Ai chủ mưu loạt vụ đánh bom khủng bố ở Nga?

Sau vụ đánh bom tại Moscow, hàng loạt lực lượng khủng bố bị đặt trong diện tình nghi nhưng đứng đầu vẫn là lực lượng ly khai tại Caucasus thuộc Nga.[links()]

Trong số các nhóm khủng bố, lực lượng Hồi giáo cực đoan ở khu vực Caucasus  thuộc Nga do Doku Umarov dẫn đầu hôm qua lớn tiếng đứng ra nhận trách nhiệm hai vụ đánh bom ở Moscow. Tuy nhiên, trong khi công tác điều tra chưa kết thúc, chưa thể khẳng định tính chính xác của tuyên bố của Umarov. Hiện chỉ có thể chắc chắn một điều, Umarov là đối tượng đáng nghi nhất bởi y có nhiều đặc điểm phù hợp với các vụ tấn công vừa qua.

Umarov đe dọa mở rộng tấn công.

Thứ nhất, Doku Umarov từ lâu là kẻ rất hung hăng, không ít lần đe dọa mở rộng các cuộc tấn công ra khắp nước Nga. Và cách đây vài ngày, Umarov dõng dạc tuyên bố trong một clip: “Nếu Moscow cho rằng chiến tranh chỉ xảy ra ở Caucasus, chúng tôi sẽ đem chiến tranh đến từng nhà một ở Moscow. Chiến tranh sẽ lan tới đường phố và các người sẽ thấy nó ở ngay kế bên mình”.

Một lý do khác khiến sự nghi ngờ hướng về Umarov là việc tháng trước, “phó tướng” của hắn là Said Buryatsky bị an ninh Nga tiêu diệt hôm 2/3 nên rất có khả năng, Umarov đánh bom ở Moscow hôm 29/3 nhằm trả thù.

Cùng với việc Umarov có thâm niên đánh bom khủng bố, tên này hiện là "ứng cử viên" hàng đầu cho vị trí kẻ chủ mưu vụ 29/3.  

Liên kết với al-Qaeda

Vụ đánh bom hôm 29/3 là hành động khủng bố đầu tiên đáng chú ý ở Moscow từ năm 2004. Điều đó cho thấy bọn cực đoan thời gian qua (2004 - 2009) bị Chính phủ trung ương, địa phương, các cơ quan an ninh Nga tấn công, truy quét quyết liệt, không có khả năng trả đũa.

Tuy nhiên, vụ đánh bom hôm 29/3 cũng là tín hiệu cho thấy, bọn khủng bố đang trỗi dậy, sau khi vượt qua mọi biện pháp an ninh của Nga. Để làm được điều này trong bối cảnh Moscow vẫn không ngừng truy quét, bọn cực đoan chắc chắn được "hà hơi, tiếp sức" từ bên ngoài nên mới có thể lớn mạnh, gây ra vụ 29/3.

Do đó, dù bọn khủng bố ở Chechen khẳng định hoạt động độc lập, không thèm “nhái” al-Qaeda nhưng nhìn vào nguồn lực để gây ra vụ 29/3, cũng như tác phong “làm việc” của các góa phụ đen cùng êkíp thì có lý do để nghi ngờ bọn chúng có liên hệ với al-Qaeda.

Al-Qaeda bị nghi dính líu tới vụ 29/3.

Tờ Asia Times còn mạnh dạn hơn khi khẳng định, hai góa phụ đen đánh bom ở Moscow đều trẻ, chưa tới 25 tuổi, được một “chi nhánh” của al-Qaeda huấn luyện ở tỉnh Nam Waziristan, Pakistan.

Trước đó, Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo, Lữ đoàn gìn giữ hòa bình quốc tế Hồi giáo (IIPB) là nguồn tài trợ chủ yếu cho bọn ly khai Chechnya thông qua nhiều chân rết của tổ chức khủng bố al-Qaeda.

Trước nữa, theo nhiều nguồn tin, một lãnh đạo bọn khủng bố Chechen và là "tiền bối" của Umarov là Khattab từng kề vai sát cánh với Osama bin Laden tại chiến trường Afghanistan 1979 – 1989. Đại sứ Mỹ tại Nga là Alexander Vershbow từng khẳng định: “Osama bin Laden và nhiều mạng lưới tầm quốc tế đã tài trợ cho bọn khủng bố Chechnya”. 

