Chuyện “vua tàu thủy” Bạch Thái Bưởi và khát vọng làm giàu của người Việt

(PLVN) - Trong An Nam tứ đại phú những năm đầu thế kỷ 20, ở vị trí thứ 4 chỉ có duy nhất Bạch Thái Bưởi là người ở miền Bắc. “Tứ Bưởi” xuất thân nghèo khó nhưng nhờ ý chí, nghị lực phi thường, ông đã vươn làm giàu và được mệnh danh là “ông vua tàu thủy”
Chuyện “vua tàu thủy” Bạch Thái Bưởi và khát vọng làm giàu của người Việt "Vua tàu thủy” Bạch Thái Bưởi.

Vươn lên từ nghèo khó

“Tứ Bưởi” tên thật là Đỗ Thái Bưởi (1874-1932) ông sinh ra trong một gia đình nhà nông nghèo ở làng An Phúc (Yên Phúc, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Đông; nay là Yên Phúc, quận Hà Đông, TP Hà Nội). Gia đình ông vốn họ Đỗ nhưng vì cha ông là Đỗ Văn Cóp mất sớm, ông phải phụ giúp mẹ kiếm sống bằng nghề bán hàng rong.

Sau có một người nhà giàu họ Bạch nhận ông làm con nuôi và cho ăn học, ông mới đổi từ họ Đỗ sang họ Bạch. Đang học quốc ngữ và tiếng Pháp, ông bỏ học đi làm ký lục cho một hãng buôn của người Pháp ở phố Tràng Tiền, Hà Nội. Khi đó ông có tên là Ký Năm.

Năm 1894, ông chuyển sang làm cho một xưởng thuộc hãng thầu công chính và ở đây, lần đầu tiên ông được tiếp xúc, thu nhận những hiểu biết về máy móc, cách tổ chức, quản lý sản xuất.Năm 1895, ông được Phủ Thống sứ Bắc Kỳ chọn làm người giới thiệu những sản phẩm của Việt Nam tại Hội chợ Bordeaux, nơi ông đã được tiếp xúc trực tiếp với xã hội phương Tây.

Khi về nước, với kiến thức và kinh nghiệm thu được trong thời gian ở Pháp, ông đã xin làm giám đốc công trình cầu Long Biên. Phát hiện thấy người Pháp đang cần gỗ xây dựng đường sắt, Bạch Thái Bưởi đã hùn vốn với một người Pháp làm đại lý cung cấp tà vẹt gỗ cho Sở Hỏa xa Đông Dương.

Chân dung ông Bạch Thái Bưởi.  

Chỉ sau ba năm kinh doanh, ông đã trở nên giàu có và đã tách riêng để kinh doanh độc lập bằng việc bỏ vốn ra buôn ngô, nhưng lần này ông đã thất bại và lỗ nặng. Mặc dù vậy, ông vẫn tung nốt những đồng vốn còn lại vào một vụ đấu thầu hiệu cầm đồ của người Hoa ở Nam Định và đã trúng thầu. Ông lĩnh thêm việc thầu thuế chợ ở Vinh (1906 – 1913), ở Nam Định (1906 – 1909), ở Thanh Hóa (1907 – 1909).

Năm 1909, Bạch Thái Bưởi đã bước vào một lĩnh vực kinh doanh mới mẻ là ngành vận tải đường sông, bắt đầu bằng việc thuê lại ba chiếc tàu (Phi Phụng, Phi Long và Khoái Tử Long) của một hãng tàu Pháp chở thư và hành khách đường sông Bắc Kỳ, có tên là A. R. Marty, vừa hết hạn hợp đồng với Chính phủ. Ông đã cho tàu chạy hai tuyến đường: Nam Định – Hà Nội và Nam Định – Bến Thủy (Vinh). Từ sự thành công này, ông tiếp tục thâu tóm các đội tàu của các công ty Pháp và Hoa đã bị phá sản như Marty d’Abbadie, công ty Desch Wander... 

