Xây dựng hương ước, quy ước: Bảo đảm dung hòa giữa “phép vua” với “lệ làng”

(PLO) - Vừa qua, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp phối hợp với Dự án Quản trị nhà nước nhằm tăng trưởng toàn diện USAID/GIG tổ chức Hội thảo tham vấn Dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước. Với kinh nghiệm thực tiễn phong phú, các đại biểu đã tập trung thảo luận, góp ý cho Dự thảo Quyết định để có một dự thảo tốt nhất trình Thủ tướng Chính phủ.
Xây dựng hương ước, quy ước: Bảo đảm dung hòa giữa “phép vua” với “lệ làng” Toàn cảnh Hội thảo tham vấn về hương ước.

Hơn 109 nghìn bản hương ước, quy ước được phê duyệt 

Vụ trưởng Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật (Bộ Tư pháp) Đỗ Xuân Lân nêu rõ, ở nước ta, hương ước, quy ước có từ thế kỷ 15, có vị trí quan trọng trong đời sống xã hội. Đây là những quy phạm xã hội chứa đựng các quy tắc xử sự chung do cộng đồng dân cư cùng thỏa thuận, tự nguyện xây dựng nên để điều chỉnh các quan hệ xã hội mang tính tự quản của nhân dân nhằm giữ gìn và phát huy những phong tục, tập quán, truyền thống văn hóa tốt đẹp của làng, bản, thôn, ấp, cụm dân cư, góp phần duy trì trật tự trong cộng đồng dân cư.

Từ vị trí, vai trò đó, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách, quy định về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước, tạo khung khổ pháp lý điều chỉnh khá toàn diện về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước. Đến nay, việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước đã đi vào ổn định, rộng khắp trên cả nước. Trong số hơn 125 nghìn thôn, làng được rà soát, có gần 109,7 nghìn bản hương ước, quy ước đã được phê duyệt (chiếm 87,7%); có gần 6,7 nghìn bản hương ước, quy ước đang trong quá trình phê duyệt và hơn 3,2 nghìn bản hương ước, quy ước đang xây dựng. Hương ước, quy ước đã khẳng định được vị trí, vai trò trong xây dựng, thực hiện nếp sống văn minh, thực hiện dân chủ ở cơ sở, phát huy vai trò tự quản và xây dựng tình đoàn kết, tương thân, tương ái trong cộng đồng dân cư.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, công tác xây dựng, thực hiện hương ước còn bộc lộ hạn chế. Chẳng hạn, nội dung của nhiều bản hương ước, quy ước còn rập khuôn, máy móc, thiếu đặc thù; có dấu hiệu vi phạm pháp luật, hạn chế quyền con người, quyền công dân. Việc soạn thảo, thông qua, phê duyệt hương ước, quy ước ở một số nơi chưa đúng trình tự, thủ tục, không đảm bảo dân chủ, tự nguyện. Việc rà soát, sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước chưa thường xuyên, kịp thời. Việc thực hiện ở một số địa phương chưa thực sự nghiêm túc, nhiều hương ước, quy ước được xây dựng mang tính phong trào, đảm bảo các tiêu chí bình xét thi đua, sau khi được xây dựng và phê duyệt không đi vào cuộc sống… 

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hạn chế trên nhưng nguyên nhân chủ yếu do pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước chưa hoàn thiện, còn mâu thuẫn, chồng chéo hoặc điều chỉnh chưa toàn diện. Vì vậy, Bộ Tư pháp được giao chủ trì phối hợp với bộ, ngành, địa phương nghiên cứu, xây dựng trình Thủ tướng Chính phủ Quyết định về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước. Theo giới thiệu của Phó Vụ trưởng Vụ Phổ biến giáo dục pháp luật Phan Hồng Nguyên về Dự thảo Quyết định, hương ước, quy ước được xây dựng theo quy trình 4 bước gồm xin ý kiến người dân chủ trương xây dựng, UBND cấp xã thành lập tổ soạn thảo, công nhận hương ước, quy ước... Nội dung của hương ước, quy ước sẽ quy định mang tính định hướng về những nội dung gắn với các lĩnh vực của đời sống cộng đồng dân cư. Việc xử lý hương ước, quy ước có 3 hình thức gồm tạm ngừng việc thực hiện, bãi bỏ và hủy bỏ... Đặc biệt, liên quan đến việc cho phép áp dụng phạt tiền, phạt vật chất để xử lý những trường hợp vi phạm quy định trong hương ước, quy ước, ông Nguyên hiện cho biết có 2 luồng ý kiến ủng hộ và phản đối, còn quan điểm của Bộ Tư pháp là không cần thiết quy định nội dung này.

