Những thần thú trong tâm thức Việt- Kỳ 9: Voi – biểu tượng của đức hạnh

(PLVN) - Voi đã có trong trí óc người Việt từ ngàn xưa với hình tượng voi chín ngà trong truyền thuyết Sơn tinh – Thủy tinh. Theo nhà nghiên cứu Trần Hậu Yên Thế, voi tính mềm mỏng ôn hòa, hành vi trang nghiêm khoan thai, được tôn là con vật tượng trưng cho đức hạnh.
Những thần thú trong tâm thức Việt- Kỳ 9: Voi – biểu tượng của đức hạnh Tượng hai ông voi trước cổng đền Voi Phục (Hà Nội)

Điện Voi Ré thờ “thần voi”

Điện Voi Ré tọa lạc trên một ngọn đồi thấp, dưới chân đồi là một hồ bán nguyệt thuộc địa phận thôn Trường Đá, xã Thủy Biều, cách thành phố Huế khoảng 5 km về phía Tây - Nam, cách Hổ Quyền khoảng 400m. Nơi đây vừa là chứng tích một thời của đội Kinh tượng nhà Nguyễn, vừa là một di tích độc đáo thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế.

Cái tên rất ấn tượng - Voi Ré, tương truyền bắt nguồn từ một truyền thuyết về lòng trung thành, tính mến chủ của một con vật nô bộc có nghĩa đã được nhân dân tôn sùng như vị thần linh, trong điện thờ có bài vị của 4 con voi dũng cảm nhất với những công trạng hiển hách dưới triều đại nhà Nguyễn đã được phong tước Đô Đốc.

Tương truyền, vào thời Trịnh - Nguyễn, trong một trận giao tranh với quân đội Đàng Ngoài, một dũng tướng của Đàng Trong hy sinh giữa trận tiền. Đau buồn trước cái chết của chủ, con voi của vị dũng tướng đã chạy từ chiến địa về tận thủ phủ Phú Xuân, đến phía Đông của đồi Thọ Cương rống lên một tiếng vang trời long đất rồi phủ phục xuống trút hơi thở cuối cùng.

 Hình ảnh 3D về Hai Bà Trưng cưỡi voi lãnh đạo nghĩa quân đánh đuổi giặc thù  

Trước sự trung thành của một con vật có nghĩa, dân địa phương đã làm lễ an táng và xây cho nó một nơi an nghỉ, về sau người ta gọi đó là mộ Voi Ré. Khi lên ngôi, Vua Gia Long đã cho xây dựng bên cạnh ngôi mộ voi một điện thờ gọi là Long Châu Miếu để thờ các vị thần bảo vệ và thờ linh tượng.

Voi được coi là biểu tượng của sức mạnh vương triều là một thế lực bất khả chiến bại. Hai bên miếu Long Châu là Đông Phối Điện và Tây Phối Điện. Trước hai ngôi nhà này, còn có hai tòa miếu phụ thờ thần vị voi, còn được gọi là miếu Tượng với bốn bài vị đề tên tước hiệu được phong cho bốn con voi lập nhiều công trạng gồm: Đô Đốc Hùng Tượng Ré, Đô Đốc Hùng Tượng Bích, Đô Đốc Hùng Tượng Nhĩ và Đô Đốc Hùng Tượng Bôn.

Từng là xứ sở của loài voi?

Trong khoảng 30 năm trở lại đây, số lượng đàn voi ở Việt Nam nói chung, voi Tây Nguyên suy giảm nhanh theo từng năm. Những năm 1990, ước tính số voi hoang dã còn khoảng 1500-2000 cá thể. Thế nhưng, hiện chỉ còn khoảng 124 đến 148 cá thể voi sinh sống trong tự nhiên, phân bố rải rác ở 8 tỉnh: Sơn La, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Nam, Đắk Lắk, Đắk Nông, Đồng Nai và Bình Phước.

Càng đáng buồn hơn khi chúng ta biết rằng, cùng với các quốc gia nhiệt đới gió mùa vùng Đông Nam Á khác (Thái Lan, Lào…), đất Việt đã từng là xứ sở của loài voi. Nếu như voi được coi là biểu tượng quốc gia, linh vật (quốc thú) của Lào. Lào còn có tên gọi là Vạn Tượng hay đất nước Triệu Voi thì vùng đất Việt cũng từng mang một cái tên gắn bó chặt chẽ với loài vật này là Tượng Quận.

