Nguyễn Hữu Cảnh - vị Thượng đẳng công thần khai phá bờ cõi phía Nam

(PLO) - Đàng trong, mãi đến thời trị vì của Chúa Nguyễn Phúc Chu, mảnh đất phía Nam trải dài đến khu vực Sài Gòn như hiện nay mới được khai phá, mở mang. Việc mở cõi của Chúa Nguyễn đã tạo điều kiện định hình cơ bản lãnh thổ nước Việt theo hình chữ S. 

Nguyễn Hữu Cảnh - vị Thượng đẳng công thần khai phá bờ cõi phía Nam Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh trên núi An Mã thuộc xã Trường Thủy, huyện Lệ Thủy, Quảng Bình.
“Viên ngọc quý” xuất thân dòng võ tướng
Nguyễn Hữu Cảnh tên thật là Nguyễn Hữu Thành, húy Kính, tộc danh là Lễ, người thôn Phước Long, xã Chương Tín, huyện Phong Lộc, tỉnh Quảng Bình (nay là xã Vạn Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình). Ông sinh năm 1650, là con thứ ba của danh tướng Nguyễn Hữu Dật. 
Chiếu theo phả hệ họ Nguyễn, tiên phụ Nguyễn Hữu Dật đã sinh ra khá nhiều con trai nhưng chỉ có bốn người nổi bật. Họ đều là tướng giỏi, góp nhiều công trạng lớn. Có thể kể đến như Nguyễn Hữu Hào, được phong tước Hào Lương hầu, tác giả truyện nôm Song tinh bất dạ; Nguyễn Hữu Trung, tước Trung Thắng hầu; Nguyễn Hữu Cảnh, tước Lễ Thành hầu và Nguyễn Hữu Tín, tước Tín Đức hầu.
Thuộc dòng dõi con nhà tướng, tổ tiên là Đinh Quốc Công Nguyễn Bặc - vị khai quốc công thần thời nhà Đinh; ông nội Nguyễn Triều Văn giữ chức quan tham chiến Triều Văn hầu, lại lớn lên trong thời kỳ Trịnh - Nguyễn phân tranh nên Nguyễn Hữu Cảnh như một viên ngọc quý sớm được mài giũa. 
Khi độ tuổi mới chớm đôi mươi, Nguyễn Hữu Cảnh đã nổi tiếng khắp vùng bởi văn võ song toàn. Ông được tiên phụ đặc cách cho đi theo chinh chiến, trải nhiều trận mạc. Tuổi trẻ, sớm lập được nhiều chiến công nên Chúa Nguyễn Phúc Tần cũng đặc biệt chú ý đến Hữu Cảnh. Chúa Nguyễn phong cho ông chức Cai cơ, một chức võ quan thuộc bậc cao. Ngoài ra, với vóc dáng hùng dũng, nước da ngăm đen, lại sinh năm Dần nên thời đó, thay vì tên thường gọi người ta tôn ông với danh “Hắc Hổ”.
Hành trình chiêu dân, mở cõi
Năm Quý Dậu 1693, Vua Chiêm Thành là Bà Tranh bỏ không tiến cống, Chúa Nguyễn Phúc Chu hết sức tức giận, phái quan tổng binh Nguyễn Hữu Cảnh đem binh bình định vùng biên cương. 
Trận bình định này, cuốn Việt Nam sử lược, quyển II, xuất bản năm 1971 cũng chép rõ: “Bắt được Bà Tranh và bọn thần tử là Tả trà Viên, Kế bà Tử cùng thân thuộc là Bà Ân đem về Phú Xuân. Chúa Nguyễn đổi đất Chiêm Thành làm Thuận phủ, cho Tả trà Viên, Kế bà Tử làm chức Khám lý và ba người con của Bà Ân làm đề đốc giữ Thuận phủ, lại bắt phải đổi y phục theo như người Việt Nam để phủ dụ đất Chiêm Thành. Qua năm sau lại đổi Thuận phủ ra làm Thuận Thành trấn, cho Kế bà Tử làm Đô đốc”. 
Cuộc bình định vừa xong, một nhóm người Thanh đã kết bè đảng dấy loạn. Nguyễn Hữu Cảnh lại nhận lệnh Chúa Nguyễn đi đánh dẹp, rồi được cử làm Trấn thủ dinh Bình Khương (nay là vùng Khánh Hòa - Ninh Thuận). Là vị quan trấn thủ đầu tiên vùng đất mới, Chưởng cơ Nguyễn Hữu Cảnh đã nhanh chóng thiết lập hệ thống cai quản, tổ chức nhân dân khẩn hoang, ổn định cuộc sống, đề ra chính sách hòa đồng sắc tộc Chăm - Việt. Chính chính sách hòa đồng này đã góp phần giữ ổn định, hòa hợp những điểm bất đồng trong lối sống các tộc người. 
