Nức lòng giai thoại về thần đồng Lê Quý Đôn

(PLVN) - Sự nghiệp trước tác của Lê Quý Đôn rất đồ sộ, ông đã viết 40 công trình nghiên cứu có giá trị bao quát hầu hết các tri thức đương thời như lịch sử, địa lý, thơ, văn, ngôn ngữ, triết học, kinh tế, xã hội, nông học, tổng loại… và trong di sản đồ sộ đó có Vân Đài loại ngữ, được nhiều nhà khoa học đánh giá như bộ Bách khoa thư Việt Nam...
Nức lòng giai thoại về thần đồng Lê Quý Đôn Nhà bác học Lê Quý Đôn

Cách thành phố Thái Bình khoảng 35 km về phía Bắc, Khu lưu niệm nhà bác học Lê Quý Đôn thuộc thôn Đông Phú (xã Độc Lập, huyện Hưng Hà) là nơi lưu giữ, bảo tồn những hiện vật, dấu tích từng gắn bó với nhà bác học danh tiếng trong lịch sử. 

Thần đồng nức tiếng, nhà bác học lừng danh 

Lê Quý Đôn nguyên tên là Lê Danh Phương, tự là Doãn Hậu, hiệu là Quế Đường, sinh ngày 5 tháng 7 năm Bính Ngọ (tức ngày 2 tháng 6 năm 1726) ở làng Diên Hà, trấn Sơn Nam Hạ nay là thôn Đồng Phú, xã Độc Lập, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Thân phụ là Lê Trọng Thứ đậu Tiến sĩ làm quan đến Thượng thư Bộ Hình được phong tước hầu, thân mẫu là Trương Thị Ích con gái Tiến sĩ Trương Minh Lương làm quan Hoằng Phái Hầu.

Thuở nhỏ Lê Quý Đôn là cậu bé nhanh nhẹn hoạt bát, học giỏi, thông minh vượt bậc. Năm 13 tuổi, Lê Quý Đôn theo cha lên kinh đô học thầy là Tiến sĩ Lê Hữu Kiều. Năm 14 tuổi, đã học hết Tứ thư, Ngũ kinh, sử, truyện và đọc đến cả Bách gia chư tử, một ngày có thể làm xong mười bài phú. Năm 17 tuổi, ông thi Hương đậu giải nguyên.

 Khu lưu niệm nhà bác học Lê Quý Đôn tại thôn Đông Phú (xã Độc Lập, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình) 

Sau mấy lần thi không đỗ, đến năm 26 tuổi thi Hội, ông đỗ đầu. Ông cũng đỗ đầu thi Đình, trúng bảng nhãn. Khoa thi này không lấy trạng nguyên, ông trở thành người đỗ đầu cả 3 kỳ thi. Sau đó, ông ra làm quan và giữ nhiều chức vụ quan trọng của triều đình. Ông cũng là một nhà bác học có kiến thức uyên bác, gần như thâu tóm được mọi tri thức thời bấy giờ.

Năm 1759, dưới triều vua Lê Hiển Tông, Lê Quý Đôn được cử đi sứ nhà Thanh để báo tang khi Thái Thượng hoàng Lê Ý Tông qua đời. Khi sứ đoàn của ta đi qua các châu, phủ ở Trung Quốc đều bị gọi là “Di quan di mục” (tức “quan lại mọi rợ”). Bất bình, Lê Quý Đôn đã viết thư cho Tổng đốc Quảng Châu để phản đối. Với uy tín của mình, cùng lời văn chặt chẽ, đanh thép, triều đình Mãn Thanh buộc phải ra lệnh bỏ danh từ khinh miệt này và gọi sứ đoàn nước ta là An Nam Cống sứ.

Trong thời gian đi sứ phương Bắc, ông mang theo một số tác phẩm của mình cho nhiều nho thần Trung Quốc xem. Họ rất thán phục. Đề đốc Quảng Tây Chu Bội Liên, một học giả nổi tiếng đời Thanh đã nhận xét rằng: “Nước tôi có nhiều nhân tài, nhưng những người có tài như sứ quân đây chỉ được một vài người”.

