Cuộc gặp gỡ giữa Kinh Kim Cương và tư tưởng của Đại thi hào Nguyễn Du (kỳ cuối)

(PLVN) - Nguyễn Du đã thực sự thấu cảm, thực sự sống trong đời sống với tâm thế của một vị thiền giả, hành trì Kinh Kim Cương. Phải sống, phải thực chứng và trải nghiệm mới có thể chắt lọc và đồng cảm sâu sắc đến thế, tận cùng đến thế với những nỗi khổ của “ngã”, “nhân”, “chúng sinh” và “thọ giả”.
Cuộc gặp gỡ giữa Kinh Kim Cương và tư tưởng của Đại thi hào Nguyễn Du (kỳ cuối) Một bức tranh Kiều của họa sĩ Ngọc Mai.

* Cuộc gặp gỡ giữa Kinh Kim Cương và tư tưởng của Đại thi hào Nguyễn Du (kỳ 2)

* Cuộc gặp gỡ giữa Kinh Kim Cương và tư tưởng của Đại thi hào Nguyễn Du (kỳ 1)

Bản kinh vô tự không phải để nhận thức mà phải biến nhận thức thành cuộc sống. Lời kinh giúp ta nhận thức được chân lý chứ bản thân nó không phải chân lý. Chiếc bè, giúp người vượt qua dòng sông cuộc đời, cũng như chân lý, không phải chỉ để nhận thức mà là để sống, để thể nhập và chứng nghiệm. Qua sông, đến bè cũng nên bỏ lại. Đó là những gì Đức Phật từng dạy. 

Cũng như sư Giác Duyên đợi nàng Kiều trải đủ mọi trầm luân trong vô thường, trong khổ, với những đau đáu phận người. Đến khi duyên lành hội đủ, sư đã đợi sẵn, chuẩn bị một bè lau. Bè lau ấy cũng chính là biểu hiện của nhân duyên hội đủ để cứu vớt cuộc đời đã trải qua đủ mọi bể dâu, trôi lăn trong dòng sinh tử, phú quý vinh hoa từng trải, đắng cay khổ nhục từng qua...

Hình ảnh chia tay của sư và nàng Kiều là một hình ảnh đẹp: "Giác Duyên từ tiết giã nàng/ Đeo bầu quảy níp rộng đường vân du." 

Nếu đọc giai thoại cha ông, chúng ta sẽ bắt gặp một câu chuyện thật dễ thương về cái “Níp Kim Cương” của các vị tu hành và anh học trò nghèo. Níp ở đây là túi đựng, với người học trò thì níp ấy dùng để đựng kinh thư. Với hành giả tu thiền, níp dùng để đựng kinh. Níp nói chung, dùng để đựng những thứ gọi là tư lương. 

Tư lương tức là lương thực. Theo thiền sư Nhất Hạnh, đối với một người tu thiền,“Kinh Kim Cương là một thứ tư lương mà chúng ta mang theo để có thể thành công trong chuyến đi tìm chính mình; đi tìm chính bản thân ta. Ngày xưa, có những hành giả đi từ núi này sang núi khác, từ tỉnh này sang tỉnh khác tìm đạo. Những hành giả đó mang một đôi giày rất cũ, chiếc áo thì bạc màu. Họ không bằng lòng với sự sống tiện nghi ở trong chùa.

Ngày nào cũng được ăn sáng, ăn trưa và ăn chiều, có phòng riêng, có phòng tắm, có cầu tiêu, có đủ thứ, nhưng họ không bằng lòng với những thứ đó. Họ muốn đi tìm cái gì quan trọng cho đời họ, vì vậy họ trở thành một vị du tăng, vân thủy. Vân thủy là danh từ Phật học, danh từ thiền. Vân là mây, thủy là nước.

Chỉ vì muốn đi tìm cái quan trọng nhất cho nên mình đã trở thành một người vân thủy. Vân thủy là ông thầy tu đi tìm đạo. Cái áo nâu bạc phếch, cái nón lá tả tơi, đôi dép đã cũ mòn, nhưng trong cái túi mà ông mang theo đôi khi lòi ra một mẩu bìa và người ta đọc được: Kim Cương Bát Nhã Ba La Mật Đa Kinh.