Tượng Quận là tên gọi có từ thời Tần Thủy Hoàng được xác định là vùng đất phía Nam Ngũ Lĩnh (Bách Việt). Tượng Quận chính xác ở đâu? Cho đến nay vẫn còn những ý kiến khác nhau nhưng việc nó gắn với loài voi là điều đã được nhiều tác giả thừa nhận. Ngay từ những thập niên đầu của thế kỷ trước, khi bàn về danh xưng Tượng Quận và cương vực của quận này, L.Auroseau đã gọi đó là quận của những con voi.

Tượng voi ở đền Hai Bà Trưng (Mê Linh, Hà Nội)  

Sau này, các học giả như Ngô Tấn Tài, Quách Đình Dĩ, Chu Văn Ánh, đây đó trong các khảo cứu của mình đều có ghi nhận Tượng Quận là do sản sinh voi mà có tên: “Tượng Quận là do sản sinh ra voi mà có tên. Trung Quốc từ thời có sử, không kể là lưu vực sông Hoàng Hà hoặc Hoài Hà, đều không có chứng cứ xác thực về sản sinh ra voi”.

Học giả Trần Kính Hòa, căn cứ vào hai đoạn ghi chép về voi trong Toàn thư, cùng một số ghi nhận về voi ở Giao Chỉ trong nhiều thư tịch của Trung Hoa, đã đi tới nhận định rằng: “…đất này đặt tên là Tượng Quận (Quận Voi) càng chứng thực rằng, tên gọi đó bắt nguồn từ đặc sản của loài voi”.

Càng đặc biệt hơn khi trong nền nghệ thuật văn hóa Đông Sơn chói lọi của nước ta, người ta đã bắt gặp từ rất sớm hình tượng của voi. Đó là chiếc chuông voi, là cây đèn đồng phát hiện được ở di chỉ Làng Vạc (Nghệ An). Cả một cây đèn nhiều nhánh, nhiều tầng, nhiều đĩa đèn được đặt trên một bệ đỡ hình voi đứng. Dáng vẻ tả thực của con voi/bệ đỡ, uy nghi và hùng dũng đã tạo nên một cây đèn – cây vũ trụ.

Nhà nghiên cứu Phạm Quốc Quân trong một bài viết đã cung cấp một thông tin rất thú vị, trong một sưu tập tư nhân Hà Nội có một chiếc trống đồng Đông Sơn vô cùng đặc biệt, trên thân trống có hình ảnh hai người phụ nữ cưỡi voi, cùng với những chiến binh đánh bộ, cầm vũ khí hò reo xung trận và nhận xét “hình ảnh trên dường như có liên quan tới truyền thuyết lịch sử về Hai Bà Trưng với niên đại tương đối trùng khớp với cuộc khởi nghĩa ấy ở thế kỷ I sau Công nguyên”.

Tự hào tượng binh

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, kinh đô Thăng Long xưa và đồng bằng Bắc Bộ từng nuôi nhiều voi để phục vụ cuộc sống con người. Nội thành Hà Nội có núi Voi, ngoại thành có đền Voi Phục nằm ở phía Tây thành Hà Nội là một trong Tứ Trấn của thành Thăng Long hay Đồng Cầu Voi thuộc quận Hai Bà Trưng.

Đặc biệt, trong văn bia Dương Võ bi ký đặt ở chùa Phổ Giác (phố Ngô Sĩ Liên, Hà Nội) dựng tháng 8 năm Canh Dần niên hiệu Cảnh Hưng thứ ba mươi mốt (1770) có ghi lại lịch sử ngành tượng binh.

Trong phần đầu, bài ký có đoạn viết: “Trời Nam ta, thế nước vững chắc, đất đai gồm cả Tượng Quận. Trong nước có nhiều loài vật nhưng hùng mạnh nhất trong các loài thú, chỉ có voi đực là cực quý, thật là nanh vuốt để bảo vệ quốc gia. Song phép nuôi dạy, tập luyện, điều khiển phải có bậc tiền bối mở đầu. Đó là nhờ ba vị tiên sư tinh thông mọi việc, mưu sâu, trí cả, nắm dược phép dạy voi đực- là loại khó thuần hóa ở phương nam- bí truyền. Nhờ vậy voi được dùng vào viêc binh, giữ vững nước nhà, võ yên muôn vật”.