Sau nhiều năm kinh doanh trên sông nước, Bạch Thái Bưởi đã tạo dựng một cơ ngơi khép kín từ chạy tàu đến đóng tàu, sửa chữa tàu và các chi nhánh ở nhiều nơi. Đến năm 1916, Bạch Thái Bưởi đã chuyển trụ sở của hãng từ Nam Định xuống Hải Phòng. Tại đây, một công ty hàng hải mang tên Giang Hải Luân thuyền Bạch Thái Bưởi công ty đã ra đời. Năm 1917, hãng Deschwanden của Pháp bị phá sản, Bạch Thái Bưởi mua lại 06 chiếc tàu khác của hãng này. 

Ngày 7/9/1919, công ty của Bạch Thái Bưởi đã hạ thủy chiếc tàu Bình Chuẩn hoàn toàn do người Việt thiết kế, thi công tại Cửa Cấm (Hải Phòng), được xem là sự kiện tượng trưng cho “Phong trào chấn hưng thương trường cổ động thực nghiệp” của giới tư sản Việt Nam thời đó.

Đỉnh cao phát triển của công ty là khoảng cuối thập niên 1920 đầu 1930; khi ấy công ty có trên 40 con tàu cùng sà lan chạy trên tất cả các tuyến đường sông Bắc Kỳ và cả các nước và vùng lãnh thổ lân cậnnhư Hồng Kông, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore và Philippines, với số lượng nhân viên lên tới 2.500 người làm việc trên các đội tàu, xưởng đóng tàu.

Từ lợi nhuận thu được từ kinh doanh hàng hải, Bạch Thái Bưởi tiếp tục đầu tư vào nhiều lĩnh vực khác, với ước vọng trở thành nhà kinh doanh tổng hợp, hiện đại như kiểu công ty Ford của Hoa Kỳ. Đặc biệt, Bạch Thái Bưởi đã đầu tư thành công vào một lĩnh vực được coi là cấm kỵ của thời Pháp thuộc là ngành khai thác mỏ. Sau thành công trong khai thác than, ông còn kinh doanh bất động sản ở Đồ Sơn, Hải Phòng.

Nhà tư sản dân tộc tiêu biểu của thế kỷ 20

Khát vọng làm giàu của Bạch Thái Bưởi thể hiện đậm nét tính đua tranh, sự bất bình của người Việt trước những thế lực ngoại bang. Mặc dù tiếp xúc thường xuyên với người Pháp, học tập kỹ thuật tân tiến của người phương Tây, nhưng Bạch Thái Bưởi luôn thể hiện tinh thần dân tộc trong hoạt động kinh doanh.

Ông đặt tên các con tàu mua lại từ đối thủ nước ngoài bằng những tên Việt như Lạc Long, Hồng Bàng, Trưng Trắc, Đinh Tiên Hoàng, Lê Lợi, Hàm Nghi. Trong một hội nghị kinh tế lý tài, người ta kể rằng, do bênh vực cho quyền lợi của người dân bị trị, ông bị René Robin, đang làm Thống sứ Bắc Kỳ lúc đó, đe dọa: “Nơi nào có Robin thì không có Bạch Thái Bưởi”; ông đã đáp lại: “Nước này còn Bạch Thái Bưởi thì không còn Robin”

Cũng do xuất thân từ tầng lớp nghèo, ông luôn quan tâm đến đời sống của giới thợ thuyền. Ông dành chế độ an sinh cho các nhân viên của mình; trợ cấp cho học sinh nghèo có chí du học. Ông giáo dục con cái lòng quý trọng những người cần lao, nghèo khó; các con đến tuổi trưởng thành đều được ông cất giao công việc trên các bến tàu hay các khu mỏ.

Bạch Thái Bưởi đã được nhiều doanh nhân Việt Nam sau này coi là một tấm gương sáng. Những tôn chỉ nghiêm túc trên thương trường của ông như thương phẩm, thương hội, tín thực, kiên tâm, nghị lực, trọng nghề, thương học, giao thiệp, tiết kiệm và coi trọng hàng nội hóa. Khi nhận định về ông, Hội Khai Trí Tiến Đức cho rằng: Cụ là một bậc vĩ nhân đất Bắc, một bậc trượng phu nơi thương trường mà cuộc đời của Cụ đáng phô bầy cho quốc dân, sự nghiệp của Cụ đáng làm gương cho các nhà buôn bán noi theo. Ứng Hòe Nguyễn Văn Tố trong Hội truyền bá chữ quốc ngữ viết về Bạch Thái Bưởi trong tạp chí Đông Thanh: Bậc anh hùng kinh tế thứ nhất trong kinh tế giới nước nhà.