Trọng tâm vẫn là tuân thủ pháp luật

Góp ý vào nhiều điều khoản cụ thể, bà Trần Thị Hồng An (Vụ Pháp chế, Bộ Nội vụ) cho biết, về cơ bản Bộ Nội vụ nhất trí với Tờ trình do Bộ Tư pháp xây dựng, nhất trí với phương án không cho phép phạt tiền, vật chất trong hương ước, quy ước. Trước ý kiến đề nghị hạn chế hương ước, quy ước, bà An quan niệm: Với tư cách là giá trị văn hóa thuộc về quy tắc cộng đồng, kể cả thừa nhận hay không thừa nhận thì hương ước, quy ước vẫn tồn tại. Nếu muốn thúc đẩy hương ước, quy ước phát triển thì Nhà nước có thể bảo đảm kinh phí, hỗ trợ cơ sở vật chất để tạo sự cộng hưởng. Còn chỉ khi nào hương ước, quy ước có nội dung không đúng với quy định pháp luật, có nguy cơ lạc hậu… thì mới cần đến sự xử lý của Nhà nước. 

Trưởng phòng Phổ biến giáo dục pháp luật (Sở Tư pháp TP Hà Nội) Vũ Thị Thanh Tú đánh giá, hương ước, quy ước vốn đơn giản nhưng Dự thảo Quyết định dường như đang mang tính hành chính. Bên cạnh đó, nếu quy định thẩm quyền của UBND cấp huyện trong xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước có khi lại làm thêm khuôn mẫu, không phù hợp với đặc tính của khu dân cư. “Quy trình xây dựng, ban hành như với 1 văn bản quy phạm pháp luật từ soạn thảo, lấy ý kiến... liệu có phức tạp không?” - bà Tú nêu vấn đề và kiến nghị phải đẩy mạnh hơn nữa sự tham gia của ngành Văn hóa bởi hương ước, quy ước là góp phần xây dựng đời sống văn hóa dân cư. 

Một cán bộ hưu trí tại Bắc Ninh dẫn chứng rất nhiều nội dung trong hương ước của các làng mà ông được đọc như 23h không kèn trống, cúng tế không kéo dài, người đi đêm 11h30 phải có đèn… Từ đó, ông cho rằng nếu không đưa vào được thì không quản lý dân được đâu, “chúng ta vẫn nói sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, còn ở địa phương phải đưa được vào quy ước và hương ước. Rồi thì lễ, rước, quản lý di tích lịch sử cũng có trong quy ước, hương ước của làng. Nếu không có hương ước, quy ước lấy đâu tiền để trông nom” - ông chia sẻ và tâm niệm hương ước, quy ước “trọng tâm là khác luật nhưng vẫn phải tuân thủ pháp luật, bảo đảm sự dung hòa giữa phép vua với lệ làng”. 

Thục Quyên
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

BHXH Tiền Giang: Lấy hiệu quả công việc làm thước đo

BHXH Tiền Giang: Lấy hiệu quả công việc làm thước đo
(PLVN) - Với chủ đề “Công chức, viên chức và người lao động ngành BHXH Việt Nam đoàn kết, sáng tạo, kỷ cương, nỗ lực thi đua hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao năm 2021”, BHXH Tiền Giang đã phát động phong trào thi đua với toàn thể công chức, viên chức và người lao động trong đơn vị.