Sự nghiệp trước tác của Lê Quý Đôn rất đồ sộ, ông đã viết 40 công trình nghiên cứu có giá trị bao quát hầu hết các tri thức đương thời như lịch sử, địa lý, thơ, văn, ngôn ngữ, triết học, kinh tế, xã hội, nông học, tổng loại… và trong di sản đồ sộ đó có Vân Đài loại ngữ, được nhiều nhà khoa học đánh giá như bộ Bách khoa thư Việt Nam. 

Khu lăng mộ Lê Quý Đôn 

Sách vở, văn chương của Lê Quý Đôn rất mộc mạc, giản dị, phù hợp với mọi đối tượng, tầng lớp nhân dân, các ngành khoa học, nhất là những vấn đề ông tổng kết đưa vào thực tiễn cuộc sống được mọi người và các ngành khoa học đón nhận như những cẩm nang.

Nhà sử học Phan Huy Chú từng đánh giá: “Ông tư chất khác đời, thông minh hơn người… bình sinh làm sách rất nhiều, bàn về kinh sử thì sâu sắc, rộng rãi mà bàn về điển cố thì đầy đủ, rõ ràng. Cái sở trường của ông vượt hơn cả, nổi tiếng ở trên đời”. 

Điểm du lịch văn hóa tâm linh

Cụm di tích đền thờ Lê Quý Đôn bao gồm từ đường thờ, lăng Lê Trọng Thức, khu hồ Lê Quý Đôn thuộc thôn Đồng Phú xã Độc Lập huyện Hưng Hà, cách TP Thái Bình khoảng 35km về phía Bắc và cách thị xã Hưng Yên khoảng 25km. Cụm di tích đã được trùng tu, sửa chữa, nâng cấp hệ thống hạ tầng điện, đường giao thông được đầu tư cải tạo xứng tầm với di tích đã được Bộ Văn hoá xếp hạng cấp quốc gia (năm 1987).

Khu từ đường được thiết kế theo hình chữ Tam bao gồm tòa bái đường năm gian, tòa trung đường và hậu cung, mỗi tòa ba gian. Các cụ trong dòng họ kể lại, tòa trung đường và hậu cung xưa kia là nhà cũ của cụ Lê Trọng Thứ, thân sinh ra Bảng Nhãn Lê Quý Đôn.

Ðây cũng là nơi chở che nhà bác học Lê Quý Ðôn suốt những năm tuổi thơ. Hiện nay là nơi thờ phụng của dòng họ song kiến trúc vẫn không có gì thay đổi so với trước. Trong tòa trung đường và hậu cung còn lưu giữ nhiều hoành phi, câu đối, ngai thờ từ thế kỷ XVIII. Toà bái đường của từ đường được tu sửa vào triều Nguyễn, kiến trúc bình thường như các từ đường gia tộc khác. 

Lối vào khu lưu niệm 

Điều đặc biệt là nơi đây còn lưu được bức đại tự chữ Hán đề 4 chữ: "Văn hiến truyền gia" do triều đình nhà Lê ban tặng được treo tại gian chính giữa. Hai gian bên cạnh cũng có bài trí hai bức đại tự, một bức ca tụng truyền thống học hành của dòng họ qua 4 chữ "Hàn mặc lưu hương" nghĩa là bút mực để lại hương thơm. Bức đại tự kia đề 4 chữ "Vật báu hồ trinh" gốc của mọi vật đều ở trời. Ba gian điện thờ (hậu cung) của từ đường là nơi đặt khảm gian, ngai và bài vị thờ tổ họ Lê, dưỡng tổ của họ Lê và tượng của Tiến sĩ Lê Trọng Thứ và bảng nhãn Lê Quý Đôn. 

Nhìn chung kiến trúc từ đường thờ không cầu kỳ mà giữ nguyên nét kiến trúc nhà thờ họ vùng đồng bằng sông Hồng vào thế kỷ XVIII, tường xây gạch 3 gian, có hậu cung thờ, cột gỗ, mái lợp ngói ta. Đến từ đường thờ Lê Quý Đôn, mọi người đều nhận thấy sự bình dị của dòng họ Lê giống như bao dòng họ khác ở khu vực đồng bằng sông Hồng thời ấy và bây giờ.

