Cách mạng công nghiệp 4.0 và tư duy xây dựng pháp luật

(PLVN) - Xây dựng pháp luật là một trong những mặt hoạt động đặc biệt quan trọng của mỗi nhà nước và mỗi cấp chính quyền (nhất là chính quyền trung ương). Đây là một chuỗi các hoạt động do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong mối quan hệ tương tác với các chủ thể có liên quan nhận diện vấn đề xã hội cần giải quyết, xác định phương án phản ứng chính sách, thiết kế quy phạm điều chỉnh hành vi của các chủ thể có liên quan và thông qua văn bản để cung cấp cơ sở pháp lý cho việc giải quyết vấn đề xã hội (thông qua việc thay đổi hành vi gây ra vấn đề xã hội). 
 Xét ở khía cạnh chức năng, xây dựng pháp luật chính là việc nhà nước nhận diện vấn đề xã hội cần giải quyết và phản ứng lại bằng hành động ban hành văn bản quy phạm pháp luật chỉ cách xử lý vấn đề. Ở góc độ của một quá trình ra quyết định, xây dựng pháp luật được hiểu là quá trình thu thập thông tin, dữ liệu về hiện thực xã hội cần có sự căn chỉnh, thiết kế giải pháp xử lý, ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Ở Việt Nam hiện nay, tùy theo vấn đề nhất định mà thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm xử lý vấn đề thuộc các cơ quan có thẩm quyền khác nhau. Quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật được quy định trong đạo luật quan trọng là Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015.

Theo đạo luật này, để ban hành một đạo luật từ khi có sáng kiến lập pháp (đề xuất xây dựng luật), cơ quan bảo trợ hoặc có sáng kiến lập pháp phải trải qua một quy trình khá phức tạp với nhiều bước khác nhau. Chẳng hạn, với các dự án luật do Chính phủ trình (đây là loại dự án luật phổ biến nhất trong thực tế), mỗi dự án luật đều phải trải qua quy trình 2 giai đoạn: giai đoạn lập đề nghị xây dựng luật và giai đoạn soạn thảo, trình xem xét, thông qua dự án luật. Chỉ riêng ở giai đoạn lập đề nghị xây dựng luật (nhằm xác định được rõ các chính sách mà dự án luật theo đuổi) đã bao gồm những bước cơ bản sau: Xây dựng nội dung chính sách (trong đề nghị xây dựng luật); Đánh giá tác động của chính sách trong đề nghị xây dựng luật; Xây dựng Hồ sơ đề nghị xây dựng luật; Lấy ý kiến về đề nghị xây dựng luật; Thẩm định đề nghị xây dựng luật; Trình Chính phủ thông qua đề nghị xây dựng luật.

Bộ Tư pháp công bố Website Hội thảo khoa học cấp quốc gia Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 và những vấn đề pháp lý đặt ra cho việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam
Nếu được Chính phủ quyết định trình dự án luật, dự án luật thường sẽ trải qua 2 lần xem xét, thảo luận tại Quốc hội trước khi chính thức được bấm nút thông qua. Thông thường, để chạy hết các quy trình kể trên, một dự án luật thường mất ít nhất 18 tháng nhưng thực tế, chuyện một dự án luật từ lúc xây dựng đến lúc thông qua mất khoảng 2-3 năm là bình thường. Có không ít trường hợp, từ khi khởi thảo tới lúc thông qua còn mất nhiều thời gian hơn nữa.

Thực tế ấy cho thấy, dùng luật để xác lập các quy tắc pháp lý xử lý các vấn đề mới phát sinh từ việc ứng dụng các công nghệ mới trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư là một thách thức. Có thể thực tiễn cuộc sống sẽ diễn biến nhanh hơn rất nhiều khả năng đáp ứng của quy trình xây dựng luật hiện tại. Điều này cho thấy, việc tiếp tục tìm các giải pháp để đẩy nhanh hơn nữa hoạt động lập pháp là rất cần thiết. 

Việc ứng dụng những công nghệ mới của cách mạng công nghiệp lần thứ tư có thể đưa tới những tác động lan tỏa nhanh và mạnh mà hệ thống quản lý hiện hành có thể không theo kịp (chẳng hạn, sự bùng nổ của các xe “taxi” công nghệ ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh vừa qua hoặc việc xuất hiện một số loại tài sản mã hóa), nên việc ứng dụng những cơ chế thử nghiệm hoặc thí điểm trong phạm vi hạn chế (mà thế giới thường gọi là sandbox) có thể là chọn lựa lập pháp, lập quy khôn ngoan. Tuy nhiên, cơ chế thử nghiệm trong phạm vi hạn chế này được áp dụng trong trường hợp nào thì cần được tính toán kỹ lưỡng các mặt lợi hại để làm sao vừa bảo đảm khuyến khích quá trình đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm được yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng theo tinh thần Khoản 2 Điều 14 Hiến pháp năm 2013.

