Thống nhất quy định về lãi suất để tránh rủi ro pháp lý

(PLO) - Khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015 quy định, trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác.
Thống nhất quy định về lãi suất để tránh rủi ro pháp lý Ảnh minh họa từ internet.

Trong khi đó, khoản 2 Điều 91 Luật Các tổ chức tín dụng (TCTD) lại quy định, TCTD và khách hàng có quyền thỏa thuận về lãi suất, phí cấp tín dụng trong hoạt động ngân hàng của TCTD theo quy định của pháp luật. Với sự không thống nhất này, các ngân hàng, TCTD sẽ chịu sự điều chỉnh của BLDS hay Luật Các TCTD?

Trao đổi với chúng tôi, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp) Nguyễn Hồng Hải khẳng định, hợp đồng vay tài sản nói chung, hợp đồng tín dụng nói riêng là một loại giao dịch dân sự. Do đó, việc điều chỉnh quan hệ này phải bảo đảm các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự, quy định về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự và các nguyên tắc về giới hạn thực hiện quyền dân sự được quy định trong BLDS.

Quy định về lãi suất trong hợp đồng vay tài sản là một trong những điển hình của việc cụ thể hóa nguyên tắc giới hạn thực hiện quyền dân sự, theo đó các bên trong hợp đồng vay có thỏa thuận về lãi suất nhưng không được vượt quá mức lãi suất giới hạn luật định. Việc quy định trần lãi suất giúp Nhà nước có thể điều tiết thị trường vay trong trường hợp cần có sự ổn định của kinh tế - xã hội, định hướng chuẩn mực ứng xử trong các quan hệ cho vay, thực hiện chính sách cấm hoặc hạn chế việc cho vay nặng lãi. 

Tuy nhiên, để bảo đảm không biến lãi suất trần trở thành công cụ pháp lý để hành chính hóa quan hệ dân sự, bảo đảm tính linh hoạt phù hợp với các quan hệ vay tài sản đa dạng, có thể được sửa đổi, bổ sung kịp thời để đáp ứng yêu cầu của những biến động về kinh tế - xã hội, BLDS 2015 đã quy định mang tính linh hoạt theo hai cơ chế: (1) Căn cứ vào tình hình thực tế, Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh lãi suất theo đề nghị của Chính phủ; (2) Luật khác có liên quan quy định mức lãi suất riêng cho các quan hệ cho vay đặc thù.

Như vậy, trong trường hợp luật có liên quan quy định khác về lãi suất thì sẽ áp dụng lãi suất đó cho quan hệ vay thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này. Cần nói rõ rằng đây là quy định không chỉ dành riêng cho quan hệ tín dụng của các ngân hàng thương mại mà còn có thể áp dụng cho loại vay đặc thù vay khác như vay chính sách xã hội, vay đầu tư phát triển, vay vàng, ngoại tệ... nếu Nhà nước xét thấy cần điều chỉnh các quan hệ vay này bằng cơ chế lãi suất riêng. Nghĩa là nếu Luật Các TCTD có cơ chế lãi suất trần riêng cho các hợp đồng tín dụng thì các TCTD sẽ áp dụng theo quy định của Luật Các TCTD.

Có điều, ông Hải đặt vấn đề: “Luật Các TCTD hiện hành đã thực sự áp dụng một cơ chế lãi suất riêng cho các hợp đồng tín dụng chưa”? Theo ông Hải, xét về mục đích chính sách pháp luật thì quy định tại khoản 2 Điều 91 của Luật này dường như cho thấy nhà làm luật mong muốn như vậy. Nhưng xét về mặt kỹ thuật lập pháp qua thực tiễn áp dụng pháp luật quy định này đã và đang dẫn đến những cách hiểu khác nhau, kể cả trong công tác xét xử của Tòa án và điều đó không có lợi cho các chủ thể trong hợp đồng tín dụng trước những rủi ro pháp lý có thể xảy ra trong thi hành pháp luật. 

Bởi khoản 2 Điều 91 cho phép TCTD và khách hàng của mình thỏa thuận về lãi suất trong hợp đồng tín dụng song lại giới hạn “theo quy định của pháp luật”. Đây là cách quy định “lòng vòng”, “luẩn quẩn” vì “theo quy định của pháp luật” tức là vẫn có thể hiểu phải theo quy định của BLDS, trường hợp Ngân hàng Nhà nước (thông tư, quyết định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước) có quy định riêng về lãi suất khác với quy định về BLDS thì đâu là quy định ưu tiên áp dụng? Qua thực tế, một số thẩm phán vẫn cho rằng phải căn cứ vào lãi suất trong BLDS.

