Nức lòng giai thoại về thần đồng Lê Quý Đôn

(PLVN) - Sự nghiệp trước tác của Lê Quý Đôn rất đồ sộ, ông đã viết 40 công trình nghiên cứu có giá trị bao quát hầu hết các tri thức đương thời như lịch sử, địa lý, thơ, văn, ngôn ngữ, triết học, kinh tế, xã hội, nông học, tổng loại… và trong di sản đồ sộ đó có Vân Đài loại ngữ, được nhiều nhà khoa học đánh giá như bộ Bách khoa thư Việt Nam...
Nức lòng giai thoại về thần đồng Lê Quý Đôn Nhà bác học Lê Quý Đôn

Cách thành phố Thái Bình khoảng 35 km về phía Bắc, Khu lưu niệm nhà bác học Lê Quý Đôn thuộc thôn Đông Phú (xã Độc Lập, huyện Hưng Hà) là nơi lưu giữ, bảo tồn những hiện vật, dấu tích từng gắn bó với nhà bác học danh tiếng trong lịch sử. 

Thần đồng nức tiếng, nhà bác học lừng danh 

Lê Quý Đôn nguyên tên là Lê Danh Phương, tự là Doãn Hậu, hiệu là Quế Đường, sinh ngày 5 tháng 7 năm Bính Ngọ (tức ngày 2 tháng 6 năm 1726) ở làng Diên Hà, trấn Sơn Nam Hạ nay là thôn Đồng Phú, xã Độc Lập, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Thân phụ là Lê Trọng Thứ đậu Tiến sĩ làm quan đến Thượng thư Bộ Hình được phong tước hầu, thân mẫu là Trương Thị Ích con gái Tiến sĩ Trương Minh Lương làm quan Hoằng Phái Hầu.

Thuở nhỏ Lê Quý Đôn là cậu bé nhanh nhẹn hoạt bát, học giỏi, thông minh vượt bậc. Năm 13 tuổi, Lê Quý Đôn theo cha lên kinh đô học thầy là Tiến sĩ Lê Hữu Kiều. Năm 14 tuổi, đã học hết Tứ thư, Ngũ kinh, sử, truyện và đọc đến cả Bách gia chư tử, một ngày có thể làm xong mười bài phú. Năm 17 tuổi, ông thi Hương đậu giải nguyên.

 Khu lưu niệm nhà bác học Lê Quý Đôn tại thôn Đông Phú (xã Độc Lập, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình) 

Sau mấy lần thi không đỗ, đến năm 26 tuổi thi Hội, ông đỗ đầu. Ông cũng đỗ đầu thi Đình, trúng bảng nhãn. Khoa thi này không lấy trạng nguyên, ông trở thành người đỗ đầu cả 3 kỳ thi. Sau đó, ông ra làm quan và giữ nhiều chức vụ quan trọng của triều đình. Ông cũng là một nhà bác học có kiến thức uyên bác, gần như thâu tóm được mọi tri thức thời bấy giờ.

Năm 1759, dưới triều vua Lê Hiển Tông, Lê Quý Đôn được cử đi sứ nhà Thanh để báo tang khi Thái Thượng hoàng Lê Ý Tông qua đời. Khi sứ đoàn của ta đi qua các châu, phủ ở Trung Quốc đều bị gọi là “Di quan di mục” (tức “quan lại mọi rợ”). Bất bình, Lê Quý Đôn đã viết thư cho Tổng đốc Quảng Châu để phản đối. Với uy tín của mình, cùng lời văn chặt chẽ, đanh thép, triều đình Mãn Thanh buộc phải ra lệnh bỏ danh từ khinh miệt này và gọi sứ đoàn nước ta là An Nam Cống sứ.

Trong thời gian đi sứ phương Bắc, ông mang theo một số tác phẩm của mình cho nhiều nho thần Trung Quốc xem. Họ rất thán phục. Đề đốc Quảng Tây Chu Bội Liên, một học giả nổi tiếng đời Thanh đã nhận xét rằng: “Nước tôi có nhiều nhân tài, nhưng những người có tài như sứ quân đây chỉ được một vài người”.

Sự nghiệp trước tác của Lê Quý Đôn rất đồ sộ, ông đã viết 40 công trình nghiên cứu có giá trị bao quát hầu hết các tri thức đương thời như lịch sử, địa lý, thơ, văn, ngôn ngữ, triết học, kinh tế, xã hội, nông học, tổng loại… và trong di sản đồ sộ đó có Vân Đài loại ngữ, được nhiều nhà khoa học đánh giá như bộ Bách khoa thư Việt Nam. 

