Bàn về quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

(PLVN) -Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp hình sự của Việt Nam, Bộ luật hình sự (BLHS) năm 2015 đã quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, đánh dấu bước phát triển mang tính đột phá trong tư duy lập pháp hình sự của nước ta. 
Bàn về quy định  trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
Việc ghi nhận trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong BLHS năm 2015 xuất phát từ những yêu cầu, đòi hỏi cấp bách trong thực tiễn. 

Tuy nhiên, kể từ khi BLHS năm 2015 được ban hành, cho đến nay vẫn chưa có pháp nhân thương mại nào bị đưa ra xét xử tại tòa án. Với tình trạng pháp nhân vi phạm pháp luật như hiện nay cho thấy, quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong BLHS năm 2015 chưa thật sự hoàn thiện, còn tồn tại nhiều vướng mắc dẫn đến thực tế chưa thể xử lý hình sự được vi phạm của pháp nhân thương mại. 

BLHS năm 2015 không có sự thống nhất khi quy định về bản chất của trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Khoản 1 Điều 8 BLHS quy định về khái niệm tội phạm như sau: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội... do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm...”; với sự giải thích khái niệm tội phạm như vậy, có thể hiểu chủ thể của tội phạm ngoài cá nhân còn có pháp nhân thương mại. Quy định này lại mâu thuẫn với quy định tại khoản 1 Điều 75 - điều kiện chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Đó là quy định “hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân thương mại”; có thể hiểu pháp nhân thương mại không phải là chủ thể trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội mà vẫn do cá nhân nhân danh pháp nhân thương mại trực tiếp thực hiện; hay nói cách khác, chủ thể của tội phạm vẫn là cá nhân. Như vậy, BLHS năm 2015 vẫn có sự mâu thuẫn về nội dung giữa khoản 1 Điều 8 và khoản 1 Điều 75. 

Trên cơ sở lý luận về bản chất của trách nhiệm hình sự của pháp nhân như tác giả đã phân tích ở trên, BLHS năm 2015 nên sửa đổi theo hướng quy định thống nhất: chỉ có duy nhất một chủ thể của tội phạm – đó là cá nhân và hai chủ thể của trách nhiệm hình sự là cá nhân và pháp nhân thương mại. Điều này có nghĩa quy định về tội phạm tại Điều 8 cần sửa đổi lại theo hướng chỉ có cá nhân mới là chủ thể của tội phạm. Có như vậy, mới phù hợp với quy định tại Điều 75 và phù hợp với quy định về tội phạm cụ thể mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự.

Trong số 33 tội mà pháp nhân thương mại có thể phải chịu trách nhiệm hình sự, có 22/47 tội thuộc nhóm các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, ví dụ như: tội buôn lậu, tội trốn thuế, tội vi phạm quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản...; có 9/12 tội thuộc nhóm các tội phạm về môi trường, ví dụ như: tội gây ô nhiễm môi trường, tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam, tội hủy hoại rừng...; chỉ có 2/68 tội thuộc nhóm các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, đó là các tội: tội tài trợ khủng bố và tội rửa tiền. 

Bản chất của việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân chỉ là việc bổ sung các quy định về chủ thể thứ hai phải chịu trách nhiệm hình sự, bên cạnh quy định về trách nhiệm hình sự của chủ thể thứ nhất - cá nhân về cùng một hành vi phạm tội do cá nhân này thực hiện. Tuy nhiên, nghiên cứu 33 điều luật trong BLHS có quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, chỉ có 26 điều luật có cách quy định phù hợp với bản chất của việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân; trong khi đó, tồn tại những 07 điều luật có cách quy định trái với bản chất của việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân – quy định hai hành vi phạm tội riêng biệt cho hai chủ thể chịu trách nhiệm hình sự (cá nhân và pháp nhân thương mại) đối với cùng một tội phạm. 

Việc quy định như trên không những tạo ra sự không bình đẳng giữa hai chủ thể phải chịu trách nhiệm hình sự mà còn trái với bản chất của việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Vì vậy, để có sự nhất quán trong quy định của các điều luật của Phần các tội phạm về các tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, BLHS năm 2015 nên sửa đổi theo hướng không bổ sung dấu hiệu định tội áp dụng riêng biệt cho pháp nhân thương mại như 07 tội nói trên mà chỉ nên quy định theo như cách quy định của 26 điều luật còn lại. Đó là: “Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau: Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 điều này thì bị phạt...Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 của điều này thì bị phạt...” 

