Chuyện “vua tàu thủy” Bạch Thái Bưởi và khát vọng làm giàu của người Việt

(PLVN) - Trong An Nam tứ đại phú những năm đầu thế kỷ 20, ở vị trí thứ 4 chỉ có duy nhất Bạch Thái Bưởi là người ở miền Bắc. “Tứ Bưởi” xuất thân nghèo khó nhưng nhờ ý chí, nghị lực phi thường, ông đã vươn làm giàu và được mệnh danh là “ông vua tàu thủy”
Chuyện “vua tàu thủy” Bạch Thái Bưởi và khát vọng làm giàu của người Việt "Vua tàu thủy” Bạch Thái Bưởi.

Vươn lên từ nghèo khó

“Tứ Bưởi” tên thật là Đỗ Thái Bưởi (1874-1932) ông sinh ra trong một gia đình nhà nông nghèo ở làng An Phúc (Yên Phúc, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Đông; nay là Yên Phúc, quận Hà Đông, TP Hà Nội). Gia đình ông vốn họ Đỗ nhưng vì cha ông là Đỗ Văn Cóp mất sớm, ông phải phụ giúp mẹ kiếm sống bằng nghề bán hàng rong.

Sau có một người nhà giàu họ Bạch nhận ông làm con nuôi và cho ăn học, ông mới đổi từ họ Đỗ sang họ Bạch. Đang học quốc ngữ và tiếng Pháp, ông bỏ học đi làm ký lục cho một hãng buôn của người Pháp ở phố Tràng Tiền, Hà Nội. Khi đó ông có tên là Ký Năm.

Năm 1894, ông chuyển sang làm cho một xưởng thuộc hãng thầu công chính và ở đây, lần đầu tiên ông được tiếp xúc, thu nhận những hiểu biết về máy móc, cách tổ chức, quản lý sản xuất.Năm 1895, ông được Phủ Thống sứ Bắc Kỳ chọn làm người giới thiệu những sản phẩm của Việt Nam tại Hội chợ Bordeaux, nơi ông đã được tiếp xúc trực tiếp với xã hội phương Tây.

Khi về nước, với kiến thức và kinh nghiệm thu được trong thời gian ở Pháp, ông đã xin làm giám đốc công trình cầu Long Biên. Phát hiện thấy người Pháp đang cần gỗ xây dựng đường sắt, Bạch Thái Bưởi đã hùn vốn với một người Pháp làm đại lý cung cấp tà vẹt gỗ cho Sở Hỏa xa Đông Dương.

Chân dung ông Bạch Thái Bưởi.  

Chỉ sau ba năm kinh doanh, ông đã trở nên giàu có và đã tách riêng để kinh doanh độc lập bằng việc bỏ vốn ra buôn ngô, nhưng lần này ông đã thất bại và lỗ nặng. Mặc dù vậy, ông vẫn tung nốt những đồng vốn còn lại vào một vụ đấu thầu hiệu cầm đồ của người Hoa ở Nam Định và đã trúng thầu. Ông lĩnh thêm việc thầu thuế chợ ở Vinh (1906 – 1913), ở Nam Định (1906 – 1909), ở Thanh Hóa (1907 – 1909).

Năm 1909, Bạch Thái Bưởi đã bước vào một lĩnh vực kinh doanh mới mẻ là ngành vận tải đường sông, bắt đầu bằng việc thuê lại ba chiếc tàu (Phi Phụng, Phi Long và Khoái Tử Long) của một hãng tàu Pháp chở thư và hành khách đường sông Bắc Kỳ, có tên là A. R. Marty, vừa hết hạn hợp đồng với Chính phủ. Ông đã cho tàu chạy hai tuyến đường: Nam Định – Hà Nội và Nam Định – Bến Thủy (Vinh). Từ sự thành công này, ông tiếp tục thâu tóm các đội tàu của các công ty Pháp và Hoa đã bị phá sản như Marty d’Abbadie, công ty Desch Wander... 

