khả năng định hướng dư luận của báo chí trong bối cảnh thông tin “nhiễu loạn” hiện nay. Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ số trong hoạt động báo chí cần được đẩy mạnh. Từ khai thác dữ liệu lớn, sử dụng đồ họa thông tin, video, báo chí đa phương tiện, đến việc tận dụng các nền tảng mạng xã hội để lan tỏa thông tin chính thống, tất cả đều nhằm mục tiêu nâng cao hiệu quả tiếp cận công chúng. Khi báo chí chủ động hiện diện ở những “điểm nóng” của không gian mạng, thông tin chính xác sẽ có điều kiện lan tỏa nhanh hơn, qua đó kịp thời “lấn át” và hạn chế tác động của thông tin sai lệch. Đồng thời, đổi mới phương thức đấu tranh còn thể hiện ở việc kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”. Bên cạnh việc phản ánh, phê phán các hành vi tham nhũng, tiêu cực, báo chí cần tăng cường các tuyến bài phân tích chính sách, làm rõ cơ chế phòng ngừa, cũng như lan tỏa các giá trị tích cực, các mô hình hay, hiệu quả trong quản lý và điều hành. Chính sự cân bằng này sẽ giúp định hình nhận thức xã hội một cách toàn diện, tránh tâm lý cực đoan hoặc phiến diện. Một yêu cầu quan trọng khác là nâng cao tính chuyên nghiệp và chuẩn mực trong tác nghiệp báo chí. Trong môi trường thông tin mở, mỗi sai sót nhỏ đều có thể bị khuếch đại, làm giảm uy tín của báo chí. Vì vậy, việc bảo đảm tính chính xác, khách quan, kiểm chứng nguồn tin chặt chẽ phải trở thành nguyên tắc xuyên suốt. Đồng thời, người làm báo cần nâng cao năng lực phân tích, tư duy phản biện và bản lĩnh nghề nghiệp để đủ sức “đi trước một bước” trong việc nhận diện và xử lý các vấn đề phức tạp.

Theo Đại tá, PGS.TS Bùi Đình Bôn - nguyên Thư ký khoa học Hội đồng lý luận Trung ương: Trong thời gian tới, sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” của cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị còn diễn biến phức tạp. Các thế lực thù địch sẽ tiếp tục đẩy mạnh thực hiện tuyên truyền, xuyên tạc về công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực của Đảng và Nhà nước ta… Vì vậy báo chí cần vào cuộc phản ánh, phản biện xã hội mạnh mẽ, có trách nhiệm với quyết tâm chính trị cao hơn, trở thành xu thế, “không có vùng cấm”, “không có ngoại lệ”. Tiếp tục tập trung phát hiện, phản ánh kịp thời các hành vi tham nhũng, tiêu cực. Trong đó chú trọng các vụ việc tiêu cực trong cán bộ, đảng viên có tính chất phức tạp, nổi cộm, dư luận xã hội quan tâm. Tăng cường công tác tuyên truyền về chính trị, tư tưởng, tổ chức, đạo đức, nâng cao hơn nữa nhận thức về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong cán bộ, đảng viên và nhân dân. 

Đổi mới phương thức trong hoạt động báo chí không chỉ là yêu cầu mang tính kỹ thuật, mà là điều kiện quyết định để báo chí giữ vững vai trò xung kích trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tham nhũng trong kỷ nguyên truyền thông hiện đại. Khi báo chí thích ứng nhanh, làm chủ công nghệ và nâng cao chất lượng nội dung, thì không chỉ hiệu quả đấu tranh được nâng lên, mà niềm tin của Nhân dân đối với thông tin chính thống cũng được củng cố bền vững.

Từ thực tiễn và những yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới, có thể khẳng định rằng báo chí không chỉ là lực lượng đồng hành, mà đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới với nhiều thách thức từ không gian truyền thông số, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục làm tốt, mà là phải làm tốt hơn, chuyên nghiệp hơn và bản lĩnh của nhà báo càng nâng cao hơn. Mỗi cơ quan báo chí, mỗi người làm báo không chỉ là người đưa tin, mà phải là người giữ “lửa” chuẩn mực, dẫn dắt nhận thức và bảo vệ sự thật.

Cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực sẽ còn tiếp diễn lâu dài, với tính chất ngày càng phức tạp. Trong hành trình đó, khi báo chí giữ vững tính Đảng, tính chiến đấu và tính nhân dân, mỗi tác phẩm báo chí không chỉ dừng lại ở việc phản ánh hiện thực, mà còn góp phần định hình niềm tin, củng cố đồng thuận và lan tỏa những giá trị tích cực trong xã hội. Và hơn hết, khi sự thật được bảo vệ, khi niềm tin được củng cố, thì đó cũng chính là lúc nền tảng tư tưởng của Đảng được giữ vững từ gốc rễ – không phải bằng những khẩu hiệu, mà bằng chính những điều đang diễn ra hằng ngày trong đời sống, qua ngòi bút của báo chí cách mạng.