Có lẽ đóng góp quan trọng thứ hai sau kinh doanh hàng hải của Bạch Thái Bưởi là kinh doanh văn hóa. Ông đã đầu tư xây dựng “Công ty In và Xuất bản Bạch Thái Bưởi” (sau là Đông Kinh ấn quán). Năm 1921, Bạch Thái Bưởi cho ra đời tờ báo hàng ngày mang tên Khai hóa nhật báo với tôn chỉ: “Một là giúp đồng bào ta tự khai hóa, dạy bảo lẫn nhau, mở mang con đường thực nghiệp.

Hai là giãi bày cùng Chính phủ bảo hộ những yêu cầu thiết thực, chính đáng của quốc dân. Ba là diễn giải những ý kiến, những lợi ích, tác hại của các công việc Chính phủ đang làm...”. Mục đích cuối cùng của phong trào thực nghiệp mà Bạch Thái Bưởi phát động và cổ súy chỉ cốt làm giàu “vì dân giàu thì nước mới giàu”. Tờ báo Khai hóa ra được 22 số trước khi đình bản.

Bạch Thái Bưởi còn dự định tạo dựng nhiều công trình như xây một nhà máy xay gạo ở Nam Định với những thiết bị tân tiến mua tận Hambourg (Đức), chương trình đặt ống cống, xây nhà máy nước, dựng nhà máy điện cho Nam Định và cả việc đặt đường sắt Nam Định – Hải Phòng... Tiếc là ông đã không thực hiện được.

Để vinh danh ông, ngày nay ở thành phố Uông Bí, Quảng Ninh có một cảng biển mang tên ông, cảng Bạch Thái Bưởi ở cuối đường Bạch Thái Bưởi. Một Câu lạc bộ (CLB) Doanh nhân ở Hà Nội lấy tên ông làm tên của CLB (CLB Doanh nhân Bạch Thái Bưởi) và tinh thần của ông làm Hiến chương của CLB này. Tại quê nhà Yên Phúc, khu đô thị Văn Quán, Hà Đông, Hà Nội có con đường mang tên ông. Còn tại Nha Trang, có một con đường hoa giấy đẹp nhất mang tên ông.

Hoàng Thư – Lâm Gia / Xa lộ Pháp luật
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Cổ tự trăm tuổi với tập tục “đánh kẻ tiểu nhân” ở Sài Gòn

Cổ tự trăm tuổi với tập tục “đánh kẻ tiểu nhân” ở Sài Gòn

(PLVN) - Được xây dựng từ gần 300 năm trước, Hội Quán Ôn Lăng (đường Lão Tử, phường 11, quận 5) là điểm đến linh thiêng trong cộng đồng người Hoa ở TP HCM. Nơi đây nhiều năm qua được biết đến với tập tục có một không hai - “đánh kẻ tiểu nhân”, mang ý nghĩa cầu may mắn, bình an đồng thời xua đuổi những điều xui xẻo, những “kẻ tiểu nhân” đi theo quấy rối mình.

Đọc thêm

Lập qui hoạch tạo chiến lược bứt phá đến năm 2050

Lập qui hoạch tạo chiến lược bứt phá đến năm 2050
(PLVN) - Là một địa phương có nhiều điều kiện thuận lợi trong thu hút đầu tư, tỉnh Long An cũng tập trung tinh thần cao nhất cho việc lập Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, để tận dụng thời cơ, tạo chiến lược bứt phá cho 10 năm, 30 năm kế tiếp.

Đề nghị truy tố nam tiếp viên hàng không vì làm lây lan dịch bệnh

Đề nghị truy tố nam tiếp viên hàng không vì làm lây lan dịch bệnh
(PLVN) - Cơ quan An ninh điều tra, Công an TPHCM vừa có kết luận điều tra, đề nghị truy tố bị can Dương Tấn Hậu (SN 1992, ngụ huyện Hóc Môn TPHCM) là nam tiếp viên hàng không, về tội “Làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người”. Bị can được cho tại ngoại, nhưng cấm đi khỏi nơi cư trú.
Mở cửa khai thác trở lại Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn

Mở cửa khai thác trở lại Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn

(PLVN) - Hôm nay (2/3), Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải đã quyết định cho mở cửa khai thác trở lại Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn từ 06h01' ngày 3/3/2021 do công tác phòng, chống dịch COVID-19 đã được khắc phục; lực lượng cán bộ, nhân viên, phương tiện, cơ sở hạ tầng tại Cảng đảm bảo hoạt động bay.

