Những thần thú trong tâm thức Việt - Kỳ 10: Nuôi chó đá canh phần âm, trừ tà khí

(PLVN) - Theo cố giáo sư Trần Quốc Vượng: người Việt xưa tin rằng “chó sủa ma”, có thể xua đuổi tà ma. Vì vậy ngày trước, ở cổng làng, cổng ngõ xóm mỗi làng Việt đều có tượng chó đá. Cả ở nhiều mộ táng cổ cũng vậy.
Những thần thú trong tâm thức Việt - Kỳ 10: Nuôi chó đá canh phần âm, trừ tà khí Tượng chó đá canh mộ tại lăng đá Quận Vân ở xã Vân Tảo, huyện Thường Tín, Hà Nội.

Vua Âu Lạc chọn đất chó đẻ 

Trong 12 con giáp dùng làm biểu tượng cho chu kỳ 12 năm trong âm dương lịch Việt Nam, thì con chó (Tuất) đứng ở vị trí thứ 11. GS Trần Quốc Vượng còn cho rằng, 12 con giáp ấy còn chỉ 6 cặp âm dương: Tí (D), Sửu (Â), ta có câu ca dao: “con chuột cày ruộng lồi lồi”; Dần (D), Mão (Â) – Hổ và mèo theo sinh học cùng một họ; Thìn (D), Tỵ (Â); Ngọ (D), Mùi (Â); Thân (D), Dậu (Â) và Tuất (D), Hợi (Â) – Chó và lợn đều là hai gia súc bốn chân quen thuộc của nhà nông.

Hình tượng con chó trong truyền thuyết của người Việt được lưu truyền lâu đời và hình thành vào loại sớm nhất. Dân gian truyền rằng, ban đầu An Dương Vương chọn đất Uy Nỗ (Tó) làm nơi xây dựng kinh đô, nhưng đàn chó của vua cứ kéo nhau sang đất Cổ Loa, trong đó có con chó quý tìm đến một khu gò đất lót ổ đẻ con, vì thế vua cho dời đô sang Cổ Loa, dựng cung điện ngay trên gò đất nơi chó đẻ. Với quan niệm “đất chó đẻ là đất quý” nên người dân Cổ Loa trước đây có tục làm nhà trên khu đất chó đẻ con.

Rồi tài liệu thần tích Ngọc phả cổ lục cũng cho biết rằng, bà mẹ vua Lý Công Uẩn tên Phạm Thị Trinh, khi đến làm việc ở chùa Tiêu Sơn, đêm nằm mơ thấy Thần Chó Đá rồi có mang mà sinh ra Lý Công Uẩn. Khi vua Lý Công Uẩn xuất hiện, con chó bằng đồng đã sủa inh ỏi, rồi vua Lý Công Uẩn lại sinh năm Tuất...

Chính vì cuộc đời huyền thoại của vị vua này luôn luôn liên quan đến Thần Chó mà khi định đô ở Thăng Long, việc lập miếu thờ chó (Thần Cẩu Mẫu, Thần Cẩu Nhi) để canh giữ, bảo vệ kinh thành. Trong dân gian xưa vẫn còn lưu truyền câu chuyện cổ tích nói về “thần tính” của chó đá.

Cặp chó đá khổng lồ canh mộ ông Quận ở cánh đồng làng Đạo Khê, xã Trung Hưng, Yên Mỹ, Hưng Yên 

Chuyện kể rằng: Ngày xưa, có người học trò vào nhà thầy giáo, khi qua cửa thì con chó đá nhỏm dậy tỏ vẻ mừng rỡ. Lấy làm lạ, người học trò hỏi: “Anh em học trò qua đây cũng đông, sao mày chỉ mừng một mình tao?”. Con chó đáp: “Khoa thi này chỉ có mình thầy đậu thôi. Số trời đã định, tôi phải kính trọng mừng thầy”. Người học trò nghe nói vậy liền kể cho cha mẹ nghe.

Từ đó, người cha lên mặt hống hách. Ông ta dắt trâu ra đồng, cho trâu dẫm cả vào lúa non của người khác. Người dân góp ý, ông ta dọa dẫm: “Khoa này con ông đỗ, rồi chúng mày sẽ biết tay ông”. Dân làng nghe ông nói vậy, cũng có lòng sợ, không dám lôi thôi. Nhưng những ngày sau, người học trò đi qua, không thấy chó đá nhỏm dậy vẫy đuôi mừng.

Người học trò hỏi: “Mọi buổi tao qua đây, mày vẫn đứng dậy mừng, hôm nay sao mày không đứng dậy nữa?”. Con chó đá nói: “Tại cha thầy lên mặt hách dịch với dân làng nên Thiên Tào đã gạch tên thầy đi, khoa này thầy không đỗ được nên tôi không phải mừng thầy nữa”. Người học trò đem chuyện kể lại với cha, người cha lấy làm hối hận, rồi từ đó không những không lên mặt hống hách mà còn xin lỗi những người mà mình đã xúc phạm. Khoa ấy, người học trò dù đã lọt qua mấy kỳ nhưng không đỗ thật.