Sau nhiều năm kinh doanh trên sông nước, Bạch Thái Bưởi đã tạo dựng một cơ ngơi khép kín từ chạy tàu đến đóng tàu, sửa chữa tàu và các chi nhánh ở nhiều nơi. Đến năm 1916, Bạch Thái Bưởi đã chuyển trụ sở của hãng từ Nam Định xuống Hải Phòng. Tại đây, một công ty hàng hải mang tên Giang Hải Luân thuyền Bạch Thái Bưởi công ty đã ra đời. Năm 1917, hãng Deschwanden của Pháp bị phá sản, Bạch Thái Bưởi mua lại 06 chiếc tàu khác của hãng này. 

Ngày 7/9/1919, công ty của Bạch Thái Bưởi đã hạ thủy chiếc tàu Bình Chuẩn hoàn toàn do người Việt thiết kế, thi công tại Cửa Cấm (Hải Phòng), được xem là sự kiện tượng trưng cho “Phong trào chấn hưng thương trường cổ động thực nghiệp” của giới tư sản Việt Nam thời đó.

Đỉnh cao phát triển của công ty là khoảng cuối thập niên 1920 đầu 1930; khi ấy công ty có trên 40 con tàu cùng sà lan chạy trên tất cả các tuyến đường sông Bắc Kỳ và cả các nước và vùng lãnh thổ lân cậnnhư Hồng Kông, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore và Philippines, với số lượng nhân viên lên tới 2.500 người làm việc trên các đội tàu, xưởng đóng tàu.

Từ lợi nhuận thu được từ kinh doanh hàng hải, Bạch Thái Bưởi tiếp tục đầu tư vào nhiều lĩnh vực khác, với ước vọng trở thành nhà kinh doanh tổng hợp, hiện đại như kiểu công ty Ford của Hoa Kỳ. Đặc biệt, Bạch Thái Bưởi đã đầu tư thành công vào một lĩnh vực được coi là cấm kỵ của thời Pháp thuộc là ngành khai thác mỏ. Sau thành công trong khai thác than, ông còn kinh doanh bất động sản ở Đồ Sơn, Hải Phòng.

Nhà tư sản dân tộc tiêu biểu của thế kỷ 20

Khát vọng làm giàu của Bạch Thái Bưởi thể hiện đậm nét tính đua tranh, sự bất bình của người Việt trước những thế lực ngoại bang. Mặc dù tiếp xúc thường xuyên với người Pháp, học tập kỹ thuật tân tiến của người phương Tây, nhưng Bạch Thái Bưởi luôn thể hiện tinh thần dân tộc trong hoạt động kinh doanh.

Ông đặt tên các con tàu mua lại từ đối thủ nước ngoài bằng những tên Việt như Lạc Long, Hồng Bàng, Trưng Trắc, Đinh Tiên Hoàng, Lê Lợi, Hàm Nghi. Trong một hội nghị kinh tế lý tài, người ta kể rằng, do bênh vực cho quyền lợi của người dân bị trị, ông bị René Robin, đang làm Thống sứ Bắc Kỳ lúc đó, đe dọa: “Nơi nào có Robin thì không có Bạch Thái Bưởi”; ông đã đáp lại: “Nước này còn Bạch Thái Bưởi thì không còn Robin”

Cũng do xuất thân từ tầng lớp nghèo, ông luôn quan tâm đến đời sống của giới thợ thuyền. Ông dành chế độ an sinh cho các nhân viên của mình; trợ cấp cho học sinh nghèo có chí du học. Ông giáo dục con cái lòng quý trọng những người cần lao, nghèo khó; các con đến tuổi trưởng thành đều được ông cất giao công việc trên các bến tàu hay các khu mỏ.

Bạch Thái Bưởi đã được nhiều doanh nhân Việt Nam sau này coi là một tấm gương sáng. Những tôn chỉ nghiêm túc trên thương trường của ông như thương phẩm, thương hội, tín thực, kiên tâm, nghị lực, trọng nghề, thương học, giao thiệp, tiết kiệm và coi trọng hàng nội hóa. Khi nhận định về ông, Hội Khai Trí Tiến Đức cho rằng: Cụ là một bậc vĩ nhân đất Bắc, một bậc trượng phu nơi thương trường mà cuộc đời của Cụ đáng phô bầy cho quốc dân, sự nghiệp của Cụ đáng làm gương cho các nhà buôn bán noi theo. Ứng Hòe Nguyễn Văn Tố trong Hội truyền bá chữ quốc ngữ viết về Bạch Thái Bưởi trong tạp chí Đông Thanh: Bậc anh hùng kinh tế thứ nhất trong kinh tế giới nước nhà.

