Quảng Ngãi làm gì để biến lợi thế vùng ven biển thành giá trị kinh tế thực chất?
Bài 2: Hướng đi trong định vị kinh tế biển là động lực tăng trưởng
Với khoảng 130km bờ biển, nhiều cửa biển, lợi thế về hạ tầng giao thông và Khu kinh tế Dung Quất, vùng ven biển Quảng Ngãi đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành không gian tăng trưởng mới. Tuy nhiên, để biến lợi thế thành giá trị kinh tế thực chất, tỉnh cần một chiến lược phát triển đồng bộ, lấy kinh tế biển làm động lực, hạ tầng làm nền tảng và liên kết vùng làm sức bật.
Dư địa lớn, động lực chưa xứng tầm
Vùng ven biển Quảng Ngãi hội tụ nhiều lợi thế đặc biệt về vị trí địa kinh tế.
Khu kinh tế Dung Quất giữ vai trò cửa ngõ hàng hải quốc tế, trung tâm lọc hóa dầu quy mô lớn, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Cùng với Quốc lộ 1, đường cao tốc, đường sắt Bắc - Nam và các tuyến giao thông kết nối, đây là khu vực có điều kiện thuận lợi để phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ, logistics, du lịch và kinh tế biển.
Thời gian qua, kinh tế vùng ven biển tiếp tục đóng góp quan trọng vào tăng trưởng chung của tỉnh. Một số địa phương đạt kết quả tích cực về thu ngân sách, giải ngân vốn đầu tư công; công tác giảm nghèo được gắn với phát triển kinh tế biển và xây dựng nông thôn mới, từng bước cải thiện đời sống người dân.
Cùng với đó, công tác bảo vệ môi trường biển, ứng phó biến đổi khí hậu, bảo tồn hệ sinh thái và phát huy các giá trị văn hóa được quan tâm. Đây là những yếu tố nền tảng để phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững, thay vì khai thác tài nguyên đơn thuần.
Dù vậy, dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn. Du lịch biển chưa tạo được bước chuyển rõ nét; sản phẩm du lịch giữa các địa phương còn thiếu tính liên kết. Hạ tầng tại một số khu vực chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, trong khi một số dự án triển khai chậm, chưa tạo được sức lan tỏa đủ mạnh đối với đầu tư, đô thị và dịch vụ.
Từ góc độ địa phương, Bí thư Đảng ủy xã An Phú Võ Thành Vĩnh bày tỏ, địa phương có nhiều tiềm năng phát triển du lịch và kinh tế biển nhưng hạ tầng giao thông còn hạn chế.
Xã An Phú đề xuất tỉnh đầu tư hoàn thành tuyến đường từ cầu An Phú đến biển Nghĩa An dài khoảng 400m. Tuyến đường được kỳ vọng tạo thuận lợi cho người dân đi lại, đồng thời mở thêm không gian phát triển du lịch biển. Địa phương cũng kiến nghị hỗ trợ phương án di dời mồ mả khu vực ven biển, nạo vét khu vực cửa Đại, sông Phú Thọ và xây dựng khu neo đậu tránh trú tàu cá Cổ Lũy.
Những đề xuất từ cơ sở cho thấy, một trong những điểm nghẽn lớn đối với kinh tế biển hiện nay là hạ tầng. Khi các tuyến kết nối chưa hoàn chỉnh, khu neo đậu, logistics, hạ tầng du lịch và dịch vụ chưa đồng bộ, lợi thế về biển khó chuyển hóa thành dòng vốn đầu tư và giá trị gia tăng.
Đối với khu vực Khu kinh tế Dung Quất, yêu cầu về hạ tầng càng trở nên cấp thiết khi nhiều dự án lớn đang được triển khai.
Bí thư Đảng ủy xã Đông Sơn Nguyễn Tưởng Duy cho rằng, các xã ven biển như Đông Sơn, Vạn Tường, Bình Sơn, Tịnh Khê có nhiều nét tương đồng và cùng nằm trong Khu kinh tế Dung Quất. Do đó, cần nghiên cứu chính sách đặc thù đối với các xã, phường vùng lõi Khu kinh tế, nhất là đầu tư hạ tầng liên vùng và xây dựng cơ chế quản lý, khai thác hạ tầng dùng chung giữa các địa phương.
Theo ông Nguyễn Tưởng Duy, trong bối cảnh Khu kinh tế Dung Quất triển khai nhiều dự án lớn, đầu tư khu tái định cư cần được thực hiện đi trước một bước. Hạ tầng tái định cư đồng bộ không chỉ bảo đảm an sinh cho người dân mà còn góp phần tháo gỡ mặt bằng, đẩy nhanh tiến độ dự án và tạo thêm dư địa thu hút đầu tư.
Đây cũng là vấn đề được Bí thư Tỉnh ủy Hồ Văn Niên nhấn mạnh tại buổi làm việc với các địa phương ven biển. Theo Bí thư Tỉnh ủy, tiềm năng, lợi thế của 12 xã, phường ven biển gồm Tịnh Khê, Bình Sơn, Vạn Tường, Đông Sơn, An Phú, Long Phụng, Mỏ Cày, Lân Phong, Trà Câu, Khánh Cường, Đức Phổ và Sa Huỳnh chưa được khai thác tương xứng.
Vì vậy, các địa phương cần đổi mới tư duy, xác định rõ hướng đi, lựa chọn đúng ngành, sản phẩm và không gian phát triển, tránh đầu tư dàn trải, thiếu trọng tâm.