Vụ 29/3 có sự tiếp sức của al-Qaeda.

Ngoài việc nhân nguồn cung tài chính từ al-Qaeda và nhiều tổ chức khủng bố khác, tờ Moscow Times dẫn lời nhà nghiên cứu Yulia Latynina cho rằng, bọn ly khai Chechen còn kiếm tiền bằng cách “trấn” các doanh nghiệp. Chúng kiếm được không ít từ "dịch vụ bảo kê" bởi nếu không trả tiền, các ông chủ sẽ bị trừng phạt. Bà Latynina tóm gọn: "Tại vùng Caucasus của Nga, bạn phải tuân theo luật địa phương, ngược lại, bạn sẽ bị giết".

Với nguồn tài chính trên, các tổ chức khủng bố ở Chechnya thu hút được không chỉ các phần tử chống đối địa phương mà còn tuyển được không ít thành viên từ bên ngoài lãnh thổ, chủ yếu là từ các quốc gia Arab có liên hệ với al-Qaeda.

Chưa dừng lại, chúng còn xây hai trường đào tạo khủng bố ngay tại Caucasus, đảm bảo khi “tốt nghiệp, các học viên đều nắm vững nghiệp vụ ngụy trang, đánh bom, lẩn trốn..." Nhà nghiên cứu Alix de la Grange khẳng định, không cần phải "du học" tận Pakistan, Afghanistan, khủng bố Caucasus vẫn đạt "chuyên môn" tốt khi học tại Chechnya.

Hợp tác chống khủng bố

Theo Moscow Times, các vụ tấn công cho thấy bọn khủng bố ở Nga đang mạnh, đủ sức tấn công mọi lúc, mọi nơi, kể cả tại Thủ đô Moscow, ngay gần trụ sở Cơ quan tình báo Liên bang. Điều đó đồng nghĩa với việc chẳng ai có thể đảm bảo chắc chắn các hoạt động tương tự sẽ không tái diễn, nhất là khi Nga chuẩn bị tổ chức nhiều sự kiện lớn, điển hình là Thế vận hội mùa Đông tại Sochi năm 2014.

Do đó, nhiều kiến nghị được đưa ra để đối phó với thách thức trên. Có người kêu gọi trấn áp mạnh hơn nữa bọn khủng bố, người đề xuất phải cải thiện đời sống người dân, chấm dứt nguồn gốc gây ra tư tưởng cực đoan...

Tuy nhiên, trên đây vẫn là những việc mà Moscow đã và đang triển khai. Có khác chăng là thay vì hiệu quả như giai đoạn 2004 - 2009, giờ đây chúng dường như tỏ ra không còn hiệu quả như trước, không còn trói được con thú khủng bố.

Do đó, ngày càng xuất hiện nhiều lời kêu gọi Moscow hợp tác sâu rộng với cộng đồng quốc tế, đặc biệt là Mỹ nhằm chống khủng bố trên phạm vi toàn cầu chứ không chỉ riêng ở Caucasus.

Bởi theo Christian Science Monitor, bọn khủng bố Caucasus, al-Qaeda... âm mưu phát triển khắp Trung Á và vùng Caucasus. Chúng không còn hoạt động riêng lẻ mà ngày càng quốc tế hóa, hợp tác chặt. Chúng không chỉ bó hẹp trong phạm vi quốc gia mà, liên kết các mặt trận, từ Pakistan, Afghanistan, “quá cảnh” ở Iran rồi lọt vào Azerbaijan, sang Chechnya... và ngược lại.

Vì vậy, đã tới lúc Nga phải hợp tác chặt hơn với nước ngoài, không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ thông tin, mà còn phải đi sâu hơn vào các lĩnh vực khác.

Và cuộc điện đàm giữa Tổng thống Dmitry Medvedev với đồng nhiệm Mỹ Barack Obama hôm 30/3 (một ngày sau vụ khủng bố tại Moscow) có thể là bước đi hữu ích đầu tiên trên chặng đường chống khủng bố mới.

Theo