Ngoài ra, một điểm rất quan trọng chúng tôi muốn đề cập là vấn đề vai trò của doanh nghiệp công nghệ hoặc doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo hoặc cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo trong quá trình xây dựng pháp luật. Trước những diễn tiến nhanh chóng của tình hình do tác động của việc phát minh những công nghệ mới, vai trò chủ thể sáng tạo ra các quy tắc pháp lý có thể không giản đơn đến từ phía các nhà phân tích, hoạch định chính sách như cách nghĩ truyền thống. Doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo hoặc các tổ chức đại diện cho cộng đồng này (thậm chí là các tổ chức bảo trợ, quỹ đầu tư cho cộng đồng này) không chỉ là “đối tượng chịu sự tác động” đơn thuần để được “tham vấn” mà phải là chủ thể “chủ động sáng kiến pháp luật, chủ động cung cấp thông tin tác động vào quá trình hoạch định chính sách, xây dựng pháp luật.

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với những công nghệ mới của mình đang mở ra cho các lĩnh vực xây dựng, thực thi pháp luật, giải quyết tranh chấp những dư địa mới để cải thiện hơn nữa chất lượng, hiệu quả hoạt động. Cuộc cách mạng này cũng đang mở rộng không gian sinh tồn của con người; đang trực tiếp thách thức lý do tồn tại của các tổ chức trung gian kết nối giữa bên cung và bên cầu trong các quan hệ thị trường, nhất là thị trường mang tính tổ chức cao như thị trường tín dụng ngân hàng, thị trường bảo hiểm, thị trường bất động sản v.v. Rõ ràng, trước những biến đổi nhanh chóng đó của hiện thực cuộc sống, việc làm mới cách chúng ta tư duy về thực tiễn kinh tế-xã hội cũng như thực tiễn pháp lý (cả ở sự đa chiều trong tư duy và sự nhanh chóng trong tốc độ tư duy) là điều rất cần thực hiện. 

 

TS.Nguyễn Văn Cương Viện trưởng Viện Khoa học Pháp lý, Bộ Tư pháp

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Dự án mở rộng, nâng cấp đường 254 tại Bắc Kạn: Có hay không việc CĐT thanh toán khống khối lượng?

Dự án mở rộng, nâng cấp đường 254 tại Bắc Kạn: Có hay không việc CĐT thanh toán khống khối lượng?
(PLVN) - Mặc dù, công trình thi công Dự án mở rộng, nâng cấp đường tỉnh lộ 254 vẫn đang dở dang, nhiều hạng mục vẫn chưa được triển khai, thế nhưng chủ đầu tư dự án là Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Bắc Kạn (BQLDA tỉnh Bắc Kạn) lại được giải ngân 100% số vốn của dự án. Để “hợp thức hoá” số tiền đã được giải ngân, đơn vị này đã làm báo cáo không trung thực gửi các đơn vị có liên quan.

Có một trái tim “thần đèn” còn mãi…

Có một trái tim “thần đèn” còn mãi…
(PLVN) - Dù quê hương ông là đất nước Thuỵ Sĩ giàu có và xinh đẹp, dù tốt nghiệp trường Y Paris và là một trong những nhà khoa học nổi tiếng nhất thế giới nhưng ông vẫn khăn gói xuống tàu đi đến một miền đất nghèo xa lạ. 

Ghi ở chợ trâu, bò lớn nhất Việt Nam tại xứ Nghệ

Ghi ở chợ trâu, bò lớn nhất Việt Nam tại xứ Nghệ
(PLVN) - Từ lâu nay, chợ Ú xã Đại Sơn, huyện Đô Lương (tỉnh Nghệ An) được biết đến là chợ trâu, bò lớn nhất Việt Nam. Điều kì lạ, mỗi tháng 6 phiên họp vào các ngày 1, 6, 11, 16, 21, 26. Dù mỗi tháng có 6 phiên họp nhưng nguồn hàng trâu bò không bị bị thiếu hụt hay khan hiếm, mà cung, cầu luôn tỉ lệ thuận với nhau. Hãy cùng khám phá phiên chợ đặc biệt này vào những ngày đầu Xuân Canh Tý 2020.

Nấm phổi: Bệnh hiếm gặp nhưng tử vong cao

Nấm phổi: Bệnh hiếm gặp nhưng tử vong cao
(PLVN) - Nấm phổi là bệnh nhiễm trùng phổi, thường rất hiếm gặp ở những người có sức đề kháng tốt. Tuy nhiên, căn bệnh này rất khó để chẩn đoán và dễ nhầm lẫn với các bệnh viêm phổi khác. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ cao tử vong.
Sai phạm nghiêm trọng tại Dự án khu du lịch Hải Hoà: Đất chưa “sạch” đã đấu giá, cấp “sổ đỏ” cho người khác

Sai phạm nghiêm trọng tại Dự án khu du lịch Hải Hoà: Đất chưa “sạch” đã đấu giá, cấp “sổ đỏ” cho người khác

(PLVN) - Từ năm 2005 đến năm 2010, UBND huyện Tĩnh Gia đã tổ chức bán đấu giá quyền sử dụng đất cho các lô đất và cấp nhiều giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người mua tại Dự án khu du dịch, nghỉ mát Hải Hoà. Điều đáng nói, trong số này, nhiều lô đất được bán đấu giá mà không phải đất “sạch” bởi vẫn thuộc quyền sở hữu hợp pháp của những người dân bản địa.