Có lẽ đóng góp quan trọng thứ hai sau kinh doanh hàng hải của Bạch Thái Bưởi là kinh doanh văn hóa. Ông đã đầu tư xây dựng “Công ty In và Xuất bản Bạch Thái Bưởi” (sau là Đông Kinh ấn quán). Năm 1921, Bạch Thái Bưởi cho ra đời tờ báo hàng ngày mang tên Khai hóa nhật báo với tôn chỉ: “Một là giúp đồng bào ta tự khai hóa, dạy bảo lẫn nhau, mở mang con đường thực nghiệp.

Hai là giãi bày cùng Chính phủ bảo hộ những yêu cầu thiết thực, chính đáng của quốc dân. Ba là diễn giải những ý kiến, những lợi ích, tác hại của các công việc Chính phủ đang làm...”. Mục đích cuối cùng của phong trào thực nghiệp mà Bạch Thái Bưởi phát động và cổ súy chỉ cốt làm giàu “vì dân giàu thì nước mới giàu”. Tờ báo Khai hóa ra được 22 số trước khi đình bản.

Bạch Thái Bưởi còn dự định tạo dựng nhiều công trình như xây một nhà máy xay gạo ở Nam Định với những thiết bị tân tiến mua tận Hambourg (Đức), chương trình đặt ống cống, xây nhà máy nước, dựng nhà máy điện cho Nam Định và cả việc đặt đường sắt Nam Định – Hải Phòng... Tiếc là ông đã không thực hiện được.

Để vinh danh ông, ngày nay ở thành phố Uông Bí, Quảng Ninh có một cảng biển mang tên ông, cảng Bạch Thái Bưởi ở cuối đường Bạch Thái Bưởi. Một Câu lạc bộ (CLB) Doanh nhân ở Hà Nội lấy tên ông làm tên của CLB (CLB Doanh nhân Bạch Thái Bưởi) và tinh thần của ông làm Hiến chương của CLB này. Tại quê nhà Yên Phúc, khu đô thị Văn Quán, Hà Đông, Hà Nội có con đường mang tên ông. Còn tại Nha Trang, có một con đường hoa giấy đẹp nhất mang tên ông.

Hoàng Thư – Lâm Gia / Xa lộ Pháp luật
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Chính sách bảo hành hấp dẫn giúp nhông xích Mạnh Quang “đánh bật” hàng giả, hàng nhái

Chính sách bảo hành hấp dẫn giúp nhông xích Mạnh Quang “đánh bật” hàng giả, hàng nhái

(PLVN) - Trải qua gần 40 năm thành lập và phát triển, Công ty TNHH Cơ khí Mạnh Quang, với sản phẩm nhông xích danh tiếng, đã khẳng định được vị thế vững chắc của mình trên thương trường. Sản phẩm phụ tùng xe máy nhông – xích – đĩa các loại của Mạnh Quang chiếm lĩnh thị trường Việt Nam, tạo được lòng tin của người sử dụng trong nước cũng như nước ngoài và điều đó có được một phần là nhờ chính sách bảo hành hết sức hấp dẫn từ doanh nghiệp. 

Đọc thêm

Văn phòng điện tử: Sẵn sàng cho giai đoạn chuyển đổi số

Văn phòng điện tử: Sẵn sàng cho giai đoạn chuyển đổi số
(PLVN) - Những năm gần đây, việc thực hiện văn phòng điện tử trong ngành điện nói chung và Công ty Điện lực Quảng Ngãi (PC Quảng Ngãi) nói riêng đã phát huy hiệu quả tích cực, giúp tiết kiệm đáng kể thời gian trong mọi lĩnh vực hoạt động, từ chỉ đạo, điều hành đến xử lý công việc cũng như nâng cao hiệu suất, chất lượng làm việc ngày càng cao. 