Thời Lê - Trịnh, nước ta có binh chủng voi hùng mạnh với gần 300 voi chiến và 147 tướng lĩnh, quản tượng được tổ chức chặt chẽ. Nhiều họa sĩ phương Tây đến nước ta vào thế kỷ 16, 17, 18 đã vẽ lại cảnh sinh hoạt Thăng Long (Kẻ Chợ, Đông Kinh). Chẳng hạn như tranh của 4 họa sĩ Bỉ, Hà Lan, Italia và Manili, voi và ngựa luôn xuất hiện trong các bức tranh của họ. Đặc biệt trong bức tranh miêu tả đám tang của vua Lê, tác giả của bức tranh ấy đã thể hiện một đoàn voi hùng dũng dẫn đầu đoàn người đưa tiễn vị hoàng đế.

Theo tác giả Tấn Vịnh, voi là loài vật đã để lại nhiều dấu ấn trong nghệ thuật trang trí, điêu khắc của dân gian xứ Bắc Hà và chốn cung đình xưa. Đình Tây Đằng, đình Chẩy, đình Quang Húc, đình Diềm... đều có các bức phù điêu đặc sắc: người cưỡi voi đuổi hổ, cưỡi voi đánh giặc, người cưỡi voi trẩy hội, voi chầu, voi lồng... Đó thực sự là những tác phẩm mỹ thuật có giá trị mà các nghệ nhân dân gian để lại.

"Voi được sử dụng trong nhiều hoạt động của con người, chủ yếu là: vận chuyển các loại vật liệu nặng như chở gỗ, đá; hay phương tiện đi lại, nhất là trên địa hình núi rừng; diễu hành trong các nghi lễ quan trọng, như lễ tế Nam Giao, lễ tuần hành của vua chúa; trong hành hình tội phạm (voi giày); và đặc biệt là trong chiến đấu. Tượng binh đã ra đời rất sớm trong lịch sử quân sự Việt Nam và hình tượng cưỡi voi ra trận đã đi vào văn hoá dân gian như ca dao, tranh dân gian (Bà Trưng, Bà Triệu cưỡi voi đánh giặc…). Riêng trong trận Ngọc Hồi đầu năm 1789, Quang Trung Nguyễn Huệ đã dùng 100 voi chiến, trên lưng đặt hoả pháo, để tấn công đồn quân Thanh". (PGS.TS Phan Hải Linh – Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn quốc gia)

Nam Hà
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Sự thật rùng rợn về “tháp ma” 49 tầng bỏ hoang ở Bangkok

Sự thật rùng rợn về “tháp ma” 49 tầng bỏ hoang ở Bangkok

(PLVN) - Thời điểm bắt đầu xây dựng tòa nhà chọc trời Sathorn Unique Sathorn Unique nằm giữa Bangkok, người ta kỳ vọng tòa nhà này sẽ trở thành một trong những công trình kiến trúc “đinh”, niềm tự hào của người dân xứ sở Chùa Vàng. Nhưng giấc mơ ấy dang dở khi cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 xảy ra... lúc này, tòa nhà bị bỏ hoang. Người ta đồn rằng tòa nhà 49 tầng này bị ma ám.

Đọc thêm

Sự thật rùng rợn về “tháp ma” 49 tầng bỏ hoang ở Bangkok

Sự thật rùng rợn về “tháp ma” 49 tầng bỏ hoang ở Bangkok
(PLVN) - Thời điểm bắt đầu xây dựng tòa nhà chọc trời Sathorn Unique Sathorn Unique nằm giữa Bangkok, người ta kỳ vọng tòa nhà này sẽ trở thành một trong những công trình kiến trúc “đinh”, niềm tự hào của người dân xứ sở Chùa Vàng. Nhưng giấc mơ ấy dang dở khi cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 xảy ra... lúc này, tòa nhà bị bỏ hoang. Người ta đồn rằng tòa nhà 49 tầng này bị ma ám.

