Tìm về “nguồn cội” qua 4 Bảo vật quốc gia của tỉnh Nam Định

(PLVN) - Bảo tàng tỉnh Nam Định vinh dự là nơi lưu giữ 4 hiện vật được công nhận Bảo vật quốc gia gồm: Tượng Phật thời Lý (thế kỷ XII) lưu giữ tại chùa Ngô Xá, xã Yên Lợi, Ý Yên; Thành bậc lan can thời Lý (thế kỷ XII), Mô hình kiến trúc đất nung thời Trần (thế kỷ XIII-XIV), Bộ chân đèn và lư hương gốm men thời Mạc (thế kỷ XVI). 
Tìm về “nguồn cội” qua 4 Bảo vật quốc gia của tỉnh Nam Định Bảo tàng tỉnh Nam Định nơi lưu giữ 4 bảo vật quốc gia

Thành bậc lan can thời Lý và tượng Phật là hai bảo vật được tìm thấy tại khu vực tháp Chương Sơn xưa, nay là quần thể Di tích lịch sử văn hóa Đình - Chùa Ngô Xá, xã Yên Lợi, huyện Ý Yên. Đây cũng là xã duy nhất trong cả nước có hai bảo vật thời Lý, góp phần quan trọng vào việc nhận diện về một quần thể di tích Phật giáo quy mô  vào thế kỷ XII của Đại Việt. 

Thành bậc lan can thời Lý 

Thành bậc là hiện vật gốc độc bản có niên đại thời Lý duy nhất ở Việt Nam hiện nay. Bảo vật này không chỉ có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa mà còn là cơ sở để chúng ta hình dung được quy mô to lớn của tháp Chương Sơn, từ đó nghiên cứu và phục dựng lại kiến trúc của Bảo tháp thời Lý. Đặc biệt qua các đề tài hoa văn trang trí, nhất là hình tượng người được thể hiện trên bảo vật đã cung cấp nhiều thông tin có giá trị về nghệ thuật tạo hình, tư duy thẩm mỹ, về trang phụ, trang sức, nghề thủ công chạm khắc truyền thống; đồng thời còn phản ánh mối quan hệ, sự giao lưu, ảnh hưởng văn hoá giữa quốc gia Đại Việt thời Lý với các nền văn hoá lớn như Chăm Pa, Trung Quốc và Ấn Độ trong lịch sử.

Thành bậc lan can thời Lý  

Thành bậc lan can hay còn gọi là tay vịn thành bậc có dáng hình hộp, dài 205cm, cao 46cm, dày 17cm, 1 đầu vuông, một đầu chéo nhọn lên trên, chia làm hai phần: Phần trên 2 mặt chạm nổi hình 14 vũ nữ (mỗi bên 7 vũ nữ) trong tư thế múa dâng hoa, thân hình chia làm 3 khúc chao mạnh về phía trước, một chân co, một chân duỗi thẳng. Đầu các vũ nữ ngả hẳn về phía sau, đội mũ nhiều tầng trang trí hoa văn, búi tóc bồng nổi cao. Hiện vật được tìm thấy trong đợt khai quật phế tích Bảo tháp Vạn Phong Thành thiện trên núi Ngô Xá năm 1966-1967. Đây là cấu kiện ghép ở hai bên bậc cầu thang lên xuống. 

Tượng Phật A Di Đà thời Lý

Tượng Phật A Di Đà được thờ tại chùa Ngô Xá (tên chữ là “Phi Lai tự”), thôn Ngô Xá, xã Yên Lợi, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định. Tượng còn nguyên vẹn, cao tổng thể 200 cm. Được làm bằng đá nguyên khối, màu xám, thô ráp (đá cát), gồm hai phần: Tượng và bệ tượng. Tượng Phật cao 92 cm, rộng 72 cm, đường kính bệ sen 76 cm; được tạc bằng đá nguyên khối, sơn thếp vàng, ngồi trong tư thế thiền định, hai đầu gối khuỳnh rộng, thế ngồi hơi dướn mình ra phía trước.  

Bệ tượng cao 108 cm, gồm 2 phần: Phần thứ nhất là đài sen dùng để đặt tượng. Đài sen hình tròn dẹt, mặt ngoài tạo 2 lớp cánh sen nổi ôm sát nhau. Phần thứ 2 là chân bệ,  mặt hình bát giác, khối hình chóp cụt, gồm 2  bộ phận ghép với nhau. Nửa trên phần sát với cổ bệ chạm nổi một bông sen 2 lớp cánh lật úp, tiếp đến là các tầng bát giác giật tam cấp, cứ một mặt to xen một mặt nhỏ, mặt đứng chạm đôi rồng đuổi nhau, mặt nằm chạm hoa cúc dây hình sin; nửa dưới có đế bằng, thân tạo 2 tầng, chạm nổi hoa văn sóng nước. 

