'Quốc triều hình luật'- bộ Tổng luật điều chỉnh hầu hết các quan hệ xã hội

(PLO) - Quốc triều hình luật là một bộ luật lớn với 722 điều, chia thành 13 chương, có đánh số chương, điều và đặt tên cho từng chương, điều. Dưới thời trị vì của Vua Lê Thánh Tông, công việc “San định Luật lệ cho thích dụng với thời thế” thành bộ luật, Quốc triều hình luật được tiến hành một cách kiên trì và mạnh mẽ. 
'Quốc triều hình luật'- bộ Tổng luật điều chỉnh hầu hết các quan hệ xã hội  Một buổi xử án thời phong kiến.Ảnh minh họa.

Bộ luật được soạn thảo trong suốt 14 năm từ những năm mang niên hiệu Hồng Đức và được chính thức có hiệu lực thi hành vào năm 1483. Để thừa nhận và ngợi ca công lao của vị vua anh minh Lê Thánh Tông về sau được gọi là Bộ luật Hồng Đức. Sở dĩ Bộ luật Hồng Đức là công trình pháp điển hóa đầy đủ nhất, mẫu mực nhất trong chế độ phong kiến Việt Nam và được đời sau đánh giá cao là bởi vì cả về nội dung lẫn kỹ thuật lập pháp đều hơn hẳn các bộ luật khác trong thời kỳ phong kiến Việt Nam.

Xét một số nội dung, Bộ luật chứa đựng nhiều quy định nhân văn, tiến bộ vượt trội so với ý thực hệ pháp lý phong kiến đương thời. Có được nội dung tiến bộ đó bởi trong quá trình “San định Luật lệ cho thích dụng với thời thế biến thành điều khoản” những người soạn thảo đã kế thừa, tiếp thu và phát triển những giá trị pháp lý vốn có ở  trong và ngoài nước qua các triều đại phong kiến Việt Nam và Trung Quốc. 

Tư tưởng nhân văn cao cả của Bộ luật Hồng Đức là bảo vệ quyền con người, đặc biệt là đối với phụ nữ và trẻ em, người già, người tàn tật, người cô đơn và tầng lớp bình dân ở địa vị thấp nhất của xã hội. Các quyền bình đẳng nam, nữ trong một số quan hệ hôn nhân, tài sản và thừa kế thông qua việc bảo vệ các quyền của người phụ nữ như điều 308 về quyền ly hôn của người vợ: “phàm chồng đã bỏ lửng vợ 5 tháng không đi lại (vợ được trình với quan sở tại và xã quan làm chứng) thì mất vợ. Nếu vợ đã có con thì cho hạn một năm. Vì việc quan phải đi xa thì không theo Luật này. Nếu đã bỏ vợ mà ngăn cản người khác lấy vợ cũ thì phải tội biếm”.

Nội dung của Bộ luật phản ánh đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội Việt Nam, thể hiện sâu đậm đặc thù, tâm sinh lý, tập quán, truyền thống tốt đẹp của xã hội Việt Nam. Là Bộ luật của một nước phong kiến phương Đông, chịu nhiều ảnh hưởng của pháp luật nhà nước phong kiến Trung hoa, nhưng mang đậm những nét riêng biệt của người Việt. 

Chính vì thế, Giáo sư Lưu Nhân Thiện (In-Sun-Yu), Chủ nhiệm Khoa Đại học Cao Ly, Đại học Quốc gia Seoul trong tác phẩm “Luật và xã hội Việt Nam thế kỷ XVII-XVIII” đã đưa ra nhận xét: “Quốc triều hình Luật nhà Lê có 249 điều giống luật nhà Đường và 68 điều vay mượn từ Luật nhà Minh, nhưng còn 456 điều của Quốc triều hình luật thì không tìm thấy trong hai bộ luật đó của các triều đại phong kiến Trung Hoa”. 

Hay nói như GS Vũ Văn Mẫu – nguyên trưởng khoa Luật Đại học Sài Gòn trước đây rằng: “Trong Bộ luật nhà Lê có rất nhiều điều tân kỳ, chưa hề được ban hành bao giờ ở Trung Quốc. Những điều luật ấy rải rác khắp trong Bộ luật nhà Lê, nhất là trong hai chương Hộ hôn và Điền sản. Hai chương này là… một tân kỳ mới mẻ”. 

Một trong những điều “tân kỳ mới mẻ” đó mà GS Vũ Văn Mẫu lý giải là: “Theo quan niệm cổ điển, các điều thuộc về dân Luật thường không được nhà làm Luật Đông phương quy định, cũng không nói rõ ràng về cách thức thảo các văn tự, chứng thực, chúc thư, không định rõ về chế độ tài sản của vợ chồng trong lúc sinh thời cũng như trong khi góa bụa, không ấn định minh bạch các việc thừa kế; còn ba điều 374, 375, 376 thuộc mục “điền sản mới tăng thêm” của Quốc triều hình luật lại ghi rất rõ những nội dung này. Về Luật Thừa kế, Luật nhà Lê cũng giải thích cặn kẽ. Các điều về hương hỏa đã đề cập đến một chế độ hoàn toàn Việt Nam, không hề thấy trong Luật nhà Đường, nhà Minh”.

