60 năm Giáo dục Mầm non Hải Phòng: "Vượt khó, đổi mới, sáng tạo, phát triển"

Tại Hải Phòng, việc giáo dục trẻ em độ tuổi nhà trẻ, mẫu giáo chính thức hình thành từ năm 1956, sau Giải phóng Hải Phòng. Lúc đó, Hải Phòng mới có 8 nhóm trẻ với hơn 300 cháu.  Suốt 21 năm liền, sau chiến tranh đến công cuộc kiến thiết nước nhà, những nhóm trẻ của Hải Phòng chưa khi nào bị ngắt quãng, thậm chí còn duy trì lớp đều đặn theo điểm sơ tán. Đây chính là thời kỳ Hải Phòng nổi bật toàn quốc với mô hình nhóm trẻ đi theo các cơ quan xí nghiệp, phục vụ các bậc cha mẹ vừa sản xuất, vừa chiến đấu như các nhóm trẻ ở Nhà máy Xi - măng, Nhà máy cá hộp, Cảng Hải Phòng...

Những năm đầu thập niên 70-80 của thế kỷ trước, Giáo dục mầm non Hải Phòng phát triển mạnh mẽ với hệ thống mạng lưới nhà trẻ tới tận các thôn, xã. Ở khu vực thành thị, cũng hình thành những nhà trẻ đường phố. Với quy mô đó, Hải Phòng huy động 50-60% số trẻ trong độ tuổi ra lớp. Nhiều điển hình trường mầm non cũng được gắn liền với phong trào hợp tác hoá nông nghiệp. Mô hình Tổ đội lao động XHCN được trao cho trường mẫu giáo Hữu Bằng (Kiến Thuỵ), Bạch Đằng, Quyết Tiến (Tiên Lãng), Phục Lễ (Thuỷ Nguyên) và nhà trẻ Đại Thắng, Quyết Tiến (Tiên Lãng), Phục Lễ (Thuỷ Nguyên). Riêng trường mẫu giáo Phục Lễ (huyện Thuỷ Nguyên) vinh dự được nhận Lá cờ đầu thi đua toàn miền Bắc.

Bước vào thời kỳ đổi mới, cùng với sự chuyển đổi từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN, hệ thống nhà trẻ, mẫu giáo Hải Phòng chao đảo vì rời khỏi mô hình nhà trẻ, mẫu giáo gắn với các quỹ phúc lợi của hợp tác xã, dùng xây dựng trường lớp mẫu giáo, mầm non và trả lương cho cô theo công điểm, không còn. Cơ sở vật chất trường lớp mau chóng xuống cấp vì không dược đầu tư. Tình trạng "xã trắng" về lớp mẫu giáo, mầm non, vốn đã được khắc phục trong giai đoạn trước, có cơ tái xuất hiện. Không khoanh tay đứng nhìn, một lần nữa, giáo dục mầm non Hải Phòng bật ra cách làm mới, với mô hình đi đầu là trường mầm non Tam Cường (Vĩnh Bảo). Tam Cường xây dựng cơ chế mới bằng cách huy động dân đóng góp thóc cùng nhà trường. Cũng vào thời điểm đó, năm 1987, Chính phủ quyết định sáp nhập mầm non và mẫu giáo thành bậc học Giáo dục mầm non, xác định đối tượng chăm sóc là trẻ từ 6 đến 72 tháng tuổi. Bắt nhịp cùng quyết định mới, Tam Cường thực hiện sáp nhập mẫu giáo và mầm non, thu thóc từ dân theo cơ chế "tự thu tự chi". Từ đó, giáo dục mầm non ở Tam Cường dần ổn định, phát triển. Theo gương Tam Cường, hàng loạt trường ngoại thành xây dựng chọn mô hình "tự thu tự chi", đẩy mầm non nông thôn Hải Phòng dần ổn định, phát triển. Mô hình mầm non Tam Cường thành điển hình của giáo dục mầm non nông thôn toàn quốc. Tam Cường được mời dự hội nghị điển hình tiên tiến toàn quốc, và năm 1998, vinh dự được đón Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình về thăm, tìm hiểu . Mô hình Tam Cường được nhân rộng ra toàn quốc. Tháng 8-2000, Tam Cường chính thức nhận danh hiệu Anh hùng thời kỳ đổi mới. Niềm tự hào thật qúa lớn, bởi đơn vị đầu tiên trong ngành Giáo dục Hải Phòng được nhận danh hiệu này lại là một trường mầm non ở ngoại thành.

Trong mỗi giai đoạn phát triển, giáo dục mầm non Hải Phòng đều đóng góp những điển hình, những bài học cho giáo dục mầm non toàn quốc. Điều đó, không phải tỉnh, thành phố nào cũng có được.

