Bài 2. THỰC TIỄN VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ TRONG ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG THỜI GIAN QUA

Khi báo chí thắp lên “ánh sáng” của sự thật

Trong những năm gần đây, nhất là từ nhiệm kỳ Đại hội XII đến nay, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ở Việt Nam được triển khai quyết liệt, đồng bộ, với nhiều bước đột phá rõ nét. Theo các báo cáo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực tại các phiên họp toàn quốc và báo cáo trước Quốc hội, chỉ tính riêng giai đoạn từ nhiệm kỳ Đại hội XIII đến nay, các cơ quan tiến hành tố tụng đã khởi tố trên 1.300 vụ án với hơn 3.500 bị can liên quan đến tham nhũng, chức vụ, đồng thời xử lý hàng loạt vụ án đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp trên nhiều lĩnh vực như đất đai, tài chính, ngân hàng, đầu tư công, y tế, đấu thầu. Cùng với đó, hàng trăm cán bộ diện Trung ương quản lý đã bị xem xét, xử lý kỷ luật nghiêm minh, trong đó có cả cán bộ cấp cao; đồng thời thu hồi được hàng chục nghìn tỷ đồng tài sản tham nhũng, thất thoát. Những con số đó thể hiện rõ quyết tâm chính trị rất cao với nguyên tắc xuyên suốt: “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Còn nhớ, tại đại án “chuyến bay giải cứu” được Tòa án Nhân dân Thành phố Hà Nội đưa ra xét xử sơ thẩm vào ngày 11-7-2023, dư luận đều nhận thấy sự trơ trẽn, ma mãnh và lật lọng của những kẻ tham lam giấu mình sau “chiếc áo giáp” uy nghi. Bọn chúng là những “con vi rút” không chỉ bám lên cơ thể mòn mỏi của nhân dân trong cơn đại dịch mà còn đục khoét lẫn nhau. Rất nhiều bị cáo nguyên là cán bộ cấp cao, được đào tạo bài bản, học hàm, học vị có khi còn hơn cả những nhà phát minh khoa học ở nước ngoài, nhưng trước bục khai báo lại “ngờ nghệch” như một đứa trẻ khi cho rằng: Đó không phải nhận hối lộ mà là “tiền cảm ơn”, do nhận tiền từ doanh nghiệp chứ không phải từ nguồn ngân sách Nhà nước nên không nhận thức được hành vi phạm tội.v.v. và v.v.

Nên nhớ số tiền “xin- cho” ở đây là rất lớn và số lần “cảm ơn” cũng quá nhiều. Chỉ trong vòng chưa đến 300 ngày, thành viên của tổ công tác 5 Bộ này đã nhận 42,6 tỷ đồng qua 253 lần “cảm ơn” từ các doanh nghiệp. Theo bản án của Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân Thành phố Hà Nội, 25 bị cáo là cựu quan chức, cán bộ ở nhiều bộ ngành đã lợi dụng chức vụ quyền hạn được giao, nhận hối lộ số tiền hơn 164 tỉ đồng và lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, gây thiệt hại số tiền hơn 10 tỉ đồng. Trong vụ án, có 23 cá nhân là đại diện doanh nghiệp đã đưa hối lộ hơn 226 tỉ đồng, có 4 cá nhân môi giới hối lộ hơn 74 tỉ đồng và lừa đảo chiếm đoạt tài sản số tiền hơn 24 tỉ đồng.

Là người đầu tiên trong nhóm 23 bị cáo Đưa hối lộ trình bày, Tổng giám đốc Công ty Blue Sky Lê Hồng Sơn nói bản thân chỉ là “nạn nhân” của cơ chế xin cho. Ông Sơn bị đề nghị 11-12 năm tù, cao nhất trong nhóm này. Blue Sky cũng được xác định đưa hối lộ 38,5 tỉ đồng (nhiều nhất trong 19 doanh nghiệp), cũng là công ty tổ chức nhiều chuyến bay nhất (109 trong tổng 372 chuyến được cấp phép).