Bộ luật Hồng Đức cũng như quy định về thập ác (10 tội ác đặc biệt nguy hiểm), bát nghị (8 điều xét nghị giảm), ngũ hình (5 hình phạt) của pháp luật triều Đường, triều Minh (Trung Quốc) nhưng với rất nhiều quy định về các tội danh đã được sửa đổi, bổ sung, thêm bớt cho phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, tập quán, truyền thống đạo đức của con người Việt Nam. Ví dụ, “thập ác” (theo quan niệm ngày nay là 10 tội đặc biệt nghiêm trọng) theo Luật nhà Đường quy định thì khi cha mẹ còn sống, con phải sống chung với cha mẹ, nếu bỏ cha mẹ xây dựng gia đình ra ở riêng là bất hiếu thuộc về một trong các tội “thập ác”. Ngược lại, Bộ luật Hồng Đức lại không coi là tội, theo đó, con cái được phép xây dựng gia đình riêng khi cha mẹ vẫn còn sống.

Không như các bộ luật ngày nay, Bộ luật Hồng Đức có nội dung điều chỉnh rất rộng mà nhiều người xem là một bộ tổng Luật. Bởi nội dung của nó điều chỉnh hầu hết các quan hệ xã hội, bao gồm quy định của nhiều ngành Luật như: Hình sự, Dân sự, Hôn nhân gia đình, Hành chính, Tố tụng, Luật Đất đai,… Bộ tổng luật mang tính đa ngành luật là một phương tiện thuận lợi cho việc tra cứu, thực hiện và áp dụng pháp luật. (Còn tiếp)

gs.TS.trần ngọc đường - (Nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội)
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Bà mẹ sinh đôi ở tuổi 56

Bà mẹ sinh đôi ở tuổi 56
Khát khao được làm mẹ nên bà Quách Mẫn quyết định thụ tinh nhân tạo và sinh đôi khi đã 56 tuổi. Nhưng nhiều người cho rằng quyết định của bà là ích kỷ.
Hà Nội phát hiện 2 trường hợp dương tính với SARS-CoV-2

Hà Nội phát hiện 2 trường hợp dương tính với SARS-CoV-2

(PLVN) - Ngày 5/12, thông tin về 2 trường hợp dương tính với vi rút SARS-CoV-2, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội Khổng Minh Tuấn cho biết, đó là 1 trường hợp tái dương tính sau khi ra viện tại quận Đống Đa và 1 trường hợp là cán bộ ngoại giao nhập cảnh, được cách ly tại nhà ở quận Bắc Từ Liêm.

Cứu sống bé trai 9 tháng tuổi ngừng tim 3 lần

Cứu sống bé trai 9 tháng tuổi ngừng tim 3 lần
(PLVN) - Các bác sĩ Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Phú Thọ vừa cứu sống một bé trai 9 tháng tuổi 3 lần ngừng tim trong quá trình điều trị đa bệnh lí viêm phổi nặng, suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS), shock nhiễm khuẩn, suy đa tạng, tiêu chảy cấp mất nước nặng.

HLV thủ môn Kim Hyun Tae có mặt tại VFF

HLV thủ môn Kim Hyun Tae có mặt tại VFF
(PLVN) - Ông Kim Hyun Tae – cựu HLV thủ môn của ĐTQG Hàn Quốc có mặt tại VFF, sau 14 ngày cách ly theo các quy định của Bộ Y tế trong phòng chống dịch Covid-19. 

HLV ngoại sang Việt Nam bằng cách nào?

HLV ngoại sang Việt Nam bằng cách nào?
(PLVN) - Cả HLV Kiatisuk của HAGL và HLV Petrovic của CLB Thanh Hóa vẫn đang tìm cách nhanh nhất sang Việt Nam khi mà các chuyến bay thương mại bị hạn chế do dịch Covid-19.

Cải cách hành chính ngành ngân hàng từ mức độ hài lòng của doanh nghiệp, người dân

Cải cách hành chính ngành ngân hàng từ mức độ hài lòng của doanh nghiệp, người dân
(PLVN) - Đánh giá Ngân hàng nhà nước (NHNN) là một trong những cơ quan đi đầu trong cải cách hành chính (CCHC), Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hoà Bình - Trưởng Ban chỉ đạo CCHC của Chính phủ - không quên lưu ý ngành cần quan tâm việc triển khai khảo sát, đo lường mức độ hài lòng của người dân, tổ chức đối với sự phục vụ của các cơ quan của ngành ngân hàng...

Bộ Giao thông vận tải kiến nghị dừng thực hiện Tổ công tác liên ngành Dự án cao tốc Bắc –Nam

Bộ Giao thông vận tải kiến nghị dừng thực hiện Tổ công tác liên ngành Dự án cao tốc Bắc –Nam
(PLVN) - Sau khi 3 Bộ Tư pháp, Tài chính, Kế hoạch và Đầu tư có ý kiến đề xuất không cử đại diện tham gia Tổ công tác liên ngành hỗ trợ đàm phán, ký kết các dự án thành phần xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc-Nam phía Đông giai đoạn 2017-2020  do không đủ cơ sở pháp lý, Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) cũng đã có văn bản đề xuất Thủ tướng Chính phủ cho dừng thực hiện việc thành lập Tổ công tác liên ngành đề đẩy nhanh quá trình thương thảo, lựa chọn nhà đầu tư. 

Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn chung tay cùng bà con Quảng Ngãi vượt qua bão lũ

Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn chung tay cùng bà con Quảng Ngãi vượt qua bão lũ
(PLVN) - Nằm trong chuỗi các hoạt động từ thiện xã hội, hỗ trợ cộng đồng, vượt qua đoạn đường dài khoảng 800km, sáng ngày 4/12/2020 Đoàn công tác của Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn (CNS) đã có mặt ở Quảng Ngãi để phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Quảng Ngãi tổ chức chương trình Trao tặng quà cho bà con ở Thành phố Quảng Ngãi và Thị xã Đức Phổ bị ảnh hưởng do cơn bão số 9 gây ra.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