Khởi tố hai nguyên Giám đốc Sở Y tế Cần Thơ

Khởi tố hai nguyên Giám đốc Sở Y tế Cần Thơ
(PLVN) - Tối 1/3, thông tin từ Bộ Công an cho biết, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, lệnh khám xét và áp dụng biện pháp ngăn chặn đối với 11 bị can để điều tra về hành vi “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng” quy định tại Khoản 3 Điều 222 Bộ Luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017).

“MobiFone - Những giọt máu Hồng” lần thứ VI: Mỗi giọt máu cho đi, một cuộc đời ở lại

“MobiFone - Những giọt máu Hồng” lần thứ VI: Mỗi giọt máu cho đi, một cuộc đời ở lại
(PLVN) - Hưởng ứng phòng trào “Hiến máu cứu người” do Hội chữ thập đỏ Việt Nam phát động, sáng ngày 1/3, Đoàn thanh niên Tổng công ty MobiFone đã tổ chức chương trình Hiến máu tình nguyện MobiFone năm 2021 và phát động Chiến dịch “MobiFone - Những giọt máu Hồng” lần thứ VI tại Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương.

Hàng ngàn tỉ đồng "đổ" vào Đà Nẵng cùng 57 dự án

Hàng ngàn tỉ đồng "đổ" vào Đà Nẵng cùng 57 dự án
(PLVN) - Ngày 1/3, Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng đã ký quyết định phê duyệt điều chỉnh danh mục dự án trọng điểm thu hút đầu tư vào Đà Nẵng giai đoạn 2020-2025 với 57 dự án, trong đó có dự án lên đến hàng chục ngàn tỉ đồng.
Hơn cả những lời biết ơn đối với thầy thuốc!

Hơn cả những lời biết ơn đối với thầy thuốc!

(PLVN) - Thêm một ngày 27/2 nữa, ngành Y tế Việt Nam lại đón ngày kỉ niệm của mình thật đặc biệt. Bỏ lại đằng sau những lời chúc, những bó hoa,... họ đang gồng hết sức mình trong trận chiến với COVID-19 để bảo vệ bình yên cho người dân. 

Xót xa hình ảnh những nghệ sĩ mắc bệnh hiểm nghèo tuổi xế chiều

Xót xa hình ảnh những nghệ sĩ mắc bệnh hiểm nghèo tuổi xế chiều
(PLVN) - Cả cuộc đời cống hiến cho nghệ thuật, họ được khán giả yêu mến bởi sự lao động nghệ thuật nghiêm túc và những vai diễn ấn tượng. Song khi tuổi già đến, nhiều nghệ sĩ lại sống một cuộc đời cô độc, nghèo khó và mang trong mình rất nhiều những căn bệnh hiểm nghèo.

Đua xe trái phép còn quay lại video để "kỷ niệm"

Đua xe trái phép còn quay lại video để "kỷ niệm"
(PLVN) -  Ngày 1/3, Công an thị xã Hương Trà cho biết, đơn vị vừa tiến hành ra quân triển khai tuần tra, xử lý xe mô tô sử dụng ống pô độ chế, đua xe trái phép, có biểu hiện càn quấy gây mất trật tự an toàn giao thông.
Thiếu tướng Lê Văn Tuyến được điều động làm Phó Chủ nhiệm Thường trực UBKT Đảng ủy Công an Trung ương

Thiếu tướng Lê Văn Tuyến được điều động làm Phó Chủ nhiệm Thường trực UBKT Đảng ủy Công an Trung ương

(PLVN) - Chiều 1/3, tại Công an tỉnh Đắk Lắk, đại diện Bộ Công an đã tổ chức Lễ công bố Quyết định của Bộ trưởng về công tác bổ nhiệm, điều động cán bộ đối với Thiếu tướng Lê Văn Tuyến - nguyên Giám đốc Công an Đắk Lắk - giữ chức Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban kiểm tra (UBKT) Đảng ủy Công an Trung ương.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