Đừng chủ quan với Covid-19 ở trẻ em

Đừng chủ quan với Covid-19 ở trẻ em
(PLVN) - Tính đến thời điểm hiện nay, các chuyên gia vẫn chưa nghiên cứu ra bằng chứng và các cơ sở khoa học để lý giải vì sao Covid-19 lại “không thích” trẻ em. Tuy nhiên, phòng bệnh hơn chữa bệnh, các phụ huynh nên chủ động trong công tác phòng dịch Covid để bảo vệ con em mình.

Chính thức đặt tên SARS-CoV-2 cho virus gây bệnh Covid-19

Chính thức đặt tên SARS-CoV-2 cho virus gây bệnh Covid-19
(PLVN) - Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa đặt tên chính thức cho virus Corona mới gây bệnh Covid-19 là SARS-CoV-2. Với tên gọi này, virus Corona mới được xem là “họ hàng” của virus Corona gây ra hội chứng hô hấp cấp tính nặng.

Bạo lực với người hành nghề Y: Đáng lên án và cần xử lý

Bạo lực với người hành nghề Y: Đáng lên án và cần xử lý
(PLVN) - Hiện nay, tình trạng nhân viên y tế bị hành hung liên tiếp xảy ra. Điều này không chỉ làm ảnh hưởng lớn đến tâm lý, sức khỏe của các thầy thuốc mà còn ảnh hưởng tới như chất lượng khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế. Mặc dù Bộ Y tế đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm tăng cường an ninh, trật tự bệnh viện, bảo vệ nhân viên y tế, tuy nhiên tình trạng này vẫn chưa được cải thiện lớn…
Nguyện cầu cho Vũ Hán

Nguyện cầu cho Vũ Hán

(PLVN) - Người thì phải rời xa vòng tay vợ và con nhỏ, người phải cắt phăng mái tóc yêu thích, nhiều người bị thương ở tay và mặt… không thể kể xiết những hi sinh thầm lặng của y bác sĩ tuyến đầu tại Vũ Hán. Gạt đi nỗi ám ảnh về Covid-19, các bác sĩ ở tâm dịch vẫn chiến đấu tận tụy, giằng giật lại từng sinh mệnh...

Trong cơ thể tôi, dòng máu bác sĩ... đang chảy

Trong cơ thể tôi, dòng máu bác sĩ... đang chảy
(PLVN) - Cảm động và cao quý biết bao khi không chỉ cứu chữa bệnh nhân bằng chuyên môn, bằng tinh thần trách nhiệm mà hàng trăm vị y, bác sĩ sẵn sàng xắn tay, hiến máu cứu người khi ngân hàng máu cạn kiệt.

Lời thề vọng mãi ngàn năm

Lời thề vọng mãi ngàn năm
(PLVN) - Nói đến nghề y, mọi người đều liên tưởng đến bác sĩ trong chiếc áo blouse trắng cùng với chiếc ống nghe đeo ở cổ. Và để bước được vào nghề, các thầy thuốc phải nhớ rõ về lời thề Hippocrates, được coi là chuẩn mực của y đức. Vậy những điều quen thuộc gắn liền với bác sĩ này được hình thành như thế nào?

Đến Kỳ Ninh nghe chuyện ngôi đền thờ người vợ hiền, vợ giỏi

Đến Kỳ Ninh nghe chuyện ngôi đền thờ người vợ hiền, vợ giỏi
(PLVN) - Đền thờ Chế thắng Phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu vốn nổi tiếng là địa chỉ văn hóa linh thiêng với người dân Hà Tĩnh. Tồn tại đã hơn 6 thế kỉ, hiện đây không chỉ là nơi để người dân tới dâng hương cầu lễ mà còn trở thành địa chỉ du lịch tâm linh hút khách. 

Phía sau những căn phòng… nguy hiểm

Phía sau những căn phòng… nguy hiểm
(PLVN) - Những ngày này, “virus dịch bệnh” trở thành thứ đáng sợ nhất thế giới. Và họ - các bác sĩ, kĩ thuật viên, nhân viên của các phòng thí nghiệm, phân tách virus chính là những người mà ngày ngày phải đối mặt với hiểm họa, căng mình đi tìm những câu trả lời còn ở phía trước…
Chuyện kể về ngôi miếu nhỏ trong khuôn viên bệnh viện

Chuyện kể về ngôi miếu nhỏ trong khuôn viên bệnh viện

(PLVN) - Ngôi miếu nhỏ nằm ẩn dưới gốc đa già không bao giờ nguội lạnh hương khói. 17 năm đã trôi qua, nhưng câu chuyện mà ngôi miếu ấy thầm thì kể lại với cuộc đời vẫn chỉ như mới hôm qua. Bởi ẩn chứa trong câu chuyện đó là rất nhiều sự hy sinh thầm lặng, lớn lao của những người nằm xuống và là cả một đại dương nước mắt, một bầu trời nhớ thương của những người ở lại…

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