Tuy vậy, người học trò cũng không lấy làm nản, càng chăm chỉ học hành. Người cha cũng không lấy làm oán hận, càng tu thân tích đức để chuộc lỗi. Ba năm sau, người học trò đi qua chỗ con chó đá, lại thấy nó đứng dậy mừng rỡ như trước. Con chó đá bảo: “Nhà thầy tu nhân tích đức đã ba năm nay, đủ chuộc lại những lỗi lầm trước rồi nên sổ Thiên Tào lại định cho thầy khoa này thi đỗ”. Người học trò mừng thầm nhưng không nói cho cha mẹ nghe nữa, chỉ biết ra sức cố học. Khoa ấy quả nhiên thi đỗ cao. 

Chó đá trừ tà đuổi ma

Khi đi theo quân đội viễn chinh Pháp tiến đánh xứ Bắc kỳ, bác sĩ quân y Edouard Hocquard đã đưa ra một cách lý giải về quan niệm của người Việt đối với những thế lực siêu nhiên xấu xa: “tín ngưỡng dân gian cho rằng bọn ma quỷ lẩn quất đâu đây thích xâm nhập vào nhà mọi người để gây điều bất hạnh cho gia chủ.

Nhưng chúng chỉ đi theo đường thẳng được thôi, nên chỉ cần có tường chắn trước cửa là sẽ ngăn được chúng vào nhà để tác oai tác quái” (Dr Hocquard, Une campagne au Tonkin, -Một chiến dịch ở Bắc Kỳ). Vật ngăn chặn như thế thuộc nhiều loại: phổ biến hơn cả là bức “bình phong” xây bằng gạch, đá, hoặc làm bằng tre đan, hoặc là hàng cây, hòn giả sơn, hay là những con chó đá đặt ngay trước nhà, sát cổng vào. Chính bác sĩ Hocquard, khi chụp bức ảnh “Đền thờ ở Nam Định”, đã vô tình chụp luôn một con chó đá rất lớn đặt ở phía hữu khi ta nhìn vào nơi này.

Tượng chó đá canh lăng mộ tổ tiên để giữ tốt âm phần, trừ tà ma.  

Năm 1919, linh mục Léopold Cadière mô tả hai bức tượng chó ở Nam-phổ Đông (thuộc huyện Phú Vang, Thừa Thiên). “Ở đầu hai ngả đường vào làng, người ta đã đặt trên bệ thờ xây bằng gạch hai con chó đá to chừng nửa thước, bề cao cũng như chiều dài.

Con chó thứ nhất được đẽo thô sơ bằng đá phiến. Tượng này dùng để bảo vệ những nhà ở phía sau, hầu tránh được điều dữ […]. Người ta đồn rằng pho tượng rất thiêng, và được thiên hạ kính cẩn cắm nhang thờ giữa những vòng hoa, những chiếc bình vôi đã bỏ và những ông đồ rau”.

Trong quan niệm của người Việt xưa, chó là con vật trung thành và mang lại nhiều may mắn. Chó bình thường chỉ coi được phần dương, muốn canh giữ phần âm thì phải ‘’nuôi’’ chó đá. Tục thờ chó được biểu hiện dưới nhiều hình thức. Người Việt thường chôn chó đá trước cổng như một linh vật với ý nghĩa cầu phúc, trừ tà hoặc đặt chó đá trên bệ thờ và coi như một bậc thần linh. Chó đá trong nhà thường nhỏ, mang dáng vẻ hiền lành, không to lớn như chó đá ở đình, đền, phủ. 

“Tượng thứ nhì, được đẽo cẩn thận hơn, nhưng lại không mỹ thuật bằng và không giống lắm. Tượng xoay đầu về hướng đường từ bờ lạch đi lên, nơi ấy chung quanh là bãi tha ma. Chức năng của bức tượng là để khử những ảnh hưởng xấu xuất phát từ con đường này và từ la liệt những ngôi mộ. […]

Tượng này cũng nổi tiếng ngang như tượng trước, và cũng được dân chúng kính cẩn thờ. Cả hai đều là "Thần-cẩu”. Linh mục Cadière lý giải như sau: “Người ta nuôi chó trong nhà là để nó bảo vệ gia chủ, đuổi những người lang thang và kẻ trộm […].

Cũng từ những suy diễn tương tự từ thế giới tự nhiên đến thế giới siêu nhiên như thế, con người đã dùng những vật liệu như phiến đá, mỏm đất để khử ảnh hưởng xấu của cái lạch, con đường. […].