 

Đây là một trong hai pho tượng Phật thời Lý bằng đá còn nguyên vẹn của Việt Nam tính đến nay, không chỉ có giá trị đặc biệt về nghệ thuật chạm khắc thời Lý mà còn là minh chứng đặc biệt để nghiên cứu về lịch sử, kiến trúc, vị thế của Bảo tháp Chương Sơn trong bối cảnh Phật giáo Việt Nam thời Lý.

Đồng thời cũng là cơ sở để nghiên cứu, đối chiếu, so sánh giữa nền mỹ thuật thời Lý với các giai đoạn trước và sau đó. Tượng Phật A Di Đà cùng với Thành bậc lan can và hàng ngàn hiện vật khác bằng đá tìm thấy năm 1966-1967 tại núi Ngô Xá, khu quần thể di tích Đình - Chùa Ngô Xá là minh chứng cho một vùng địa linh, còn lưu giữ bao giá trị lịch sử văn hóa.

Mô hình nhà kiến trúc đất nung thời Trần 

Mô hình nhà thời Trần được làm bằng đất nung, có niên đại vào thời Trần (thế kỷ XIII-XIV). Đây là tài sản quý giá không chỉ đối với tỉnh Nam Định mà còn là tài sản chung của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Mô hình gồm 14 mảnh ghép tạo thành bố cục kiến trúc “nội công ngoại quốc”, có kích thước hình chữ nhật dài 100cm, rộng 95cm. Do người dân đào được tại khu lăng Chiếng, thôn Lại Xá, xã Hiển Khánh, Vụ Bản, Nam Định năm 1973. 

 Mô hình nhà kiến trúc đất nung thời Trần trưng bày trong Bảo tàng tỉnh Nam Định

Đây là mô hình nhà nguyên gốc, được chế tác hoàn toàn bằng thủ công. Điểm độc bản ở đây ngoài việc nguyên vẹn về hình dáng, có nguồn gốc rõ ràng thì các chi tiết kiến trúc cột, trụ, xà, đấu, vì kèo…được trang trí tỉ mỉ, thiết kế tinh xảo với nhiều hoa văn chủ đạo như lá đề, hoa cúc, hình rồng mà không một mô hình nhà nào ở Việt Nam có được.

Qua mô hình bước đầu giúp chúng ta hiểu thêm về kiến trúc thời Trần (có thể là kiến trúc dinh thự hoặc tôn giáo), cũng như phong cách trang trí, mỹ thuật thời Trần. Mặt khác cũng làm sang tỏ sự giao thoa văn hóa với Trung Quốc qua việc lợp ngói ống (ngói cánh sen đơn và kép thì thuần Việt, ngói ống là của phương Bắc). 

Bộ chân đèn và lư hương gốm men thời Mạc

Bộ chân đèn và lư hương lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Nam Định, được làm bằng gốm men, sưu tầm tại Đình Cự Trữ và chùa Cổ Chất xã Trực Phương, huyện Trực Ninh. Chân đèn cao 76cm, dáng thon cao, gồm 2 phần cổ và thân ghép với nhau. Cổ đèn hình trụ tròn nhỏ cao, miệng loe, hai bên đắp 2 tai hình rồng có cánh để mộc chạy dọc cổ, đầu hướng xuống dưới.

 

Phần trang trí nổi không men gồm các hoa văn rồng, phượng, hoa thị 4 cánh, lá đề, rồng trong cánh sen, chữ Hán “Phật” và hoa văn hình học; kết hợp vẽ lam đề tài rồng, phượng. Thân đèn có vai ngang, thân nở, eo thon, chân đế cao loe rộng, đắp nổi hình một con rồng không men, đầu hướng vào dòng chữ Hán khắc chìm theo chiều dọc với nội dung “Hưng Trị tam niên bát nhị thập nhật tạo” được chế tạo ngày 20 tháng 8 năm Hưng Trị 3 (1590). 

Lư hương cao 40,4cm, gồm 2 phần chồng lên nhau. Phần trên giống một bát hương độc lập có miệng bằng loe, cổ hình trụ, thân phình gắn 4 chân hình đầu thú uốn cong ra ngoài. Trang trí đắp nổi kết hợp vẽ lam các loại hoa văn hoa cúc, hoa chanh, hoa sen, lá đề, rồng trong ô, lân, ngựa có cánh, mặt hổ phù, mây và hoa văn hình học.

