Bài 2: “Mặt trận số”: Gần dân, vì dân bằng tinh thần mới, hành động mới

Tạo “không gian dân vận” mới

Dưới góc nhìn của một chuyên gia, TS Bùi Xuân Việt - Giảng viên cao cấp Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định: Trong bối cảnh CĐS diễn ra mạnh mẽ hiện nay, công nghệ số có vai trò rất quan trọng trong việc giúp MTTQ Việt Nam các cấp đến gần người dân hơn, nâng cao hiệu quả tập hợp, lắng nghe và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Bên cạnh đó, dữ liệu số và các công cụ phân tích thông tin giúp MTTQ các cấp nắm bắt dư luận xã hội kịp thời, phát hiện sớm những vấn đề phát sinh trong đời sống Nhân dân để kiến nghị, xử lý hiệu quả. Điều này góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, tăng cường niềm tin của người dân đối với hệ thống chính trị.

Không chỉ vậy, công nghệ số cũng tạo điều kiện đổi mới phương thức tuyên truyền, vận động quần chúng theo hướng hiện đại, sinh động và gần gũi hơn.

Nhận xét về vấn đề này, TS Mạc Quốc Anh - Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Viện trưởng Viện Kinh tế và Phát triển doanh nghiệp cho rằng, thay đổi rõ nét nhất mà “Mặt trận số” đang tạo ra chính là chuyển phương thức kết nối với Nhân dân từ thụ động sang chủ động, từ định kỳ sang thường xuyên, từ giới hạn trong hội trường sang mở rộng trên không gian số. “Mặt trận số” cũng giúp MTTQ các cấp có thêm một “không gian dân vận” mới. Đó không chỉ là website, fanpage hay ứng dụng công nghệ đơn thuần, mà là một phương thức tổ chức hoạt động mới: Gần dân hơn, nhanh hơn, minh bạch hơn và có khả năng tổng hợp, phân tích dữ liệu tốt hơn.

Theo TS Mạc Quốc Anh, việc Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam từng tổ chức Hội nghị trực tuyến toàn quốc triển khai thí điểm nền tảng “Mặt trận số” và tập huấn ứng dụng AI trong công tác mặt trận cho thấy chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu tự thân, cấp bách của hệ thống Mặt trận trong bối cảnh mới.

Điều quan trọng nhất là “Mặt trận số” làm thay đổi tốc độ lắng nghe: Khi tiếng nói của người dân được ghi nhận kịp thời, họ sẽ cảm thấy mình không đứng ngoài quá trình quản trị xã hội, mà thật sự là chủ thể của đời sống chính trị - xã hội. Thay đổi thứ hai là “Mặt trận số” mở rộng đối tượng được lắng nghe: Không gian số giúp Mặt trận kết nối với nhiều nhóm xã hội hơn, đặc biệt là những nhóm ít có cơ hội phát biểu trong các thiết chế truyền thống.

Thay đổi thứ ba là “Mặt trận số” giúp việc lắng nghe Nhân dân chuyển từ cảm tính sang có dữ liệu: Khi các ý kiến, kiến nghị, phản ánh được số hóa, Mặt trận có thể nhận diện vấn đề nào đang nổi lên, địa bàn nào có nhiều bức xúc, nhóm đối tượng nào cần được hỗ trợ, chính sách nào triển khai còn vướng. Từ đó, công tác giám sát, phản biện xã hội không chỉ dựa trên nhận định chung, mà có thêm căn cứ thực tiễn và dữ liệu xã hội.

“Tuy nhiên, tôi cho rằng cần hiểu công nghệ không thay thế công tác dân vận. “Mặt trận số” không làm mất đi hình ảnh cán bộ mặt trận đến từng khu dân cư, gặp từng người dân, nghe từng câu chuyện đời sống. Trái lại, công nghệ phải làm cho công tác dân vận sâu hơn, thật hơn, hiệu quả hơn. Một nền tảng số dù hiện đại đến đâu cũng chỉ có ý nghĩa khi phía sau nó là trách nhiệm chính trị, là đạo đức công vụ, là tinh thần trọng dân, gần dân, hiểu dân và có trách nhiệm với dân. Vì vậy, thay đổi lớn nhất của “Mặt trận số” không chỉ nằm ở công cụ, mà nằm ở tư duy: Lấy Nhân dân làm trung tâm, lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo, lấy phản hồi của Nhân dân làm nguồn lực để hoàn thiện chính sách” - Viện trưởng Viện Kinh tế và Phát triển doanh nghiệp Mạc Quốc Anh nhấn mạnh.

Nâng cao “sức đề kháng số” cho cộng đồng

Trong bối cảnh không gian mạng phát triển mạnh mẽ hiện nay, TS Bùi Xuân Việt cho rằng, MTTQ Việt Nam cần chủ động đổi mới phương thức hoạt động để vừa tận dụng hiệu quả truyền thông số, vừa giữ vững khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trước hết, MTTQ cần tăng cường cung cấp thông tin chính thống nhanh chóng, chính xác và dễ tiếp cận. Khi thông tin chính thống đến với người dân kịp thời, minh bạch thì tin giả, thông tin sai lệch sẽ khó có cơ hội lan rộng. Điều quan trọng không chỉ là “đưa thông tin”, mà còn phải truyền tải bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng, đặc biệt là giới trẻ trên các nền tảng số. Bên cạnh đó, MTTQ cần đẩy mạnh tương tác hai chiều với Nhân dân trên không gian mạng. Không chỉ tuyên truyền một chiều, MTTQ cần lắng nghe ý kiến, phản hồi các kiến nghị và giải đáp những băn khoăn của người dân một cách kịp thời. Khi người dân cảm thấy tiếng nói của mình được tôn trọng, sự đồng thuận xã hội sẽ được củng cố.