 Kinh Kim Cương. 

Nhiều vị vân thủy ngày xưa thường đem theo cuốn Kinh Kim Cương. Kinh Kim Cương là tư lương của họ, đi tới đâu xin ăn chỗ đó và dùng cuốn Kinh Kim Cương làm cái cuốc để đào lên giếng nước thơm trong ở trong trái tim của mình mà đạt tới sự giác ngộ. Ngày xưa có những bậc du tăng như thế, họ tự gọi họ là vân thủy, là mây là nước. Mây nước thì không dừng lại ở bất cứ chỗ nào, không bị trói buộc bởi những tiện nghi hàng ngày. Cũng vì lý do đó mà Kinh Kim Cương có một địa vị rất quan trọng trong truyền thống thiền.” 

Hình ảnh Giác Duyên với cái níp Kim Cương vân du và kết một bè lau để cứu nàng Kiều là một hình ảnh của một hành giả đã sống trong cuộc đời với đầy đủ những trầm luân và giữ một chữ Hiếu trong lắng, tròn đầy: “Như nàng lấy hiếu làm trinh/ Bụi nào cho đục được mình ấy vay”. Vậy nên: "Thiện căn ở tại lòng ta,/ Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”

Chữ “Tâm” này rất quan trọng. Nó được nhắc lại nhiều lần trong Truyện Kiều và các tác phẩm khác của Nguyễn Du. Chúng ta cũng hãy cùng đọc lại lời đạo cô Tam Hợp: Sư rằng: 'Phúc họa đạo trời/ 'Cội nguồn cũng ở lòng người mà ra."

Và cụ Nguyễn Du cũng nhắc lại chữ Tâm (ý muốn, tấm lòng) ở bài Phân kinh thạch đài: "Nhân liễu thử tâm nhân tự độ,/ Linh Sơn chỉ tại nhữ tâm đầu." Dịch: "Người tỏ tâm này người tự độ,/ Linh sơn chỉ tại tấm lòng ngươi.

Câu thơ này khiến chúng ta nhớ đến lời của quốc sư Phù Vân nói với vua Trần Thái Tông khi ngài lên núi muốn quyết chí xuất gia học đạo: “Trong núi vốn không có Phật, Phật ở ngay trong lòng. Lòng lặng mà hiểu, đó chính là chân Phật.”  

Và lời vua Trần Thái Tông khi đã giác ngộ: “Trẫm nghe bản tánh lắng mầu, chân tâm trong lặng, tròn khuyết đều dứt”, như vậy, bản tính lắng yên, chân tâm trong lặng thì Phật tính hiển lộ. Vấn đề không phải ở nơi xuất gia hay tại gia mà cốt lõi ở việc xử lý tâm, làm sao để trở về với bản tâm thanh tịnh vốn có của mỗi người mới là điều quan trọng nhất, cũng là “trọng yếu tính Kim Cương”.

Như vậy, từ Trần Thái Tông đến tư tưởng của Nguyễn Du, hai nhân cách lớn của dân tộc Việt, xuyên suốt là tư tưởng của một hành giả tu tập thiền và lấy Kinh Kim Cương làm sự nghiệp. Với “mãn cảnh giai không hà hữu tướng, thử tâm thường định bất ly thiền” và sự giác ngộ: “Chung tri vô tự thị chân kinh”, lý đốn ngộ đã rõ. Nhưng hơn thế, chúng ta đã thực sự được thấy sự tiệm tu và thực chứng của Nguyễn Du với ý muốn và tấm lòng của nhân vật trong từng trường đoạn bể dâu của Truyện Kiều. Thấu đáo được như lời của Mộng Liên Đường nhận xét: “Tố Như tử dụng tâm đã khổ, tự sự đã khéo, tả cảnh đã hệt, đàm tình đã thiết, nếu không phải có con mắt trông thấu cả sáu cõi, tấm lòng nghĩ suốt cả nghìn đời, thì tài nào có cái bút lực ấy...” 