Người ta dùng chó là con vật trong thiên nhiên đã được thuần dưỡng, với thể thức suy diễn của lý trí như sau : con chó, vật giữ nhà rất dữ chống những kẻ thù hiển nhiên, một khi đã được thần thánh hóa, thì cũng rất dữ để chống lại những kẻ thù siêu nhiên”.

Theo các nhà khảo cổ học từ thời kỳ đồ mới ông, cha ta đã nuôi chó, trong nhiều di chỉ khảo cổ thời kỳ này các nhà khảo cổ đã tìm được di cốt của loài chó thuần dưỡng. Chó trong di chỉ khảo cổ Đa Bút (Thanh Hóa) có niên đại cách đây khoảng 6000 năm trước.

Đó là di tích chó nhà cổ nhất ở nước ta. Trống đồng trong văn hóa Đông Sơn, cách ngày nay khoảng 2.000-2.500 năm, trên thuyền có 4 người và 1 con chó săn béo bụ bẫm. Tượng chó bằng đồng có niên đại 3.000 năm cũng đã được phát hiện ở Dốc Chùa (Bình Dương). Hình khắc chó đón hươu trên rìu đồng tìm được ở nhiều nơi ở nước ta như Hà Tây, Hà Nội, Vĩnh Phúc, Thanh Hóa…

Nam Hà
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Cuộc chơi lợi ích với vaccine

Cuộc chơi lợi ích với vaccine
(PLVN) - Bước sang năm thứ hai, dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do virus corona gây ra vẫn bỡn cợt với nhân loại trên thế giới. Hai sự khác biệt cơ bản nhất giữa năm nay và năm trước là con người trên thế giới đã bào chế ra được một số loại vaccine (vắc-xin) phòng ngừa dịch bệnh này, và virus corona có thêm nhiều biến chủng mới mà con người chưa hoàn toàn dám chắc các loại vaccine đã bào chế ra có thể phòng ngừa hay không. 

Đặc sản thắng cố - thưởng thức một lần nhớ mãi

Đặc sản thắng cố - thưởng thức một lần nhớ mãi
(PLVN) - Món ăn của mỗi vùng miền thường mang đậm những nét riêng, bản sắc riêng của người dân bản địa. Món thắng cố cũng vậy, nó như toát lên sự nồng hậu, mến khách của người dân vùng núi cao và để lại những ấn tượng khó phai trong lòng mỗi du khách khi đặt chân đến Lào Cai này.

Những chính sách mới có hiệu lực từ tháng 3

Những chính sách mới có hiệu lực từ tháng 3
(PLVN) - Thay đổi cách xếp lương giáo viên từ mầm non đến THCS công lập; Cho người khác “mượn” văn bằng, chứng chỉ bị phạt tới 10 triệu đồng… là những chính sách nổi bật có hiệu lực từ tháng 3/2021.
Cần danh nghĩa hơn thực chất

Cần danh nghĩa hơn thực chất

(PLVN) - Hơn một tháng sau khi chính thức nắm quyền hành pháp tối cao ở nước Mỹ, Tổng thống Joe Biden đã tiến hành cuộc không kích đầu tiên của quân đội Mỹ, tức là hành động quân sự trực tiếp lần đầu tiên. 

Quinton Ramone "Rampage" Jackson: Người tiên phong trong phong trào phát triển MMA trên toàn thế giới

Quinton Ramone "Rampage" Jackson: Người tiên phong trong phong trào phát triển MMA trên toàn thế giới
(PLVN) - Quinton Ramone "Rampage" Jackson (SN 1978) là một võ sĩ võ hỗn hợp MMA, một diễn viên và là cựu đô vật chuyên nghiệp người Mỹ, anh đã chiến đấu và giành chiến thắng tại Bellator MMA: Season Ten Light Heavyweight Tournament. Anh cũng là cựu vô địch tại UFC và đã thống nhất đai vô địch hạng trung Pride. 

Nghệ nhân cả đời đắm đuối với nghề vẽ biển hiệu quảng cáo

Nghệ nhân cả đời đắm đuối với nghề vẽ biển hiệu quảng cáo
(PLVN) - Trên con đường An Dương Vương (quận Tân Bình, TP Hồ Chí Minh), giữa những tấm biển quảng cáo dán decal, treo đèn led, có một biển hiệu được vẽ bằng tay tỉ mỉ “Hoàng Minh Phương – Vẽ, quảng cáo, bảng hiệu, hộp đèn, chữ nổi...”. Bằng tài năng, tâm huyết của mình, người chủ tiệm đã giúp lưu giữ những nét đẹp, riêng biệt và đang làm sống dậy nghề vẽ biển hiệu quảng cáo một thời là biểu tượng của đất Sài thành. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