Khu lăng mộ Lê Quý Đôn 

Sách vở, văn chương của Lê Quý Đôn rất mộc mạc, giản dị, phù hợp với mọi đối tượng, tầng lớp nhân dân, các ngành khoa học, nhất là những vấn đề ông tổng kết đưa vào thực tiễn cuộc sống được mọi người và các ngành khoa học đón nhận như những cẩm nang.

Nhà sử học Phan Huy Chú từng đánh giá: “Ông tư chất khác đời, thông minh hơn người… bình sinh làm sách rất nhiều, bàn về kinh sử thì sâu sắc, rộng rãi mà bàn về điển cố thì đầy đủ, rõ ràng. Cái sở trường của ông vượt hơn cả, nổi tiếng ở trên đời”. 

Điểm du lịch văn hóa tâm linh

Cụm di tích đền thờ Lê Quý Đôn bao gồm từ đường thờ, lăng Lê Trọng Thức, khu hồ Lê Quý Đôn thuộc thôn Đồng Phú xã Độc Lập huyện Hưng Hà, cách TP Thái Bình khoảng 35km về phía Bắc và cách thị xã Hưng Yên khoảng 25km. Cụm di tích đã được trùng tu, sửa chữa, nâng cấp hệ thống hạ tầng điện, đường giao thông được đầu tư cải tạo xứng tầm với di tích đã được Bộ Văn hoá xếp hạng cấp quốc gia (năm 1987).

Khu từ đường được thiết kế theo hình chữ Tam bao gồm tòa bái đường năm gian, tòa trung đường và hậu cung, mỗi tòa ba gian. Các cụ trong dòng họ kể lại, tòa trung đường và hậu cung xưa kia là nhà cũ của cụ Lê Trọng Thứ, thân sinh ra Bảng Nhãn Lê Quý Đôn.

Ðây cũng là nơi chở che nhà bác học Lê Quý Ðôn suốt những năm tuổi thơ. Hiện nay là nơi thờ phụng của dòng họ song kiến trúc vẫn không có gì thay đổi so với trước. Trong tòa trung đường và hậu cung còn lưu giữ nhiều hoành phi, câu đối, ngai thờ từ thế kỷ XVIII. Toà bái đường của từ đường được tu sửa vào triều Nguyễn, kiến trúc bình thường như các từ đường gia tộc khác. 

Lối vào khu lưu niệm 

Điều đặc biệt là nơi đây còn lưu được bức đại tự chữ Hán đề 4 chữ: "Văn hiến truyền gia" do triều đình nhà Lê ban tặng được treo tại gian chính giữa. Hai gian bên cạnh cũng có bài trí hai bức đại tự, một bức ca tụng truyền thống học hành của dòng họ qua 4 chữ "Hàn mặc lưu hương" nghĩa là bút mực để lại hương thơm. Bức đại tự kia đề 4 chữ "Vật báu hồ trinh" gốc của mọi vật đều ở trời. Ba gian điện thờ (hậu cung) của từ đường là nơi đặt khảm gian, ngai và bài vị thờ tổ họ Lê, dưỡng tổ của họ Lê và tượng của Tiến sĩ Lê Trọng Thứ và bảng nhãn Lê Quý Đôn. 

Nhìn chung kiến trúc từ đường thờ không cầu kỳ mà giữ nguyên nét kiến trúc nhà thờ họ vùng đồng bằng sông Hồng vào thế kỷ XVIII, tường xây gạch 3 gian, có hậu cung thờ, cột gỗ, mái lợp ngói ta. Đến từ đường thờ Lê Quý Đôn, mọi người đều nhận thấy sự bình dị của dòng họ Lê giống như bao dòng họ khác ở khu vực đồng bằng sông Hồng thời ấy và bây giờ.

Khu hồ Lê Quý Đôn theo gia sử và truyền thuyết thì đây là khu hồ nước nằm trong gia trạch của nhà Lê Trọng Thứ và Lê Quý Đôn. Trước đây hồ rất rộng, theo truyền ngôn lại ngày xưa hồ được thông ra sông Hồng, thuyền của cha con Lê Trọng Thứ có thể từ hồ ra sông Hồng và lên kinh đô được. Giữa hồ ngày xưa có một gò đất cao nằm giữa hồ có xây một nhà thuỷ tạ, là nơi Lê Quý Đôn đọc và viết sách vào thời kỳ 1742 - 1752 và những năm dạy học. Nay khu hồ đã bị thu hẹp, và được đầu tư tôn tạo đẹp đẽ, thoáng mát, xung quanh hồ có trồng hệ thống cây xanh, bờ hồ có kè bậc lên xuống. Tương truyền, chính hồ nước này là nơi Lê Quý Đôn thời còn nhỏ vẫn vui chơi, câu cá, chăm sóc vườn ao trong gia đình.