Khu hồ Lê Quý Đôn theo gia sử và truyền thuyết thì đây là khu hồ nước nằm trong gia trạch của nhà Lê Trọng Thứ và Lê Quý Đôn. Trước đây hồ rất rộng, theo truyền ngôn lại ngày xưa hồ được thông ra sông Hồng, thuyền của cha con Lê Trọng Thứ có thể từ hồ ra sông Hồng và lên kinh đô được. Giữa hồ ngày xưa có một gò đất cao nằm giữa hồ có xây một nhà thuỷ tạ, là nơi Lê Quý Đôn đọc và viết sách vào thời kỳ 1742 - 1752 và những năm dạy học. Nay khu hồ đã bị thu hẹp, và được đầu tư tôn tạo đẹp đẽ, thoáng mát, xung quanh hồ có trồng hệ thống cây xanh, bờ hồ có kè bậc lên xuống. Tương truyền, chính hồ nước này là nơi Lê Quý Đôn thời còn nhỏ vẫn vui chơi, câu cá, chăm sóc vườn ao trong gia đình.

Trong những năm qua Nhà nước, Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch, tỉnh Thái Bình đã tập trung đầu tư nâng cấp cụm di tích, gồm từ đường, lăng Lê Trọng Thứ, hồ Lê Quý Đôn. Trong quy hoạch phát triển văn hoá và du lịch của tỉnh Thái Bình đã có kế hoạch đầu tư cho cụm di tích Lê Quý Đôn là một trong ba cụm di tích trọng điểm là Đền Trần, Đền Tiên La của huyện Hưng Hà để trở thành điểm du lịch văn hoá tâm linh của tỉnh. 

Lễ hội tại cụm di tích đền thờ Lê Quý Đôn thường được tổ chức vào những ngày đầu năm âm lịch, ngày sinh của Lê Quý Đôn (ngày 2 tháng 6 âm lịch) và ngày rằm tháng 7 hàng năm. Đây là một trong những trọng điểm tham quan du lịch về văn hoá và tâm linh của tỉnh Thái Bình.
Gia Hồng (tổng hợp)
Loading...

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Vụ án làm thay đổi đất nước

Vụ án làm thay đổi đất nước

(PLVN) - Ở nước Anh, vụ án mạng xảy ra năm 1993 nhưng đến tận năm 2012 mới được đưa ra xét xử trước tòa án và có phán xử tuy đơn giản nhưng lại thuộc diện những vụ trọng án làm cho đảo quốc này thay đổi rất cơ bản về chính trị, pháp lý và xã hội. 

Đọc thêm

Mỹ sẽ hỗ trợ Việt Nam gần 3 triệu USD chống dịch Covid-19

Mỹ sẽ hỗ trợ Việt Nam gần 3 triệu USD chống dịch Covid-19
(PLVN) - Phía Mỹ cho biết sẽ hỗ trợ y tế gần 3 triệu USD nhằm góp phần giúp chính phủ Việt Nam chuẩn bị hệ thống phòng thí nghiệm, kích hoạt hệ thống giám sát phát hiện trường hợp nhiễm bệnh và giám sát dựa trên sự kiện, hỗ trợ các chuyên gia kỹ thuật...

Kienlongbank giảm lãi suất vay 3% đối với khách hàng bị ảnh hưởng bởi hạn hán và xâm ngập mặn

Kienlongbank giảm lãi suất vay 3% đối với khách hàng bị ảnh hưởng bởi hạn hán và xâm ngập mặn
(PLVN) - Hưởng ứng chủ trương của Chính phủ và căn cứ tinh thần chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Ngân hàng TMCP Kiên Long (Kienlongbank) triển khai Chương trình “Đồng hành cùng khách hàng sản xuất nông nghiệp bị thiệt hại do ảnh hưởng của hạn hán, xâm nhập mặn vùng Đồng bằng sông Cửu Long”.
Loading...