Những dòng thơ cuối cùng trong Truyện Kiều, Nguyễn Du viết: "“Thiện căn ở tại lòng ta,/ Chữ Tâm kia mới bằng ba chữ Tài. Lời quê chắp nhặt dông dài,/ Mua vui cũng được một vài trống canh.”

Cụ lại một lần nữa khẳng định về cái gốc rễ của tính thiện, của Phật tính là ở tại nơi lòng người. Bằng cách nói rất mực khiêm cung, Nguyễn Du đã chia sẻ Truyện Kiều mà cụ vừa viết ra là những: “Lời quê chắp nhặt dông dài”.. Lời quê cũng như cách sử dụng chữ Nôm cho Truyện Kiều chính là một tâm thức hướng tới số đông, hướng tới tất cả mọi người chứ không riêng gì giới trí thức trong xã hội. Không những thế, lời quê ấy lại còn được “chắp nhặt” và “dông dài”.

Là thi sĩ tự khiêm cung hay chính là tâm thái vô chấp của một thiền sư? Và kết thúc một tác phẩm vĩ đại với hơn ba ngàn câu thơ, câu nào cũng chứa đựng tài hoa, trăn trở, đau đáu xót xa trước bể dâu và phận người chìm nổi là một sự buông xuống nhẹ nhàng. 

Những sẻ chia từ tấm lòng của một nhân cách lớn với tình thương lớn ấy, với Nguyễn Du, cũng chỉ là để: “Mua vui cũng được một vài trống canh”. Vị thiền sư – thi sĩ ấy, cho đến cuối cuộc đời mình cũng đã ra đi rất an nhiên. Ghi chép trong sách Chính biên Liệt truyện: “Khi Nguyễn Du phải bệnh nặng, ông không chịu uống thuốc. Lúc gần mất, sai người sờ tay chân xem còn nóng hay lạnh. Người nhà nói đã lạnh cả rồi. Ông nói rằng: “Được!”. Nói xong thì mất, không một lời nào dặn dò đến việc sau”.

Nguyễn Du như vậy đã đón nhận cái chết với một tâm thế hoàn toàn sáng suốt, bình thản. Sự an nhiên ấy và con mắt trạch pháp, trông thấu sáu cõi  ấy cố nhiên, chính là con mắt của một hành giả, một thiền sư thể nhập được không tính và áo nghĩa Kinh Kim Cương theo tính truyền thừa.

Thầy Thích Tâm Hiệp / Xa lộ Pháp luật
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Huyền thoại ngôi làng Cổ “đất đẻ ra quan”

Huyền thoại ngôi làng Cổ “đất đẻ ra quan”

(PLVN) - Ở cái vùng vốn được coi là “chiêm khê, mùa thối”, đất chật người đông, xã Cổ Am (huyện Vĩnh Bảo, TP Hải Phòng) nổi tiếng khắp đất Cảng bởi “nghề”… học. Nơi đây hiện vẫn còn lưu truyền những câu chuyện về dải đất “đầu rồng” với huyền thoại “đất đẻ ra quan”!

Đọc thêm

Hà Nội phát hiện 5 ca nhiễm COVID-19 mới

Hà Nội phát hiện 5 ca nhiễm COVID-19 mới
(PLVN) - Sáng 16/5, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội báo cáo nhanh 5 ca dương tính với SARS-CoV-2 mới, có 3 người là F1 đã cách ly tập trung, 2 người nhập cảnh từ Nhật Bản đã cách ly tập trung.