Sự đau đớn trong đại án này thể hiện ở nhiều mặt. Đó là, trong một “tổ hợp” tội danh “đưa hối lộ”, “nhận hối lộ”, “môi giới hối lộ”, “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và “lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” bị Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao truy tố có nhiều bị cáo từng là cán bộ cấp cao của ngành Ngoại giao, Y tế, Công an. Họ là thứ trưởng, cục trưởng, thư ký thứ trưởng, thư ký Phó thủ tướng, phó chủ tịch UBND tỉnh, thành phố, đại sứ tại nước ngoài... Toàn bộ bị cáo này từng được đào tạo bài bản, thậm chí có nhiều người học ở nước ngoài về các chuyên ngành pháp luật quốc tế... Vậy mà họ vẫn thản nhiên biến mình thành một “cỗ máy” kiếm tiền bất chính, bất minh, phản bội lại niềm tin của nhân dân. Đau xót hơn, từ một chủ trương, chính sách đầy tính nhân văn của Đảng, Nhà nước, bọn chúng đã tạo ra nỗi uất ức dành cho nhân dân và nỗi sợ hãi đối với doanh nghiệp.

Trong đại án này, ở một góc độ nào đó chúng ta có thể cảm thông cho các doanh nghiệp tham gia “chuyến bay giải cứu”. Vận hành trong “cơ chế” muốn được “cho” thì phải “xin”, họ bị bắt phải làm thế để cuối cùng “tiền mất, tật mang”. Phải chăng đây là bài học dành cho tất cả những ai dùng vật chất để xin lợi ích? Bởi một khi mình dùng tiền tài, địa vị, dục vọng để được người có chức có quyền “ban ơn” là đã phạm vào tội “đưa hối lộ”.

Bên cạnh đại án “chuyến bay giải cứu” thì hai vụ án trọng điểm trong thời gian gần đây (vụ Công ty Việt Á và ngành Đăng kiểm Việt Nam) đã lộ ra một thực tế là “sờ đâu trúng đó”, phạm tội có hệ thống, không chỉ làm ngược pháp lý mà còn trái với luân thường đạo lý. Qua các vụ án này cho thấy, báo chí luôn đồng hành và đưa tin đúng, đủ tạo niềm tin của quần chúng nhân dân với Đảng, Nhà nước và công bằng với pháp luật.

“Luật ngầm” và những đường dây hối lộ

Năm 2021, dư luận xã hội chấn động bởi đại án vi phạm pháp luật trong sản xuất, kinh doanh bộ kit xét nghiệm Covid-19 xảy ra tại Công ty Cổ phần công nghệ Việt Á và các đơn vị, địa phương trên khắp cả nước. Có thể nói, đây là một trong những vụ việc tiêu cực có quy mô lớn, phức tạp, gây hậu quả nghiêm trọng nhất từ trước tới nay. Đây thật sự là cơn “đại địa chấn”, vô tiền khoáng hậu trong lịch sử nước nhà. Không ai nghĩ giữa lúc toàn Đảng, toàn dân đang dốc toàn lực để chống dịch Covid-19 với rất nhiều chủ trương, giải pháp có thể nói là linh hoạt, sáng tạo để chăm lo cho nhân dân thì lại xuất hiện một “lũ sâu bọ” đục khoét trên nỗi đau của nhân thế. Càng không ai nghĩ, những trung tâm kiểm soát, phòng ngừa dịch bệnh (CDC) từ vùng thành thị đến nông thôn lại là nơi sản sinh ra những con “vi rút”, bắt tay với doanh nghiệp là nhà cung cấp để bòn rút chút sinh khí còn lại của nhân dân trong cơn đại dịch. Tội ác này còn hơn cả mọi tội ác, bởi nó đã để lại những “vết cắt” sâu sắc trên da thịt, tâm hồn của nhân loại. Hàng ngàn, hàng vạn sinh linh trước khi từ giã nhân thế vẫn phải oằn mình gánh thêm một khoản chi phí có khi gấp hàng chục, hàng trăm lần giá trị thực. Vậy mà nó đã xảy ra không chỉ mang tính cục bộ mà gần như trên khắp mọi miền đất nước.