“Mật lệnh” từ phòng biệt giam và những tội ác kinh hoàng của băng đảng tù nhân da trắng (Kỳ 2)

“Mật lệnh” từ phòng biệt giam và những tội ác kinh hoàng của băng đảng tù nhân da trắng (Kỳ 2)
(PLVN) - Sự xung đột, căm ghét, trừ khử lẫn nhau giữa người da đen và da trắng trên đất Mỹ không chỉ diễn ra ngoài cánh cửa tù. Ngay trong những năm tháng ngồi tù 2 bang đảng Aryan Brotherhood của tù nhân da trắng và D.C Black của tù nhân da đen đã luôn có muối thù hằn sâu sắc với nhau. Chúng giải quyết mọi mâu thuẫn bằng bạo lực. 

Nga hủy quy định cách ly 14 ngày đối với người nhập cảnh

Nga hủy quy định cách ly 14 ngày đối với người nhập cảnh
(PLVN) - Cơ quan Giám sát Liên bang về Bảo vệ Quyền lợi Người tiêu dùng và Sức khỏe Con người của Nga đã ban hành quy định về việc hủy bỏ cách ly 14 ngày bắt buộc vì dịch bệnh do virus corona chủng mới gây ra đối với những người đến Nga kể từ ngày 15/7.

Giám đốc Công an tỉnh An Giang trực tiếp chỉ đạo điều tra tại hiện trường vụ mâu thuẫn đốt nhà có dấu hiệu giết người

Giám đốc Công an tỉnh An Giang trực tiếp chỉ đạo điều tra tại hiện trường vụ mâu thuẫn đốt nhà có dấu hiệu giết người
(PLVN) - Chiều ngày 13/07, Đại tá Đinh Văn Nơi – Giám đốc Công an tỉnh An Giang -  trực tiếp đến chỉ đạo công tác điều tra, phá án tại hiện trường vụ mẫu thuẫn đốt nhà dân có dấu hiệu “Giết người” (thuộc tổ 15, ấp Vĩnh Hòa, xã Vĩnh Thạnh Trung, huyện Châu Phú, tỉnh An Giang) đồng thời đồng chí cũng trực tiếp đi thăm hỏi, động viên đến các nạn nhân và thân nhân gia đình bị hỏa hoạn.

Thủ tướng chỉ ra 2 nhóm nhiệm vụ cần làm để chăm lo cho cựu thanh niên xung phong

Thủ tướng chỉ ra 2 nhóm nhiệm vụ cần làm để chăm lo cho cựu thanh niên xung phong
(PLVN) - Để tiếp tục chăm lo đời sống cho cựu thanh niên xung phong có đời sống vật chất, tinh thần ngày càng đầy đủ, tốt đẹp hơn và phát huy hiệu quả của thanh niên xung phong trong thời kỳ mới, Thủ tướng đề nghị Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Hội Cựu thanh niên xung phong Việt Nam cùng các cấp, các ngành tập trung thực hiện tốt hai nhóm nhiệm vụ chủ yếu.

Triển khai loạt quyết định về công tác cán bộ cấp cao

Triển khai loạt quyết định về công tác cán bộ cấp cao
(PLVN) - Ngày 14/7, tại Hà Nội đã diễn ra lễ trao quyết định của Bộ Chính trị chỉ định giữ chức Bí thư Ban cán sự Đảng Bộ Y tế và quyết định của Thủ tướng Chính phủ giao quyền Bộ trưởng Bộ Y tế đối với GS.TS Nguyễn Thanh Long, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế. Bộ Tài chính cũng đã tổ chức lễ công bố và trao quyết định của Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam; Thứ trưởng Bộ Tài chính.