Hà Nam thêm 3 người nhiễm COVID-19

Hà Nam thêm 3 người nhiễm COVID-19
(PLVN) - Sáng 16/5, Trung tâm kiềm soát bệnh tật Hà Nam ghi nhận thêm 3 trường hợp ở xã Công Lý có kết quả xét nghiệm dương tính với SARS-COV-2.
Thời tiết Hà Nội và cả nước chủ nhật, 16/5

Thời tiết Hà Nội và cả nước chủ nhật, 16/5

(PLVN) - Hà Nội và các tỉnh/thành miền Bắc nói chung ngày nắng nóng, nhiệt độ cao nhất dao động 36 - 37 độ C, Tây Bắc có nơi trên 37 độ C; chiều và tối khả năng có mưa rào và dông giải nhiệt...

Hà Tĩnh dỡ chốt phong tỏa xã Tượng Sơn

Hà Tĩnh dỡ chốt phong tỏa xã Tượng Sơn
(PLVN) - Đúng 19h15 ngày 15/5, các chốt phong tỏa phòng chống dịch Covid-19 tại khu vực có 24 hộ dân với 94 nhân khẩu của thôn Sâm Lộc, Phú Sơn của xã Tượng Sơn, huyện Thạch Hà, được chính thức dỡ bỏ.

5 ca nhiễm COVID - 19 mới ở Điện Biên

5 ca nhiễm COVID - 19 mới ở Điện Biên
(PLVN) - Tỉnh Điện Biên ghi nhận thêm 5 trường hợp có kết quả xét nghiệm dương tính với virus SARS-CoV-2. Các ca đều liên quan đến 3 bệnh nhân là giáo viên, nhân viên trường học được phát hiện trước đó.
Những điều tổ bầu cử cần nắm vững

Những điều tổ bầu cử cần nắm vững

(PLVN) - Tổ bầu cử được thành lập ở mỗi khu vực bỏ phiếu để thực hiện công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026. Một số vấn đề sau đây các thành viên trong Tổ bầu cử phải nắm vững:

Sáng 16/5 thêm 127 ca COVID-19 trong nước

Sáng 16/5 thêm 127 ca COVID-19 trong nước
(PLVN) - Bộ Y tế cho biết, 12 giờ qua, tính đến 6h ngày 16/5, thêm 127 ca mắc COVID-19 ghi nhận trong nước, tại khu vực cách ly, phong toả, riêng Bắc Giang là 98 ca.

'Thấp thỏm' ôn thi tốt nghiệp THPT mùa dịch

'Thấp thỏm' ôn thi tốt nghiệp THPT mùa dịch
(PLVN) - Nhằm đảm bảo an toàn cho học sinh trước những diễn biến phức tạp của dịch COVID-19, từ ngày 4/05/2021, hầu hết các trường THPT đã quyết định chuyển từ hình thức ôn thi tập trung sang ôn thi trực tuyến cho toàn bộ học sinh lớp 12.

5 loại thuế/phí phải nộp khi mua bán bất động sản

5 loại thuế/phí phải nộp khi mua bán bất động sản
(PLVN) - Các loại thuế phí phải nộp khi mua bán bất động sản được quy định rõ ràng. Tuy nhiên, hiện nay nhiều trường hợp bên bán “bao” toàn bộ chi phí sang tên sổ đỏ, tức là người bán trả toàn bộ các khoản thuế, phí. Cũng có trường hợp hai bên thỏa thuận mỗi bên trả một nửa. Tuy nhiên dù bên bán hay bên mua trả thì vẫn phải nộp những khoản tiền sau:
Trải qua giông tố, Baek Ji Young được bù đắp bằng hạnh phúc với tình trẻ

Trải qua giông tố, Baek Ji Young được bù đắp bằng hạnh phúc với tình trẻ

(PLVN) - Thời điểm năm 2019 là một năm khó khăn đối với ca sĩ ballad được yêu thích nhất ở Hàn Quốc Baek Ji Young. Người quản lý của Baek Ji Young đã quay phim nữ ca sĩ ngủ cùng anh ta vào năm 2000. Khi cô cố thay đổi người quản lý khác thì anh ta đe dọa và để rò rỉ video trên mạng. Sự việc gây chấn động lớn khiến cô quyết định rời sân khấu trong 5 năm.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó Tổng biên tập: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376