Một nhiệm vụ rất quan trọng khác là nâng cao “sức đề kháng số” cho cộng đồng. MTTQ có thể phối hợp với các cơ quan, đoàn thể để tuyên truyền kỹ năng nhận diện tin giả, ứng xử văn minh trên mạng xã hội và nâng cao ý thức trách nhiệm khi chia sẻ thông tin. Ngoài ra, cần phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ mặt trận, người có uy tín, các tổ chức thành viên và lực lượng cộng đồng trên không gian mạng để lan tỏa thông tin tích cực, tinh thần nhân văn và các giá trị đoàn kết.

Hiểu dân, hiểu chính sách và hiểu công nghệ

Để tiếng nói của người dân trên không gian số được tiếp nhận nhanh, xử lý hiệu quả và tạo đồng thuận xã hội, theo TS Mạc Quốc Anh, MTTQ các cấp cần ưu tiên trước hết là xây dựng một cơ chế lắng nghe - xử lý - phản hồi - giám sát kết quả thật rõ ràng, thống nhất và minh bạch. Bởi, người dân không chỉ cần có chỗ để nói, mà còn cần biết ý kiến của mình đã được ai tiếp nhận, được xử lý đến đâu, kết quả thế nào và trách nhiệm thuộc về cơ quan nào.

Chính bởi vậy, theo TS Mạc Quốc Anh, ưu tiên thứ nhất là phải có một nền tảng tiếp nhận ý kiến thống nhất, dễ sử dụng, thân thiện với người dân. Không nên để người dân rơi vào tình trạng không biết phản ánh ở đâu, gửi cho ai, phản ánh qua kênh nào mới được coi là chính thức. “Mặt trận số” cần được thiết kế theo hướng một cửa về tiếp nhận ý kiến Nhân dân: Có thể tích hợp nhiều điểm vào như cổng thông tin, ứng dụng di động, mã QR tại khu dân cư, đường dây nóng, mạng xã hội chính thức, nhưng phía sau phải là một hệ thống quản trị thống nhất.

Ưu tiên thứ hai là phân loại và xử lý thông tin bằng quy trình chuẩn. Ý kiến của người dân rất phong phú: Có phản ánh về chính sách; có kiến nghị về thủ tục hành chính; có bức xúc về môi trường, đất đai, an sinh, y tế, giáo dục; có thông tin cần kiểm chứng; có vấn đề thuộc thẩm quyền chính quyền; có vấn đề thuộc trách nhiệm doanh nghiệp, tổ chức xã hội hoặc cộng đồng dân cư. Nếu không phân loại tốt, Mặt trận sẽ bị quá tải và dễ rơi vào xử lý hình thức.

Ưu tiên thứ ba là phải phản hồi cho người dân. Đây là điểm rất quan trọng. Trong nhiều trường hợp, người dân không đòi hỏi mọi việc phải được giải quyết ngay lập tức, nhưng người dân cần được tôn trọng, cần biết tiếng nói của mình không rơi vào im lặng.

Ưu tiên thứ tư là nâng cao năng lực số và bản lĩnh chính trị của đội ngũ cán bộ mặt trận. Cán bộ mặt trận trong thời đại số cần có ba năng lực cùng lúc: Hiểu dân, hiểu chính sách và hiểu công nghệ. Phải biết đọc dữ liệu xã hội, biết nhận diện vấn đề từ dư luận, biết phân biệt góp ý xây dựng với thông tin sai lệch, biết đối thoại mềm mỏng nhưng kiên định, biết bảo vệ cái đúng nhưng cũng dám lắng nghe cái chưa thuận từ Nhân dân.

Ưu tiên thứ năm là bảo đảm an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư và phòng chống lợi dụng không gian số. Người dân chỉ mạnh dạn phản ánh khi họ tin rằng thông tin cá nhân được bảo vệ, ý kiến chính đáng được tôn trọng, không bị kỳ thị hay gây khó dễ.

“Cuối cùng, muốn tạo đồng thuận xã hội thì không thể chỉ “quản lý thông tin”, mà phải “chăm sóc niềm tin”. Niềm tin của Nhân dân là tài sản chính trị lớn nhất của Mặt trận. Mỗi phản ánh được lắng nghe nghiêm túc, mỗi kiến nghị được xử lý đến nơi đến chốn, mỗi bức xúc được giải thích thấu tình đạt lý, mỗi chính sách được phản biện từ thực tiễn đời sống sẽ góp phần làm cho lòng dân yên hơn, xã hội ổn định hơn, khối đại đoàn kết toàn dân tộc bền chặt hơn” - Viện trưởng Viện Kinh tế và Phát triển doanh nghiệp Mạc Quốc Anh đúc kết.

(Còn tiếp)