Đỗ Nhật Ánh
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Quảng Ninh tổ chức cưỡng chế thi hành án dân sự

Quảng Ninh tổ chức cưỡng chế thi hành án dân sự

(PLVN) - Ngày 28/10, Chi cục Thi hành án dân sự TP Cẩm Phả (Quảng Ninh) phối hợp cùng các cơ quan chức năng của thành phố và chính quyền phường Quang Hanh tổ chức cưỡng chế trả nhà, giao nhà, chuyển giao quyền sử dụng đất để thi hành án. 

Đọc thêm

Long Phú Tourist và triển vọng phục hồi du lịch nội địa

Long Phú Tourist và triển vọng phục hồi du lịch nội địa
(PLVN) - Việt Nam với vô vàn những danh lam thắng cảnh từ đồi núi cho tới biển đảo, mỗi nơi lại mang đến một vẻ đẹp khác nhau. Bản đồ du lịch từ Bắc vào Nam của đất nước ta vẫn còn rất đa dạng và phong phú, cùng xách ba lô lên và đi du lịch với Long Phú Tourist ngay nào!
Generali triển khai “Sinh Con, Sinh Cha” và tặng quà cho hơn 600 phụ huynh và các em thiếu nhi tại khu vực ĐBSCL và Tây Nguyên

Generali triển khai “Sinh Con, Sinh Cha” và tặng quà cho hơn 600 phụ huynh và các em thiếu nhi tại khu vực ĐBSCL và Tây Nguyên

(PLVN) - Công ty TNHH Bảo Hiểm Nhân Thọ Generali Việt Nam (“Generali Việt Nam”) và Quỹ Bảo trợ Trẻ em Việt Nam (“Quỹ BTTEVN”) vừa triển khai thành công hai chương trình “Sinh Con, Sinh Cha” tại TP Cần Thơ thuộc khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) và TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, thuộc khu vực Tây Nguyên. 

Ấn tượng tài năng của thí sinh Hoa hậu Việt Nam

Ấn tượng tài năng của thí sinh Hoa hậu Việt Nam
(PLVN) - Vòng Sơ khảo phần thi Người đẹp Tài năng, các thí sinh đã “dẫn” BGK và người xem đi đến khắp mọi miền Tổ quốc qua sự đa dạng của các phần thi tôn vinh bản sắc các dân tộc Việt Nam.

Cuộc đua vô địch vẫn chưa ngã ngũ

Cuộc đua vô địch vẫn chưa ngã ngũ

(PLVN) -Để hòa 0-0 với Viettel, Hà Nội FC phải xuống vị trí thứ 3 sau khi Sài Gòn FC có trận thắng trước Than Quảng Ninh 2-1. Cuộc đua tới chức vô địch vẫn rất hấp dẫn và hứa hẹn sẽ gay cấn tớí vòng đấu cuối cùng.
Lạ kỳ chuyện chúc phúc bằng cách sỉ nhục và lăng mạ cô dâu trong đám cưới

Lạ kỳ chuyện chúc phúc bằng cách sỉ nhục và lăng mạ cô dâu trong đám cưới

(PLVN) - Trong lễ cưới của người Massai, bố của cô dâu chúc phúc cho con gái bằng cách nhổ nước bọt vào đầu và ngực của cô. Khi tới nhà chú rể, cô dâu sẽ nhận được những lời chê bai, xúc phạm và bị ném phân bò vào người như một sự chúc phúc và may mắn. Mọi thứ liên quan đến cuộc đời của một người phụ nữ Maasai đều do bố mẹ sắp đặt.

Mở lòng với phố

Mở lòng với phố
(PLVN) - Hà Nội có những khoảnh khắc mà người ta muốn mở lòng mình ra, muốn ôm trọn một cái gì đó vừa rộn ràng vừa thân thương. Như tay muốn nắm lấy bàn tay.

Phú Thọ: 20 sản phẩm nông sản đạt chuẩn 3 sao, 4 sao

Phú Thọ: 20 sản phẩm nông sản đạt chuẩn 3 sao, 4 sao
(PLVN) - UBND tỉnh Phú Thọ vừa phê duyệt kết quả đánh giá, phân hạng và công nhận sản phẩm OCOP cấp tỉnh năm 2020. Theo đó, công nhận 20 sản phẩm đạt tiêu chuẩn, trong đó có 4 sản phẩm hạng 4 sao và 16 sản phẩm hạng 3 sao.
Lạng Sơn: Sáng tạo, hiệu quả trong học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh

Lạng Sơn: Sáng tạo, hiệu quả trong học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh

(PLVN) - Trong nhiệm kỳ qua, Đảng bộ Khối Các cơ quan tỉnh đã triển khai nghiêm túc, sâu rộng Chỉ thị 05–CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về việc đẩy mạnh học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, gắn việc thực hiện chỉ thị với Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII. Qua đó góp phần tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức, tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cho cán bộ, đảng viên và quần chúng trong toàn đảng bộ.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