Bắc Ninh trước 'ngưỡng cửa' đô thị trực thuộc Trung ương
(PLVN) - Bắc Ninh đang bước vào giai đoạn then chốt trong lộ trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, khi đồng thời triển khai hai bước đi quan trọng: hoàn thiện Đề án trình Trung ương và kiến nghị xếp loại đơn vị hành chính cấp tỉnh loại I. Đây không chỉ là những thủ tục hành chính, mà là quá trình định hình lại mô hình phát triển và nâng cấp toàn diện năng lực quản trị địa phương.
Đề án xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương của Bắc Ninh đã cơ bản hoàn tất, đang được rà soát lần cuối trước khi trình Ban Chấp hành Trung ương. Nếu được thông qua, Bắc Ninh sẽ là địa phương thứ 8 của cả nước trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, cùng với các đô thị lớn hiện nay.
Song song với đó, tại phiên họp thường kỳ ngày 5/5, Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh đã cho ý kiến đối với Dự thảo Đề án Phân loại đơn vị hành chính cấp tỉnh. Trên cơ sở chấm điểm theo quy định tại Nghị định số 307/2025/NĐ-CP của Chính phủ, sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, Bắc Ninh đạt 81 điểm – mức đủ điều kiện để xếp loại tỉnh loại I. Tỉnh đã kiến nghị Bộ Nội vụ xem xét, quyết định phân loại này, coi đây là tiền đề pháp lý quan trọng để thực hiện mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
Ở góc độ chính sách, việc đạt chuẩn tỉnh loại I không đơn thuần mang ý nghĩa xếp hạng, mà là một “bước đệm thể chế” trong lộ trình phát triển. Theo các tiêu chí hiện hành, phân loại đơn vị hành chính phản ánh tổng hợp các yếu tố về quy mô, trình độ phát triển kinh tế - xã hội, mức độ đô thị hóa và vai trò của địa phương trong hệ thống quốc gia. Do đó, việc đạt 81 điểm cho thấy Bắc Ninh đã tiệm cận ngưỡng của một đô thị có tầm vóc lớn hơn.
Cụ thể, tỉnh hiện có diện tích hơn 4.700 km², dân số xấp xỉ 4 triệu người – hai tiêu chí quan trọng đều đạt mức điểm cao, trong đó tiêu chí dân số đạt tối đa. Các chỉ số phát triển kinh tế - xã hội đóng góp hơn 32 điểm trong tổng số điểm đánh giá, phản ánh tốc độ tăng trưởng và quy mô nền kinh tế đang ở nhóm dẫn đầu cả nước.
Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, Bắc Ninh nổi lên như một cực tăng trưởng công nghiệp của miền Bắc. Năm 2025, GRDP của tỉnh tăng 10,27%, quy mô nền kinh tế đứng thứ 5 toàn quốc; tổng vốn đầu tư nước ngoài đạt khoảng 5,73 tỷ USD, nằm trong nhóm cao nhất cả nước. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh sang công nghiệp – xây dựng và dịch vụ, chiếm tới 92,8%, hình thành nền tảng cho một đô thị công nghiệp hiện đại.
Không chỉ dừng lại ở các chỉ số tăng trưởng, vị trí địa lý – chính trị của Bắc Ninh cũng được đánh giá cao trong hệ thống tiêu chí phân loại. Nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, kết nối trực tiếp với Thủ đô Hà Nội và các hành lang kinh tế quan trọng, địa phương này được xác định có vai trò trung tâm tổng hợp cấp quốc gia, đồng thời là “vành đai” hỗ trợ về an ninh – quốc phòng cho khu vực.
Hệ thống hạ tầng đang được đầu tư đồng bộ tiếp tục củng cố lợi thế này. Dự án sân bay Gia Bình với quy mô gần 2.000ha, trung tâm logistics quốc tế, cùng mạng lưới giao thông liên vùng như tuyến vận tải qua ga Kép trên hành lang Lạng Sơn – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh đang từng bước hình thành mạng lưới kết nối đa chiều, mở rộng không gian phát triển.
Tuy nhiên, việc đáp ứng các tiêu chí “định lượng” mới chỉ là điều kiện cần. Yếu tố mang tính quyết định trong quá trình xem xét của Trung ương sẽ nằm ở khả năng phát triển bền vững, năng lực quản trị đô thị và mức độ sẵn sàng của hệ thống hạ tầng.
Thực tế, tốc độ đô thị hóa nhanh của Bắc Ninh cũng kéo theo nhiều áp lực. Hạ tầng kỹ thuật, môi trường, nhà ở và dịch vụ công đang đứng trước yêu cầu phải nâng cấp tương xứng. Trong bối cảnh đó, phương án tổ chức lại đơn vị hành chính cấp xã theo hướng tăng số lượng phường – dự kiến thêm 13 phường, nâng tổng số lên 99 đơn vị – được xem là bước chuẩn bị để thích ứng với mô hình chính quyền đô thị.
Một vấn đề khác được đặt ra là cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa. Bắc Ninh là vùng đất Kinh Bắc với hệ thống di sản phong phú, trong đó quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được UNESCO ghi danh. Đây không chỉ là lợi thế về du lịch mà còn là “chất liệu mềm” quan trọng để định hình bản sắc đô thị trong dài hạn.
Trong bối cảnh nhiều địa phương theo đuổi mô hình công nghiệp hóa, bài toán đối với Bắc Ninh là làm thế nào để không rơi vào phát triển đơn chiều, mà hướng tới một đô thị hiện đại nhưng vẫn giữ được chiều sâu văn hóa. Điều này đặc biệt quan trọng khi địa phương đặt mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương – cấp độ đòi hỏi không chỉ tăng trưởng kinh tế, mà còn chất lượng sống và bản sắc riêng.
Theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025–2030, Bắc Ninh phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GRDP từ 11–12%/năm trong giai đoạn tới, thu nhập bình quân đầu người đạt 8.700–9.200 USD. Đây là những chỉ tiêu tham vọng, phản ánh quyết tâm bứt phá, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao về điều hành và quản lý.
Việc đồng thời hoàn thiện Đề án thành phố trực thuộc Trung ương và đề nghị xếp loại tỉnh loại I cho thấy Bắc Ninh đang lựa chọn hướng đi bài bản, đặt nền tảng từ khung pháp lý đến thực tiễn phát triển.
Trong tiến trình đó, địa phương hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để bứt phá, song cũng đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về tầm nhìn và năng lực thực thi. Hiện thực hóa mục tiêu trước năm 2030 không chỉ đòi hỏi duy trì đà tăng trưởng, mà còn cần đồng bộ hạ tầng, nâng cao chất lượng quản trị đô thị và bảo đảm phát triển hài hòa, bền vững. Đây sẽ là cơ sở để Bắc Ninh từng bước khẳng định vị thế, hướng tới xây dựng đô thị trực thuộc Trung ương theo hướng hiện đại, xanh, văn minh, mang đậm bản sắc văn hóa Kinh Bắc.