Ông NGuyễn Văn Thư - Giám đốc Bảo tàng tỉnh Nam Định 

Phần đế giống chiếc hồ lô trong đó thân trên dáng búp sen, thân dưới hình trụ tròn, cổ nhỏ ngắn, vai nở, đế loe tô son nâu. Ngoài phần trang trí nổi không men hình rồng trong ô, trên chân lư hương còn khắc chìm 27 dòng chữ Hán cho biết người chế tạo lư hương là Đỗ Xuân Vi, xã Bát Tràng chế tạo vào ngày 20 tháng 8 năm Hưng Trị 3 (1590) và tên các tín đồ cúng lư hương vào chùa Thanh Quang.

Giám Đốc Bảo tàng tỉnh Nam Định Nguyễn Văn Thư cho biết, bên cạnh việc cải tiến và nâng cao chất lượng trưng bày, Bảo tàng còn xây dựng các nội dung thuyết minh với chuyên đề chuyên sâu, nhằm giới thiệu kỹ lưỡng hơn về đời sống vật chất, tinh thần của cư dân Việt cổ thông qua bộ sưu tập hiện vật, qua đó giáo dục về lòng yêu nước và tự hào dân tộc.
Công Thành
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Bão lũ, dịch bệnh nghĩ về lẽ sống thuận thiên

Bão lũ, dịch bệnh nghĩ về lẽ sống thuận thiên

(PLVN) - Có lẽ, chưa bao giờ nhân loại phải gánh chịu và đứng trước những thảm kịch về thiên tai, dịch họa như hiện nay. Động đất, sóng thần, bão lũ, dịch bệnh… hoành hành và tràn khắp tất cả các nơi trên thế giới. Nhiều người đã tự hỏi, phải chăng chính con người, một lần nữa đã và đang phải trả những cái giá đắt đỏ cho sự kiêu ngạo của mình trước bà mẹ thiên nhiên?! Phải chăng, chính con người đã tự ý rũ bỏ đi sự dạy bảo của tạo hóa về lẽ sống thuận với đất trời?!

Đọc thêm

Vedan Việt Nam tiếp tục được vinh danh Top 10 Công ty uy tín ngành Thực phẩm – Đồ uống năm 2020

Vedan Việt Nam tiếp tục được vinh danh Top 10 Công ty uy tín ngành Thực phẩm – Đồ uống năm 2020

(PLVN) - Vừa qua tại TP Hà Nội, Công ty CP Hữu hạn Vedan Việt Nam tiếp tục được vinh danh trong Top 10 Công ty thực phẩm uy tín ngành Thực phẩm – Đồ uống năm 2020 (nhóm ngành thực phẩm đóng gói, gia vị, dầu ăn...). Đây là lần thứ 3 Vedan Việt Nam được lọt vào bảng xếp hạng uy tín này, sau khi vượt qua nhiều tiêu chí đánh giá nghiêm ngặt.

Xe rác đã được vào Khu xử lý rác Nam Sơn

Xe rác đã được vào Khu xử lý rác Nam Sơn
(PLVN) - Chiều 26/10, UBND xã Hồng Kỳ (huyện Sóc Sơn, Hà Nội) đã tổ chức buổi đối thoại với người dân tại thôn 2, xã Hồng Kỳ. Sau khi cuộc họp kết thúc, đến 18h chính quyền và người dân đã đạt được thỏa thuận tạm thời. Người dân đã tháo dỡ lều cho các xe rác vào khu xử lý rác Nam Sơn.
Làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam – Indonesia

Làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam – Indonesia

(PLVN) - Nhân kỷ niệm 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Indonesia (30/12/1955-30/12/2020), ngày 26/10, Học viện Ngoại giao phối hợp với Đại sứ quán Indonesia tại Việt Nam tổ chức Hội thảo: “Nhìn lại 65 năm quan hệ Việt Nam – Indonesia và chặng đường phía trước”. 

EVNNPT chia sẻ khó khăn với nhân dân vùng lũ miền Trung

EVNNPT chia sẻ khó khăn với nhân dân vùng lũ miền Trung
(PLVN) - Ngày 26/10, Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) Nguyễn Tuấn Tùng đã đi kiểm tra tình hình khắc phục hậu quả mưa bão tại các đơn vị trực thuộc đóng tại địa bàn miền Trung, đồng thời thăm hỏi, tặng quà gia đình một số cán bộ trong ngành và trao quà ủng hộ nhân dân tỉnh Thừa Thiên - Huế.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