Anh ghi nhận kỷ lục mới trong dịch Covid-19

Anh ghi nhận kỷ lục mới trong dịch Covid-19
(PLVN) - Số liệu chính thức cho thấy Anh ngày 1/4 đã ghi nhận 563 trường hợp tử vong do dịch bệnh Covid-19 trong vòng 1 ngày, đánh dấu lần đầu tiên số người tử vong trong ngày do dịch bệnh tại nước này vượt quá 500.

Độc đáo cách chống dịch Covid-19 của Panama

Độc đáo cách chống dịch Covid-19 của Panama
Trước những diễn biến ngày càng phức tạp của đại dịch toàn cầu Covid-19, Chính phủ Panama đã công bố rất nhiều biện pháp kiểm dịch nghiêm ngặt. Trong đó có hình thức phân chia công dân ra đường theo ngày và giới tính nhằm hạn chế tối đa sự lây lan của dịch bệnh.

Sẽ có thuốc trị bệnh Covid-19 trong 30 ngày tới?

Sẽ có thuốc trị bệnh Covid-19 trong 30 ngày tới?
(PLVN) - Các nhà khoa học tại Viện Sinh học Hóa học và Y học cơ bản trực thuộc Viện Khoa học Nga đã sẵn sàng phát triển phương pháp chữa trị bệnh do virus SARS-CoV-2 gây ra dựa trên máu của những người sống sót sau khi nhiễm bệnh trong 30 ngày.

Không bệnh viện nào tiếp nhận, bác sỹ mang thai 38 tuẩn ở Bạch Mai phải vào tâm dịch tiếp tục 'chiến đấu'

Không bệnh viện nào tiếp nhận, bác sỹ mang thai 38 tuẩn ở Bạch Mai phải vào tâm dịch tiếp tục 'chiến đấu'
(PLVN) - Mặc dù đã được lãnh đạo bệnh viện Bạch Mai cho nghỉ để chuẩn bị sinh con, nhưng do không bệnh viện nào tiếp nhận cô khi biết cô là bác sỹ của bệnh viện Bạch Mai - nơi được coi là tâm dịch của Hà Nội - nên bác sỹ mang thai 38 tuần đành phải quay lại bệnh viện, tiếp tục chiến đấu.
Nga dời ngày tổ chức Duyệt binh Chiến thắng vì dịch Covid-19?

Nga dời ngày tổ chức Duyệt binh Chiến thắng vì dịch Covid-19?

(PLVN) - Lễ Duyệt binh nhân dịp kỷ niệm 75 năm Chiến thắng trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại dự kiến tổ chức ở thủ đô Moscow của Nga vào tháng 5 tới hiện không có kế hoạch thay đổi, hãng tin Sputnik dẫn lời ông Dmitry Peskov - người phát ngôn của tổng thống Nga – khẳng định.

Mỹ ghi nhận trường hợp tử vong trẻ nhất do dịch bệnh Covid-19

Mỹ ghi nhận trường hợp tử vong trẻ nhất do dịch bệnh Covid-19
(PLVN) - Một em bé 6 tuần tuổi đã tử vong vì dịch bệnh Covid-19, trở thành nạn nhân trẻ nhất của đại dịch hiện nay. Trong khi đó, các cơ quan toàn cầu đã lên tiếng cảnh báo về tình trạng thiếu thực phẩm khi số ca nhiễm virus corona chủng mới trên toàn thế giới tính đến ngày 1/4 đã lên đến gần 1 triệu người.

Giải Wimbledon lần đầu sau năm 1945 bị hủy bỏ

Giải Wimbledon lần đầu sau năm 1945 bị hủy bỏ
(PLVN) - Các nhà tổ chức của Giải đấu quần vợt Wimbledon đã tuyên bố hủy bỏ cuộc thi năm 2020 do đại dịch Covid-19, hãng tin TASS dẫn thông báo trên trang web chính thức của giải đấu Grand Slam cho biết.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