Ba đột phá chiến lược: Từ tư duy kiến tạo đến hành động thực tiễn

GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; TS. Đặng Xuân Thanh, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đồng chủ trì Hội thảo.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nêu rõ, với chủ trương thực hiện ba đột phá với cách tiếp cận, tinh thần thần tốc và quyết liệt, đến nay, Việt Nam đã đạt được những kết quả ban đầu. Đối với đột phá thể chế, tư duy từ “quản lý” sang “kiến tạo phát triển” dần được hiện thực hóa thông qua các nghị quyết lớn như Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân... Nhiều cơ chế mới mang tính đột phá lần đầu được chấp nhận như chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, khuyến khích đổi mới sáng tạo và đề cao vai trò kinh tế tư nhân. Cùng với đó, cải cách tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền được triển khai mạnh mẽ, góp phần tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản trị.

Đối với đột phá kết cấu hạ tầng, các nghị quyết đã mở đường cho huy động nguồn lực phát triển giao thông, năng lượng, hạ tầng xanh và giao thông thông minh gắn với công nghệ số. Đối với đột phá về nhân lực, tư duy trọng dụng nhân tài, thu hút chuyên gia, nhà khoa học vào khu vực công đang tạo nền tảng cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, phần lớn các chính sách vẫn trong quá trình hoàn thiện và triển khai, nên cần thêm thời gian để đánh giá đầy đủ hiệu quả và tác động đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Trong bối cảnh mới, nhiều cơ hội mới mở ra, song cũng không ít thách thức cho việc thực hiệu hữu hiệu ba đột phá nêu trên, GS.TS. Lê Văn Lợi mong muốn Hội thảo tập trung thảo luận sâu, làm rõ thêm một số vấn đề cụ thể như: Một là, làm rõ và chi tiết hơn nhận thức về ba đột phá, định hướng đổi mới tư duy để thúc đẩy hữu hiệu thực hiện ba đột phá chiến lược trong bối cảnh mới. Hai là, đánh giá việc thực hiện 3 đột phá chiến lược từ đại hội 14 đến nay, phân tích những điểm được, chưa được, các điểm nghẽn và thách thức khi thực hiện. Ba là, làm rõ hơn định hướng, giải pháp hoàn thiện trong thời gian tới theo từng nhóm đột phá chiến lược. Bốn là, phân tích làm rõ định hướng, giải pháp tăng tính đồng bộ giữa ba đột phá trong quá trình thực hiện.

Tham luận tại Hội thảo, GS.TS. Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng trong kỷ nguyên phát triển mới, tư duy về thể chế phát triển trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã thể hiện bước chuyển mang tính hệ thống và toàn diện, từ cách tiếp cận truyền thống sang cách tiếp cận hiện đại, tích hợp và kiến tạo. Thể chế không còn chỉ được nhìn nhận như công cụ quản lý mà đã trở thành nền tảng, động lực và điều kiện quyết định của phát triển nhanh, bền vững. Sự chuyển đổi này được thể hiện rõ qua các định hướng đổi mới tư duy thể chế, thúc đẩy đột phá chiến lược, xây dựng hệ sinh thái thể chế phát triển và hoàn thiện thể chế theo hướng toàn diện, đồng bộ, bao trùm.

Đặc biệt, việc xác lập mô hình hệ sinh thái thể chế phát triển với các thành tố như thể chế chính trị, pháp luật, kinh tế, xã hội, quản trị và các thể chế mới đã phản ánh cách tiếp cận mang tính liên kết và tích hợp cao. Trong hệ thống đó, thể chế pháp luật giữ vai trò trung tâm, là trục kết nối và bảo đảm hiệu lực vận hành của toàn bộ hệ thống thể chế. Đồng thời, đổi mới quản trị thể chế và tăng cường sự tham gia của người dân, doanh nghiệp đã khẳng định yêu cầu chuyển từ quản lý sang quản trị hiện đại, lấy con người làm trung tâm và phát huy tính chủ động của các chủ thể phát triển.

Các chuyên gia tham luận tại Hội thảo.

Theo đó, trong thời gian tới, GS.TS. Võ Khánh Vinh nhấn mạnh yêu cầu đặt ra là tiếp tục cụ thể hóa và triển khai hiệu quả các định hướng này trong thực tiễn, đặc biệt là hoàn thiện thể chế pháp luật, nâng cao năng lực quản trị và xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành, liên cấp. Chỉ khi thể chế thực sự trở thành động lực nội sinh của phát triển, Việt Nam mới có thể tận dụng tốt các cơ hội và vượt qua thách thức để vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Theo PGS.TS. Lê Minh Thông, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật khẳng định cải cách hệ thống pháp luật, tinh thần Đại hội XIV không chỉ là nhiệm vụ lập pháp đơn thuần, mà là nhiệm vụ tái cấu trúc nền tảng thể chế của phát triển. Phân tích các điểm nghẽn của hệ thống pháp luật hiện hành, PGS. TS. Lê Minh Thông chỉ ra rằng: để cải cách thành công, cần thực hiện nhất quán, đồng bộ các chuyển đổi lớn từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; từ sửa luật đơn lẻ sang thiết kế lại cấu trúc hệ thống pháp luật; từ giao việc sang giao quyền gắn với nguồn lực và trách nhiệm; từ hành chính giấy tờ sang quản trị dữ liệu; và từ phản ứng với rủi ro sang dự báo, phòng ngừa và nâng sức chống chịu thể chế.

Hội thảo gồm 2 phiên: Phiên thứ nhất có chủ đề "Hoàn thiện thể chế và đổi mới tư duy quản trị phát triển trong Kỷ nguyên mới”; Phiên thứ hai "Giải pháp triển khai ba đột phá chiến lược trong các lĩnh vực trọng điểm". Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học đã trao đổi các nội dung về tiếp tục cải cách hệ thống pháp luật, nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; một số giải pháp thực hiện Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, tạo bứt phá về nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước; phát triển nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế toàn diện và cạnh tranh thể chế toàn cầu; khung pháp lý cho hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, lực lượng sản xuất mới và các mô hình kinh doanh mới ở Việt Nam…