Bí thư tỉnh Sơn La được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XV

Bí thư tỉnh Sơn La được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XV
(PLVN) - Tại Hội nghị giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND tỉnh Sơn La khóa XV, nhiệm kỳ 2021-2026 (ngày 1 và 2/3), các đại biểu đã biểu quyết, thống nhất giới thiệu ông Nguyễn Hữu Đông - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Sơn La tham gia ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XV.

Đầu xuân Tân Sửu, thị trường nào được nhà đầu tư “mở hàng“?

Đầu xuân Tân Sửu, thị trường nào được nhà đầu tư “mở hàng“?
(PLVN) - Bước sang năm 2021, bất chấp sự ảnh hưởng của dịch Covid-19 tái bùng phát,  đất nền vùng ven vẫn là phân khúc bất động sản hút dòng tiền. Các tỉnh giáp ranh Hà Nội – nơi có cơ sở hạ tầng đô thị và công nghiệp phát triển, không bị ảnh hưởng nhiều bởi dịch bệnh và nguồn cung sản phẩm tốt là thị trường được đông đảo nhà đầu tư lựa chọn “xông đất”.

Ngân hàng Nhà nước lên tiếng cảnh báo về Forex

Ngân hàng Nhà nước lên tiếng cảnh báo về Forex
(PLVN) - Người dân đầu tư vào các sàn đầu tư tài chính chắc chắn bị rủi ro nên cần hết sức thận trọng trước những lời mời chào kinh doanh, bởi trong khó khăn hiện nay mà lợi nhuận lên đến mấy trăm % thì rõ ràng là lừa đảo. 

12h trôi qua Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc mới

12h trôi qua Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc mới
(PLVN) - Bản tin 18h ngày 2/3 của Ban Chỉ đạo Quốc gia Phòng chống dịch COVID-19 cho biết không có ca mắc COVID-19. Như vậy, đã 12h trôi qua Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc mới. Trong ngày có 6 bệnh nhân khỏi bệnh, nâng số ca khỏi tại Việt Nam lên 1.898.

Quan điểm của Bộ Nội vụ về Phó Giám đốc Sở 9X

Quan điểm của Bộ Nội vụ về Phó Giám đốc Sở 9X
(PLVN) - Nói về việc Vĩnh Phúc bổ nhiệm Phó Giám đốc Sở KH-ĐT 31 tuổi và là con gái Bí thư Tỉnh uỷ, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Duy Thăng thừa nhận, dư luận rất quan tâm đến cán bộ trẻ, đặc biệt là người nhà của cán bộ lãnh đạo. 

Khuyến khích các tổ chức, cá nhân có điều kiện tiêm vaccine ngừa COVID-19 tự nguyện

Khuyến khích các tổ chức, cá nhân có điều kiện tiêm vaccine ngừa COVID-19 tự nguyện
(PLVN) - Chiều nay (2/3), tại họp báo do Văn phòng Chính phủ tổ chức, ông Trương Quốc Cường – Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, Nghị quyết 21 của Chính phủ có khuyến khích các tổ chức, cá nhân có điều kiện tiêm tự nguyện nên khi có đủ vaccine sẽ mở rộng tiêm cho theo yêu cầu để đạt miễn dịch cộng đồng.
Vận hành thông suốt hầm đường bộ Hải Vân 2: Giảm áp lực giao thông trên toàn tuyến

Vận hành thông suốt hầm đường bộ Hải Vân 2: Giảm áp lực giao thông trên toàn tuyến

(PLVN) - Hầm đường bộ Hải Vân 2 (thuộc dự án đầu tư xây dựng hầm đường bộ Đèo Cả ) được Bộ Giao thông vận tải đồng ý cho thông xe  vào ngày 11/01/2021. Việc đưa hạng mục hầm đường bộ Hải Vân 2 vào sử dụng đã giảm được áp lực giao thông trên toàn tuyến bao gồm đường dẫn và trong hầm góp phần đảm bảo trật tự an toàn giao thông.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