Giới thiệu cuốn sổ tay “Rạng danh Tổ quốc cơ đồ Việt Nam”

Giới thiệu cuốn sổ tay “Rạng danh Tổ quốc cơ đồ Việt Nam”
(PLVN) - Cuốn sổ tay  “Rạng danh Tổ quốc cơ đồ Việt Nam” được giới thiệu hôm nay (22/1) cung cấp cho bạn đọc những thông tin, tư liệu có giá trị tham khảo tốt về tình hình đất nước, uy tín, vị thế của Việt Nam sau 75 năm giành được độc lập, tự do và sau 35 năm thực hiện công cuộc đổi mới.
Sẵn sàng mọi điều kiện với chất lượng cao nhất để tổ chức thành công Đại hội lần thứ XIII của Đảng

Sẵn sàng mọi điều kiện với chất lượng cao nhất để tổ chức thành công Đại hội lần thứ XIII của Đảng

(PLVN) - Trước thềm Đại hội XIII của Đảng, ông Nguyễn Đắc Vinh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chánh Văn phòng Trung ương cho biết, tất cả các công việc chuẩn bị tổ chức phục vụ đã được chuẩn bị một cách khoa học, kỹ lưỡng, chu đáo, sẵn sàng mọi điều kiện với chất lượng cao nhất để tổ chức Đại hội thành công.

Home Credit nhận giải thưởng uy tín từ VISA

Home Credit nhận giải thưởng uy tín từ VISA
(PLVN) - Home Credit  vừa vinh dự đón nhận giải thưởng “Công ty dẫn đầu về tăng trưởng doanh số giao dịch thanh toán qua thẻ tín dụng năm 2020” từ Tổ chức thẻ Quốc tế Visa. Giải thưởng là sự ghi nhận những nỗ lực của công ty trong việc phát triển sản phẩm thẻ tín dụng đáp ứng nhu cầu của khách hàng.
Tết Việt đầy màu sắc qua góc nhìn của học giả Việt Nam và quốc tế

Tết Việt đầy màu sắc qua góc nhìn của học giả Việt Nam và quốc tế

(PLVN) - “Tết Việt Nam xưa” của MaiHaBooks được tuyển dịch kỹ lưỡng từ những bài viết của các học giả Việt Nam và Pháp từng đăng trên Tạp chí Đông Dương. Đối với giới nghiên cứu văn hóa Việt Nam cận đại, Tạp chí Đông Dương là cái tên mang nhiều ý nghĩa, bởi ở đó có sự xuất hiện nhiều cây bút tầm cỡ Việt Nam và Pháp. Đây là một tài liệu quý cho nghiên cứu lịch sử và văn hóa Việt Nam.

Bắt “game thủ” viết giấy nợ vì dám gian lận trong lúc chơi game bắn cá ăn tiền

Bắt “game thủ” viết giấy nợ vì dám gian lận trong lúc chơi game bắn cá ăn tiền
(PLVN) - Hôm nay (22/1), Công an TP. Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang cho biết, cơ quan Cảnh sát điều tra vừa đề nghị Viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn gia hạn tạm giam thêm 4 tháng đối với Nguyễn Hồng Lợi (sinh năm 1976, ngụ khu phố 4, phường Dương Đông, thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang)  để tiếp tục điều tra làm rõ về tội bắt giữ người trái pháp luật và cướp tài sản.

Say đắm cùng hoa đào chuông trên đỉnh Bà Nà

Say đắm cùng hoa đào chuông trên đỉnh Bà Nà
(PLVN) - Những ngày cuối năm, khi gió xuân đang len lỏi trên từng con phố, lòng người lại thèm được lạc bước trong không gian tĩnh lặng, chỉ để đắm say cùng thế giới hoa đào chuông trên đỉnh Bà Nà...
Chiều 22/1 có 2 ca mắc mới COVID-19

Chiều 22/1 có 2 ca mắc mới COVID-19

(PLVN) - Ban Chỉ đạo Quốc gia Phòng chống dịch COVID-19 cho biết có 2 ca mắc mới COVID-19 ở TP.Hồ Chí Minh và Long An được cách ly ngay khi nhập cảnh. Việt Nam hiện có 1.548 bệnh nhân. 
Mang theo “niềm tin son sắt với Đảng quang vinh” của nhân dân Đất Mũi đến với Đại hội Đảng XIII

Mang theo “niềm tin son sắt với Đảng quang vinh” của nhân dân Đất Mũi đến với Đại hội Đảng XIII

(PLVN) - Trước ngày Đoàn Đại biểu Đảng bộ tỉnh Cà Mau lên đường đến Thủ đô tham dự Đại hội XIII của Đảng, đồng chí Nguyễn Tiến Hải – Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn Đại biểu đã dành cho Báo PLVN những chia sẻ những tâm huyết, kỳ vọng và niềm tin son sắt của Đảng bộ và nhân dân Đất Mũi với Đảng quang vinh.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