Pháp cung cấp cho Ukraine 20 tàu tuần tra

Pháp cung cấp cho Ukraine 20 tàu tuần tra
(PLVN) - Đại sứ Pháp tại Ukraine Etienne de Poncins cho biết Pháp và Ukraine trong vào tuần tới sẽ ký thỏa thuận về việc cung cấp 20 tàu tuần tra của Pháp cho Ukraine. 
Một Man United dần “lột xác” và chiếc vé dự UEFA Champions League đã rất gần

Một Man United dần “lột xác” và chiếc vé dự UEFA Champions League đã rất gần

(PLVN) - Dù vẫn ở nhóm cạnh tranh tấm vé dự Champions League nhưng có lẽ ít người nghĩ họ “có cửa” bởi phong độ thất thường của mình. Vậy mà trở lại sau đại dịch Covid-19, Man United đã gần như “lột xác” hoàn toàn. Hiện tại là hình ảnh một “quỷ đỏ” hết sức mạnh mẽ và cơ hội dự giải đấu cao nhất châu Âu có lẽ đã nằm trong tầm tay. 

Người cựu chiến binh vun đắp tình hữu nghị Việt Nam - Campuchia

Người cựu chiến binh vun đắp tình hữu nghị Việt Nam - Campuchia
(PLVN) - “Thầy Khmer” là cái tên thân thương mà nhiều thế hệ học viên dành cho người cựu chiến binh Công an nhân dân vũ trang (tiền thân của Bộ đội Biên phòng ngày nay) Trần Quang Du. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ quốc tế với nước bạn Campuchia, hơn 40 năm qua, ông Du tiếp tục trở thành chiếc cầu nối vun đắp tình hữu nghị đoàn kết gắn bó ngày càng bền chặt giữa hai nước, hai dân tộc Việt Nam - Campuchia.

Đề nghị xử lý nghiêm hành vi bạo lực học sinh

Đề nghị xử lý nghiêm hành vi bạo lực học sinh
(PLVN) - Liên quan đến vụ bạo hành học sinh Trường Tiểu học Hữu Nghị (TP Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình), sau khi Bộ Giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) có văn bản chỉ đạo, Phòng GD&ĐT TP Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình đã có báo cáo về vụ việc.

Việt Nam đã đảm đương thành công vai trò Ủy viên không thường trực Hội đồng bảo an

Việt Nam đã đảm đương thành công vai trò Ủy viên không thường trực Hội đồng bảo an
(PLVN) - Nhân dịp Việt Nam hoàn thành 6 tháng đầu năm 2020 trên cương vị Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2020-2021, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã có bài viết về chủ đề với tiêu đề “Nhìn lại sáu tháng tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và định hướng phát huy vai trò, đóng góp của Việt Nam thời gian tới”. PLVN trân trọng giới thiệu bài viết. Tít bài do PLVN đặt.

Bộ Y tế khuyến cáo phòng chống dịch bệnh tay chân miệng

Bộ Y tế khuyến cáo phòng chống dịch bệnh tay chân miệng
(PLVN) - Theo hệ thống báo cáo giám sát bệnh truyền nhiễm, từ đầu năm 2020 đến nay, cả nước ghi nhận 10.745 trường hợp mắc tay chân miệng tại 63 tỉnh, thành phố, trong đó có 6.662 trường hợp nhập viện, không có tử vong. Trước tình hình này, Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế đã có Công văn khẩn gửi Sở Y tế các tỉnh tăng cường phòng chống dịch tay chân miệng.

Kỳ họp đặc biệt trong lịch sử của Quốc hội Việt Nam

Kỳ họp đặc biệt trong lịch sử của Quốc hội Việt Nam
(PLVN) - Đó chính là Kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XIV vừa qua. Sự đặc biệt này là do Kỳ họp được chuẩn bị và tổ chức trong điều kiện vừa phải thực hiện các biện pháp phòng, chống đại dịch COVID-19, vừa phải hoàn thành các nhiệm vụ trên cả 3 lĩnh vực lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.
Chỉ thị số 40-CT/TW: Tô đậm thêm tính nhân văn của chính sách tín dụng xã hội

Chỉ thị số 40-CT/TW: Tô đậm thêm tính nhân văn của chính sách tín dụng xã hội

(PLVN) - 5 năm thực hiện Chỉ thị số 40-CT/TW ngày 22/11/2014 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa XI về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với tín dụng chính sách xã hội (Chỉ thị số 40-CT/TW) đi vào cuộc sống, dù không phải là một thời gian dài, song những kết quả bước đầu minh chứng cho một quyết sách đúng đắn của Đảng trực tiếp giải quyết những vấn đề nội tại trong triển khai tín dụng chính sách xã hội.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