Trong đại án “Công ty Việt Á”, bên cạnh “tổ hợp” 6 tội danh khác nhau gồm: “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí”, “vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng”, “lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”, “đưa hối lộ”, “nhận hối lộ” và “lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi” nên chăng có khung hình phạt dành tội danh chống lại loài người. Đến nay, sau gần 2 năm khởi tố vụ án, cơ quan điều tra các cấp đã khởi tố rất nhiều bị can liên quan, trong đó có nguyên Ủy viên Trung ương Đảng và loạt quan chức thuộc Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng một hệ thống ngành dọc bao gồm lãnh đạo địa phương, ngành y tế và các trung tâm CDC của các tỉnh, thành phố trên khắp đất nước.

Ngay sau đại án xảy ra tại Công ty Việt Á là “chiến dịch” làm sạch ngành Đăng kiểm Việt Nam. Tại đây đã lộ ra hàng loạt các cơ sở đăng kiểm “có vấn đề” khiến cho ngành đăng kiểm cả nước có giai đoạn gần như tê liệt, gây ùn tắc, quá tải khi chủ phương tiện mang xe đi khám lưu hành. 

Vì sao những vụ đại án kể trên lại mang tính hệ thống, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, thậm chí là tội ác chống lại loài người? Câu trả lời chỉ có thể là “sự quyến rũ” của kim tiền. Với cơ chế “xin- cho” thì bất kể ở đâu cũng đều có thể xảy ra nạn tham nhũng, tiêu cực.  

Giữa những luồng thông tin sai lệch, báo chí giữ vai trò dẫn dắt

Trong bối cảnh công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày càng được đẩy mạnh, đi vào chiều sâu và đạt nhiều kết quả rõ nét, báo chí cách mạng tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, đấu tranh với các hoạt động xuyên tạc, tập trung trực diện vào việc phủ nhận vai trò của báo chí trong phát hiện, phản ánh, xử lý tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Những kết quả đó là minh chứng rõ ràng khẳng định vai trò của báo chí trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là không có vùng cấm, không có ngoại lệ, không chịu bất kỳ sức ép hay can thiệp không đúng quy định nào. Đồng thời, chính thực tiễn này phản ánh của báo chí đã bác bỏ hoàn toàn luận điệu cho rằng đây là “đấu đá nội bộ” hay “thanh trừng chính trị”. Ngược lại, đó là biểu hiện của một hệ thống chính trị kiên quyết tự chỉnh đốn, tự làm trong sạch để bảo vệ lợi ích của Nhân dân và sự phát triển bền vững của đất nước. Trong tiến trình đó, báo chí không đứng ngoài cuộc mà thực sự tham gia như một chủ thể quan trọng. Nhiều vụ việc được phát hiện từ các tuyến bài điều tra, phản ánh kịp thời của báo chí, sau đó trở thành căn cứ để cơ quan chức năng kiểm tra, xác minh và xử lý theo đúng quy định pháp luật. Không ít vụ án lớn trong các lĩnh vực nhạy cảm đều có dấu ấn khởi phát thông tin từ báo chí, cho thấy vai trò không chỉ dừng ở phản ánh mà còn góp phần thúc đẩy quá trình phát hiện và xử lý sai phạm. Quan trọng hơn, thông qua việc phản ánh và phân tích các vụ việc, báo chí đã góp phần làm rõ bản chất pháp lý và chính trị của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực: đó là quá trình thực thi kỷ luật, kỷ cương nghiêm minh, công khai, minh bạch, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Chính sự minh bạch này là cơ sở quan trọng để củng cố niềm tin của Nhân dân và vô hiệu hóa mọi luận điệu xuyên tạc.

Có thể khẳng định, việc xuyên tạc vai trò của báo chí trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thực chất là một biểu hiện của thủ đoạn tác động vào niềm tin xã hội. Trước yêu cầu đó, báo chí cách mạng càng phải thể hiện rõ bản lĩnh, giữ vững tính Đảng, tính chiến đấu và tính nhân dân, tiếp tục khẳng định vai trò bằng chính thực tiễn, bằng sự thật khách quan và bằng những đóng góp cụ thể trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và củng cố niềm tin của Nhân dân.