5 tuyến đường vượt khẩu trên Trường Sơn

Ngày 19-5-1959, Bộ Chính trị và Tổng Quân ủy Trung ương đã quyết định thành lập Đoàn 559 với nhiệm vụ “Mở đường giao liên, mở đường vận tải quân sự để chi viện sức người, sức của cho cách mạng miền Nam”. Trước đó, từ tháng 2-1959, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã vào Quảng Bình, làm việc với Bí thư Tỉnh ủy về việc mở đường tiếp vận cho miền Nam.
 

	Bộ đội mở đường Trường Sơn.   (Ảnh tư liệu)

Đến tháng 5-1960, Đại tướng lại vào Quảng Bình, trực tiếp đi thị sát bằng trực thăng từ Đồng Hới đến làng Ho, trở ra Tuyên Hóa, rồi quay trở về nơi xuất phát. Đại tướng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng một con đường xuyên Trường Sơn để vận chuyển bằng cơ giới đưa hàng, người, vũ khí vào chiến trường miền Nam.

Công tác khảo sát và thi công được tiến hành hết sức khẩn trương. Từ năm 1961 đến 1965, Quảng Bình đã huy động 7.000 dân công cùng công nhân ngành giao thông vận tải hối hả thi công trên 8 tuyến đường. Đến cuối năm 1965, tuyến đường 15A từ Tân Đức (Tuyên Hóa) đến Vĩnh Khê (Vĩnh Linh) dài 214km đã thông xe. Trong khi đó, đường 12 từ Khe Ve đến đèo Mụ Dạ (Tuyên Hóa) dài 45km, do 500 thanh niên xung phong thi công trong điều kiện khó khăn, ác liệt cũng đã hoàn thành vào giữa năm 1964.

Tiếp đến là đường 20 Quyết thắng chạy từ Phong Nha (Quảng Bình) đến ngã ba Lùm Bùm (Nam Lào). Gọi là đường 20 vì tuyến đường này do 8.000 thanh niên xung phong các tỉnh phía Bắc (chủ yếu là nữ) cùng bộ đội Trường Sơn đều đang độ tuổi 18-20 đảm trách xây dựng. Tuyến đường dài 125km, được hoàn thành trong 105 ngày và thông xe vào ngày 5-5-1966. Đường 20 đi qua thượng nguồn động Phong Nha - hồi ấy được dùng làm nơi cất giấu hàng hóa, xăng dầu, vũ khí trang bị. Tại đây, có hang “Tám Cô” là nơi 8 thanh niên xung phong đã anh dũng hy sinh trong một trận máy bay địch ném bom làm sập núi, lấp kín cửa hang. (20 năm sau, hài cốt các chị mới được tìm thấy và đưa về cải táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn).

Sau tuyến đường 20 là đường 10 nối từ đường 15A ở ngã ba Áng Sơn vào tận đường 9, phía tây Quảng Trị, dài 73km, với 6.000 thanh niên xung phong tham gia làm đường. Tiếng mìn nổ suốt ngày, đá bay, cây đổ ầm ầm. Tốc độ thi công mỗi ngày một cây số. Những cô gái, chàng trai đầy nhiệt huyết cách mạng, không nề gian khổ, ác liệt, sẵn sàng hy sinh để nối mạch giao thông từ hậu phương ra tiền tuyến. Giữa tháng 4-1968, địch phát hiện và điên cuồng ném bom hủy diệt nhằm ngăn cản con đường tiến sâu vào phía Nam. Xe chở gạo bị máy bay chặn đánh khiến lương thực thiếu hụt.
 
Đói, thiếu thốn, thanh niên xung phong phải ăn rau rừng, măng rừng, nhưng công việc mở đường vẫn tiến hành hằng ngày. Con đường đi qua nhiều địa hình khắc nghiệt như dốc cao, vực thẳm, sườn đá cheo leo. Việc thi công và đời sống của lực lượng thanh niên xung phong gặp vô vàn khó khăn mà nan giải nhất là nguồn nước sinh hoạt do bị nhiễm phèn.

Đường 16 dài 64km, nối với đường 10 tại ngã tư Thạch Bàn, xuyên vào Quảng Trị tại ngã ba Dân Chủ. Tuyến đường này được xây dựng từ năm 1971 với 3.000 thanh niên xung phong của các tỉnh Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Thái Bình cùng 3.000 dân công hỏa tuyến ở Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình. Đây là tuyến đường kẻ thù ngày đêm đánh phá liên tục bằng bom B52. Khi đường 16 thông tuyến, nhân dân Thanh Hóa hăng hái tham gia vận tải bằng xe đạp thồ, đưa vũ khí, lương thực, thực phẩm từ Đồng Hới vào thẳng chiến trường Trị Thiên, góp phần làm nên bao chiến công vang dội...

Đường 18 dài 24km, là con đường chạy dưới lòng suối cạn, có mực nước thường xuyên từ 0,3-0,6m, nối từ km 44 của đường 10 chạy vào giáp đường 9 Nam Lào. Do xe chạy dưới lòng suối, máy bay địch không phát hiện được dấu vết, nên tuyến đường này ít bị địch đánh phá và chỉ vận chuyển được vào mùa khô (mùa mưa nước suối dâng cao, xe không chạy được).

Với 5 tuyến đường ngang vượt qua Trường Sơn, nối liền Đông Trường Sơn với Tây Trường Sơn, đường này bị tắc thì có đường khác, mạch máu tiếp vận từ hậu phương lớn liên tục chảy vào Nam, làm cho cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước mau đến ngày toàn thắng.

LÝ THÁI BÌNH