Trong những năm qua Nhà nước, Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch, tỉnh Thái Bình đã tập trung đầu tư nâng cấp cụm di tích, gồm từ đường, lăng Lê Trọng Thứ, hồ Lê Quý Đôn. Trong quy hoạch phát triển văn hoá và du lịch của tỉnh Thái Bình đã có kế hoạch đầu tư cho cụm di tích Lê Quý Đôn là một trong ba cụm di tích trọng điểm là Đền Trần, Đền Tiên La của huyện Hưng Hà để trở thành điểm du lịch văn hoá tâm linh của tỉnh. 

Lễ hội tại cụm di tích đền thờ Lê Quý Đôn thường được tổ chức vào những ngày đầu năm âm lịch, ngày sinh của Lê Quý Đôn (ngày 2 tháng 6 âm lịch) và ngày rằm tháng 7 hàng năm. Đây là một trong những trọng điểm tham quan du lịch về văn hoá và tâm linh của tỉnh Thái Bình.
Gia Hồng (tổng hợp)
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Bão lũ, dịch bệnh nghĩ về lẽ sống thuận thiên

Bão lũ, dịch bệnh nghĩ về lẽ sống thuận thiên

(PLVN) - Có lẽ, chưa bao giờ nhân loại phải gánh chịu và đứng trước những thảm kịch về thiên tai, dịch họa như hiện nay. Động đất, sóng thần, bão lũ, dịch bệnh… hoành hành và tràn khắp tất cả các nơi trên thế giới. Nhiều người đã tự hỏi, phải chăng chính con người, một lần nữa đã và đang phải trả những cái giá đắt đỏ cho sự kiêu ngạo của mình trước bà mẹ thiên nhiên?! Phải chăng, chính con người đã tự ý rũ bỏ đi sự dạy bảo của tạo hóa về lẽ sống thuận với đất trời?!

Đọc thêm

Hải Dương phấn đấu xây dựng và phát triển đô thị xanh, thông minh, hiện đại

Hải Dương phấn đấu xây dựng và phát triển đô thị xanh, thông minh, hiện đại
(PLVN) - Trong phiên trù bị Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Hải Dương lần thứ XVII, thay mặt Đoàn Chủ tịch Đại hội, đồng chí Triệu Thế Hùng, Phó Bí thư Tỉnh ủy đã trình bày dự thảo Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII nhiệm kỳ 2020-2025. Trong đó, nổi bật là nội dung chương trình xây dựng và phát triển đô thị xanh, thông minh, hiện đại tỉnh Hải Dương giai đoạn 2021 - 2025, tầm nhìn đến năm 2035.

Luật chung không lụy lệ riêng

Luật chung không lụy lệ riêng
(PLVN) - Ngày 18/10 vừa qua là một dấu mốc đặc biệt trong đời sống pháp lý quốc tế tại Liên Hợp quốc khi nó chấm dứt thời hạn hiệu lực của nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc về cấm vận vũ khí đối với Iran. Liên Hợp quốc ra quy định cấm vận vũ khí đối với Iran từ năm 2007 nhằm buộc nước này đàm phán và chấp nhận giải pháp cho vấn đề chương trình hạt nhân. 

Vụ kiện với hệ lụy lớn

Vụ kiện với hệ lụy lớn
(PLVN) - Hãng Google - kẻ khổng lồ trên mạng Internet - vừa bị chính phủ Mỹ chính thức khởi kiện trước tòa án với cáo buộc gây dựng vị thế độc quyền trên thị trường để trục lợi, tức là cạnh tranh không lành mạnh và công bằng. 
Ấn tượng của các chiến sĩ Gìn giữ Hòa bình Việt Nam về những ánh mắt trẻ thơ gặp tại Nam Sudan

Ấn tượng của các chiến sĩ Gìn giữ Hòa bình Việt Nam về những ánh mắt trẻ thơ gặp tại Nam Sudan

(PLVN) - Trung tá Lương Trường Vinh trúng tuyển vị trí Sĩ quan Kế hoạch của Cục hoạt động hòa bình Liên Hợp quốc tại New York (Mỹ). Những nhiệm kỳ thực hiện công việc của một Quan sát viên quân sự (Sĩ quan liên lạc) ở Nam Sudan đã cho anh nhiều kinh nghiệm bổ ích, nhưng có những điều mà anh không thể quên, đó là ánh mắt của những đứa trẻ vô tình gặp trên đường...