Phát triển mạnh trong những năm 90, từ năm 1996 đến nay, Giáo dục mầm non Hải Phòng càng phát triển vượt bậc. Đến nay, tỷ lệ trẻ ra lớp tăng bình quân 1,6-2%. Tỷ lệ trẻ mẫu giáo huy động ra lớp đạt 84,76%, nhà trẻ đạt trên 30%. So với toàn quốc, tỷ lệ này khá cao (tỷ lệ huy động trẻ mẫu giáo bình quân toàn quốc  đạt khoảng 67%, nhà trẻ đạt 18%). Tỷ lệ huy động trẻ ra lớp hằng năm của Hải Phòng cũng cao hơn mặt bằng chung toàn quốc. Với đặc thù giáo dục tự nguyện, con số này chứng minh hùng hồn cho niềm tự hào của giáo dục mầm non Hải Phòng. Bên cạnh đó, mầm non Hải Phòng cũng đa dạng hơn về loại hình, quy mô ngành học: công lập, dân lập, tư thục, nhóm trẻ gia đình. Chất lượng giáo dục tăng cao. Từ năm 1993 đến nay, mầm non Hải Phòng liên tục dẫn đầu toàn quốc, được Bộ Giáo dục đánh giá là thành phố có nhiều chuyên đề giáo dục mầm non chất lượng. Năm 1995-1996, Hải Phòng đi đầu trong xây dựng cơ chế chính sách địa phương cho giáo dục mầm non, với cơ chế hỗ trợ xây dựng cơ sở vật chất và hỗ trợ lương giáo viên hợp đồng ở nông thôn. Cũng nhờ đó, chất lượng giáo dục mầm non Hải Phòng tăng đáng kể, đội ngũ giáo viên ổn định, yên tâm công tác, đồng thời gián tiếp động viên một lực lượng đông học sinh đăng ký theo học nghề giáo viên mầm non. Với một lực lượng giáo viên mầm non nông thôn chiếm 70%, cơ chế mới có tác động tích cực, khiến bộ mặt giáo dục mầm non nông thôn cơ bản thay đổi. Sau này, nhiều tỉnh và thành phố khác như Thanh Hoá, Ninh Bình, Thái Bình ... cũng học tập Hải Phòng và thực hiện nhiều chính sách khuyến khích xã hội hoá giáo dục. Năm 1998, ngành học Mầm non cũng trở thành ngành học duy nhất của Hải Phòng được nhận Huân chương Lao động hạng Ba.

Sau khi Chính phủ ra Quyết định 161 quy định trường mầm non khu vực hải đảo chuyển thành trường công lập và tuyển biên chế cho cô giáo "cắm bản", thực hiện "xoá trắng xã đảo", UBND thành phố triển khai kế hoạch 5624 (5-12-2003), thực hiện hỗ trợ lương cho giáo viên mầm non khu vực nông thôn theo hệ số lương với mức: 0,35-0,45-0,55, tương đương với trình độ giáo viên dưới chuẩn - đạt chuẩn (trung cấp) và trên chuẩn. Kế hoạch tạo cho giáo viên mầm non một chất lượng mới, khuyến khích nâng cao trình độ giáo viên. Tỷ lệ giáo viên mầm non Hải Phòng đạt chuẩn và trên chuẩn nâng cao, đạt 92,39% (trung bình chuẩn cả nước mới đạt 82,9%). Riêng tỷ lệ giáo viên mầm non Hải Phòng đạt trên chuẩn là 26% (tỷ lệ trên chuẩn cả nước đạt 10%). Hệ thống trường mầm non đạt chuẩn quốc gia lên tới 29 trường (chiếm 12%), tạo cho giáo dục mầm non Hải Phòng bộ mặt mới, với cơ sở vật chất ngày càng khang trang, hiện đại, đáp ứng nhu cầu đổi mới và ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao chất lượng giáo dục, tạo môi trường giáo dục tích cực hơn cho trẻ, đáp ứng yêu cầu của phụ huynh và đòi hỏi ngày càng cao của xã hội. Đến năm học vừa qua, Hải Phòng có 248 trường mầm non (72 trường công lập, 8 trường tư thục, 1 trường dân lập, còn lại là trường bán công) với 3652 giáo viên đứng lớp. Tỷ lệ huy động đến lớp mẫu giáo đạt 72.907 cháu, bằng 84,76%, tỷ lệ huy động đến lớp nhà trẻ đạt 19.762 cháu, bằng 30,4%, trong đó tỷ lệ huy động ở lớp mẫu giáo 5 tuổi đạt 99,9%.

Hiện nay, cùng với Luật Giáo dục chính thức có hiệu lực, Giáo dục mầm non Hải Phòng lại đứng trước những thử thách mới. Tuy nhiên, ngành học vẫn đặt mục tiêu đến năm 2010, đào tạo đội ngũ giáo viên trên chuẩn đạt 50%, khoảng 30% trường đạt chuẩn quốc gia. Cô Hoàng Thị Liên, Trưởng phòng Mầm non, Sở Giáo dục đào tạo Hải Phòng nhấn mạnh: Giáo dục mầm non Hải Phòng đã vững vàng đi đầu qua nhiều giai đoạn gian khó, chắc chắn sẽ tiếp tục vượt khó, đổi mới, sáng tạo, phát triển trong giai đoạn mới này./.