Một trong những nhiệm vụ trước mắt là rà soát quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, kịp thời tháo gỡ những bất cập, chồng chéo, qua đó tạo dư địa cho phát triển. Cùng với đó, cần ưu tiên nguồn lực cho những công trình có khả năng kết nối và tạo động lực tăng trưởng, nhất là giao thông, hạ tầng số, hạ tầng phục vụ thủy sản, thương mại, du lịch và logistics.
Việc tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư cũng cần được thực hiện quyết liệt hơn. Đây được xem là điều kiện quan trọng để cải thiện môi trường đầu tư, đẩy nhanh tiến độ dự án và huy động hiệu quả nguồn lực xã hội.
Quảng Ngãi cũng cần ưu tiên thu hút các dự án công nghiệp sạch, năng lượng sạch, công nghệ cao và thân thiện với môi trường, từng bước nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư vào khu vực ven biển.
Từ kinh tế biển đến chuỗi giá trị mới
Theo định hướng được đặt ra, phát triển kinh tế biển phải trở thành nhiệm vụ quan trọng, xuyên suốt. Mỗi địa phương cần dựa trên lợi thế riêng để lựa
Với thủy sản, yêu cầu đặt ra là chuyển mạnh từ khai thác theo chiều rộng sang hiện đại, bền vững, nâng cao giá trị và bảo vệ nguồn lợi. Chống khai thác IUU phải được xác định là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn với quản lý chặt tàu cá, giám sát hoạt động khai thác và nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân.
Đối với du lịch, cần chuyển từ phát triển điểm đến riêng lẻ sang hình thành chuỗi sản phẩm. Du lịch biển, sinh thái, cộng đồng, nông nghiệp - nông thôn gắn với văn hóa biển có thể trở thành những hướng đi quan trọng, trong đó mỗi địa phương cần xây dựng sản phẩm có bản sắc, hạn chế trùng lặp.
Việc hình thành các tuyến, tour liên kết giữa các điểm đến ven biển sẽ giúp kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu của du khách và tạo hiệu ứng lan tỏa sang thương mại, vận tải, lưu trú, ẩm thực và các dịch vụ hỗ trợ.
Trong quá trình này, người dân cần được xác định là chủ thể của phát triển. Kinh tế biển không chỉ được đo bằng quy mô đầu tư hay số lượng dự án mà còn phải thể hiện ở khả năng tạo việc làm, nâng thu nhập và hình thành sinh kế bền vững cho cộng đồng.
Các địa phương cần rà soát những hộ còn phụ thuộc nhiều vào khai thác thủy sản ven bờ để có phương án chuyển đổi nghề phù hợp, phát triển dịch vụ, nuôi trồng thủy sản hoặc các ngành nghề mới. Hỗ trợ sinh kế cần hướng đến tăng khả năng tự chủ của người dân, thay vì chỉ giải quyết khó khăn trước mắt.
Một yêu cầu quan trọng khác là gắn tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.
Vùng ven biển Quảng Ngãi đang chịu sức ép từ ô nhiễm môi trường, xói lở bờ biển, xâm nhập mặn và thiên tai. Vì vậy, quá trình phát triển đô thị, công nghiệp, du lịch và dịch vụ phải tính đến sức chịu tải của hệ sinh thái.
Bí thư Tỉnh ủy Hồ Văn Niên yêu cầu định hướng xây dựng hệ thống đô thị ven biển theo hướng xanh, hiện đại, văn minh, giàu bản sắc và thích ứng với biến đổi khí hậu; từng bước mở rộng không gian đô thị hướng ra biển, phát triển các trung tâm thương mại, dịch vụ ven biển.
Định hướng này mở ra yêu cầu mới đối với quy hoạch kinh tế biển: không chỉ khai thác lợi thế vị trí mà phải hình thành không gian phát triển có khả năng kết nối giữa công nghiệp - đô thị - cảng biển - logistics - dịch vụ - du lịch.
Trong đó, Khu kinh tế Dung Quất tiếp tục đóng vai trò hạt nhân công nghiệp, cảng biển và logistics; các đô thị ven biển có thể trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ; trong khi những khu vực có lợi thế cảnh quan, văn hóa và sinh thái cần phát triển du lịch theo hướng đặc trưng, chất lượng cao.
Sự phân vai hợp lý giữa các địa phương, kết hợp với hạ tầng liên kết đồng bộ, sẽ giúp hạn chế cạnh tranh nội vùng, tăng khả năng bổ trợ và hình thành chuỗi giá trị kinh tế biển có sức cạnh tranh cao hơn.
Phát triển kinh tế cũng phải song hành với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giáo dục, y tế, văn hóa và an sinh xã hội. Đây là nền tảng để các địa phương ven biển không chỉ thu hút dự án mà còn giữ chân lao động, nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo nguồn nhân lực phục vụ các ngành kinh tế mới.
Với lợi thế về biển, công nghiệp, cảng biển, giao thông và không gian đô thị, Quảng Ngãi đang có cơ hội lớn để hình thành một cực tăng trưởng mới. Nhưng để cơ hội trở thành kết quả cụ thể, vấn đề cốt lõi vẫn là lựa chọn đúng trọng tâm, tháo gỡ điểm nghẽn và tổ chức thực hiện quyết liệt.
Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, môi trường đầu tư tiếp tục được cải thiện, các địa phương tăng cường liên kết và kinh tế biển được phát triển theo hướng xanh, hiện đại, giá trị gia tăng cao, biển sẽ không chỉ là lợi thế tự nhiên mà thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của Quảng Ngãi.