Quốc hội xem xét kết quả công tác tư pháp, nội chính

Quốc hội xem xét kết quả công tác tư pháp, nội chính
(PLVN) - Quốc hội thảo luận trực tuyến về các báo cáo công tác của Chánh án TANDTC, Viện trưởng VKSNDTC năm 2020; công tác phòng ngừa, chống tội phạm và vi phạm pháp luật và công tác thi hành án; công tác phòng, chống tham nhũng năm 2020.

Mảnh đất ươm mầm tài năng trẻ Hải Phòng

Mảnh đất ươm mầm tài năng trẻ Hải Phòng
(PLVN) - Với Huy chương Vàng Olympic Hóa học quốc tế năm 2020 của học sinh Trường THPT chuyên Trần Phú, Hải Phòng đã kéo dài thành tích 24 năm có học sinh đoạt giải quốc tế. Để có được thành tích đáng nể đó, ngoài nỗ lực của thầy cô, học trò phải nói đến chính sách khuyến học, khuyến tài.
Bất cập tại bãi rác Nam Sơn, Sóc Sơn, Hà Nội: Có tình trạng đùn đẩy trách nhiệm

Bất cập tại bãi rác Nam Sơn, Sóc Sơn, Hà Nội: Có tình trạng đùn đẩy trách nhiệm

(PLVN) - Trước tình hình người dân xã Hồng Kỳ, huyện Sóc Sơn chặn xe chở rác vào bãi Nam Sơn, chiều qua (25/10) Thường trực Thành ủy Hà Nội đã họp phiên bất thường nghe các đơn vị liên quan báo cáo, xem xét các khó khăn, vướng mắc để chỉ đạo về xử lý chất thải rắn tại Khu liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn nói riêng và xử lý chất thải rắn nói chung trên địa bàn Hà Nội.

'Bắc cầu' cho hàng hóa Việt vươn khơi

'Bắc cầu' cho hàng hóa Việt vươn khơi
(PLVN) - Hàng hóa Việt Nam, từ những thương hiệu đã có tên tuổi vài chục năm đến những thương hiệu vài năm tuổi đều có cơ hội ngang nhau trong các cuộc kết nối vào hệ thống siêu thị lớn, vừa diễn ra vào cuối tuần qua.

Phát triển Ninh Thuận thành trung tâm năng lượng tái tạo

Phát triển Ninh Thuận thành trung tâm năng lượng tái tạo
(PLVN) - “Tiềm năng và cơ hội phát triển lĩnh vực năng lượng tái tạo của tỉnh còn rất lớn, khả năng xây dựng Ninh Thuận thành trung tâm năng lượng tái tạo là hoàn toàn có cơ sở”, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận Phạm Văn Hậu cho biết.

Cấp Giấp phép lái xe cần bảo đảm thuận lợi cho người dân

Cấp Giấp phép lái xe cần bảo đảm thuận lợi cho người dân
(PLVN) - Thường vụ Quốc hội (QH) nhấn mạnh, trách nhiệm quản lý về đào tạo, sát hạch, cấp giấp phép lái xe thuộc thẩm quyền phân công của Chính phủ, cần có sự nghiên cứu kỹ lưỡng để bảo đảm tính khả thi, thuận lợi cho người dân và cải cách thủ tục hành chính.

Đảm bảo an ninh trật tự cảng Hải Phòng

Đảm bảo an ninh trật tự cảng Hải Phòng
(PLVN) - Với nhiệm vụ giữ vững chủ quyền an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội (TTATXH) và quản lý xuất nhập cảnh (XNC) trên khu vực biên giới biển, cửa khẩu cảng Hải Phòng, thời gian qua, Biên phòng Cửa khẩu (BPCK) cảng Hải Phòng đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố và đất nước. 

Cần hành lang pháp lý rõ ràng cho kinh tế tuần hoàn

Cần hành lang pháp lý rõ ràng cho kinh tế tuần hoàn
(PLVN) - Là yêu cầu tất yếu, hướng phát triển bền vững (PTBV) của doanh nghiệp (DN), song việc áp dụng kinh tế tuần hoàn (KTTH) vẫn đang phụ thuộc vào ý thức của lãnh đạo DN. Đã đến lúc mô hình kinh tế mới này cần có những quy định pháp lý rõ ràng để hiện thực mục tiêu sản xuất và tiêu dùng bền vững...
Khó khăn trong khắc phục hậu quả mưa lũ ở miền Trung

Khó khăn trong khắc phục hậu quả mưa lũ ở miền Trung

(PLVN) - Công tác tìm kiếm nạn nhân mất tích ở thủy điện Rào Trăng 3 (Thừa Thiên - Huế) phải tạm dừng do ảnh hưởng mưa bão. Trong khi đó, công tác cứu trợ ở Quảng Trị, Quảng Bình cũng khó khăn do nhiều địa phương vẫn bị cô lập.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