Vậy phải chăng luật chuyên ngành mâu thuẫn với luật chung thì ông Hải giải thích, thực ra quy định tại khoản 2 Điều 91 không phải dẫn đến mâu thuẫn mà là có thể dẫn tới cách hiểu lãi suất trong hợp đồng tín dụng sẽ áp dụng theo BLDS và sẽ vướng trong cơ chế điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước. Vì thế, cần sửa đổi khoản 2 Điều 91 Luật Các TCTD để có cách hiểu thống nhất hơn trong xây dựng pháp luật và áp dụng pháp luật. Việc sửa đổi cần căn cứ vào quy định của Hiến pháp và BLDS 2015 về quyền dân sự chỉ có thể bị hạn chế bằng luật. 

Theo đó, có thể sửa đổi theo hướng “TCTD và khách hàng có quyền thỏa thuận về lãi suất, phí cấp tín dụng trong hoạt động ngân hàng của TCTD, trừ trường hợp Ngân hàng Nhà nước áp dụng lãi suất theo quy định tại khoản 3 Điều này”. Đặc biệt, Luật Các TCTD không nên quy định một mức lãi suất cố định cứng nhắc mà chỉ nên quy định nguyên tắc riêng theo hướng sửa đổi như ông Hải vừa nêu. Trên cơ sở này, Ngân hàng Nhà nước theo thẩm quyền sẽ ban hành văn bản quy phạm pháp luật về cơ chế điều hành lãi suất trong quan hệ tín dụng cụ thể.

Gia Lâm
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Xây dựng thương hiệu quốc gia gắn với nghệ thuật sơn mài

Xây dựng thương hiệu quốc gia gắn với nghệ thuật sơn mài
(PLVN) - Nghệ thuật sơn mài đang dần được nhìn nhận là một chất liệu độc đáo cho ngành du lịch Việt trong năm 2021. Phát triển du lịch tại các làng nghề sơn mài truyền thống vừa góp phần bảo tồn, gìn giữ nét văn hoá truyền thống này, vừa tăng thêm chiều sâu trải nghiệm cho du khách. 

Đăng ký xe chính chủ - đừng để “nước đến chân mới nhảy”

Đăng ký xe chính chủ - đừng để “nước đến chân mới nhảy”
(PLVN) - Theo hướng dẫn của Bộ Công an, người dân được tiến hành đăng ký, sang tên xe qua nhiều đời chủ khi không có giấy tờ chuyển quyền sở hữu (mua bán, tặng cho…) từ ngày 1/8/2020 đến hết ngày 31/12/2021. Tuy nhiên, trên thực tế nhiều người vẫn chủ quan để rồi vướng vào những rắc rối pháp lý.

Quyết định tầm cỡ với ngành Y

Quyết định tầm cỡ với ngành Y
(PLVN) - Ngày 15/1/2020 vừa qua, cùng với lễ trao quyết định thành lập tại Văn phòng Chính phủ, lần đầu tiên Việt Nam có Hội đồng Y khoa.  

Không để người nghèo bị tụt lại phía sau

Không để người nghèo bị tụt lại phía sau
(PLVN) - Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng nhấn mạnh tinh thần trên trong sáng 20/1 khi đến thăm, tặng quà Tết cho các hộ nghèo, gia đình chính sách, công nhân, người lao động có hoàn cảnh khó khăn tại Phú Thọ nhân dịp đón Tết Nguyên đán Tân Sửu 2021. 

Cảnh giác dịch vụ đổi tiền dịp Tết

Cảnh giác dịch vụ đổi tiền dịp Tết
(PLVN) - Nhu cầu đổi tiền để lì xì vào dịp Tết tăng cao cũng là lúc các dịch vụ đổi tiền nở rộ, đi kèm với đó là các chiêu trò lừa đảo và bùng phát tiền giả.
Câu kết công ty nước ngoài chiếm đoạt 34 tỷ đồng tiền hoàn thuế

Câu kết công ty nước ngoài chiếm đoạt 34 tỷ đồng tiền hoàn thuế

(PLVN) - Để làm thủ tục xuất khẩu hàng hóa, Hậu câu kết chia lợi nhuận với Cty Xuất nhập khẩu NP và Cty Thương mại xuất nhập khẩu vận tải Lào Việt (trụ sở ở Lào). Giám đốc hai Cty này đã đóng dấu vào các tập giấy trắng chưa ghi nội dung và ký các thủ tục chuyển tiền ký khống tại ngân hàng ở Lào để làm thủ tục thanh toán tiền với Cty Hào Hùng, cho phù hợp với hồ sơ đề nghị hoàn thuế.

Thế hệ trẻ kỳ vọng vào những cơ hội lớn lao từ Đại hội XIII để cống hiến cho nước nhà

Thế hệ trẻ kỳ vọng vào những cơ hội lớn lao từ Đại hội XIII để cống hiến cho nước nhà
(PLVN) - Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng - sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, thế hệ trẻ đã gửi gắm niềm tin và kỳ vọng vào kỳ Đại hội sẽ đem đến những cơ hội lớn lao cho thế hệ trẻ tiếp tục cống hiến và dựng xây đất nước ngày càng thịnh vượng.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