Nguyễn Hữu Cảnh góp công lớn trong cuộc “nam tiến”, mở mang bờ cõi. 
Tháng hai, năm Mậu Dần (1698), nhằm đáp ứng nhu cầu khai mở đất đai, ghi rộng chủ quyền nên Nguyễn Hữu Cảnh thành lập một đoàn thuyền men theo đường biển, ngược dòng Đồng Nai đến cù lao Phố. Đến đây, ông nhanh chóng cho đặt đại bản doanh, nghiên cứu thổ nhưỡng, lập kế chiêu mộ lưu dân khẩn hoang. 
Theo đó, một số lượng lớn người gồm nhiều thành phần như lưu dân, tù binh, người Hoa lưu vong... đã được đưa đến vùng đất mới này. Nguyễn Hữu Cảnh nhanh chóng thiết lập cơ sở hành chính thôn xã, lập Gia Định phủ trên phần đất từ sông Đồng Nai đến sông Tiền và chính thức cho sáp nhập vào bản đồ Đại Việt. 
Để quản lý đất đai và số nhân khẩu lớn này, Nguyễn Hữu Cảnh đã cất đặt các bộ phận trông coi mọi việc khá khoa học. Chẳng hạn như chức Ký lục, chuyên trông coi về hành chính, thuế khóa; Lưu thủ chuyên trông coi về quân sự; Cai bộ phụ trách trông coi về công tác tư pháp. Ngoài ra, giúp việc cho các quan là các Xá Ty và một số đơn vị vũ trang. Riêng đối với người Hoa, Nguyễn Hữu Cảnh tập hợp họ thành những tổ chức hành chính riêng như xã Thành Hà (Trấn Biên), xã Minh Hương (Phiên Trấn) để tiện bề kiểm soát, quản lý.  
Để đảm bảo thương mại phát triển, sự giao lưu thông suốt giữa các vùng dân cư trong Phủ, ông cho lập đường thủy ven các nhánh sông, lấy khu ngã ba sông Bình Dương làm trung tâm giao dịch, thương lưu với cù lao Phố, Bến Nghé, Cần Giờ, Rạch Cát, Vũng Cù (Cần Giuộc) và Gò Vấp. Nhờ vậy, tàu thuyền chở hàng hóa có thể ra vào một cách dễ dàng. Cuộc sống của dân cư nhanh chóng ổn định và khá phát triển, từng bước chủ quyền của người Việt được xác lập trên vùng đất Nam bộ. Sài Gòn - Gia Định trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa của vùng đất mới.
Nam chinh bảo vệ chủ quyền
Năm 1699, Vua Chân Lạp là Nặc Thu đắp lũy Bích Đôi, Nam Vang và Cầu Nam cướp bóc dân buôn người Việt. Chúa Nguyễn Phúc Chu cử Nguyễn Hữu Cảnh làm Thống suất đem quân lính, thuyền chiến hợp cùng tướng Trần Thượng Xuyên lo việc đánh dẹp và an dân. Rất nhanh chóng, lực lượng thủy binh của ông đã tiến thẳng đến thành La Bích (thủ phủ Nam Vang), đánh tan quân Nặc Thu. Vua Chân Lạp đầu hàng.
Tháng 4 năm 1700, Nguyễn Hữu Cảnh cầm quân về đóng ở cồn Cây Sao còn gọi là cù lao Sao Mộc, nay thuộc chợ Mới, An Giang, báo tin thắng trận về kinh. Theo Gia Định thành thông chí thì tại đây, một thời gian ông bị nhiễm bệnh, hai chân tê bại, ăn uống không được. Gặp ngày Tết Đoan Ngọ ông miễn cưỡng ra dự tiệc để khích lệ tướng sĩ rồi bị trúng phong và thổ huyết. Khi quân về đến đến Sầm Giang thuộc địa phận Mỹ Tho thì ông mất. Nhân dân vùng đất mới khai phá, người Việt cũng như người Hoa, Chăm… đều nhớ ơn, họ đã lập đền thờ, bài vị của ông ở nhiều nơi. Thậm chí ở xứ Nam Vang, ngày nay là Cam - pu- chia người ta vẫn thấy dấu vết của ngôi đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh. 
Có thể nói, chính sự khai phá vùng đất mới của Nguyễn Hữu Cảnh là cơ sở để Chúa Nguyễn từng bước thu phục các vùng đất khác. Từ khi Gia Định phủ ra đời, thế lực của Chúa Nguyễn trên vùng đất Nam bộ phát triển mạnh mẽ. 
Chứng kiến cảnh đó, vua nước Chân Lạp xin dâng Hà Tiên cho Chúa Nguyễn (1708). Sự kiện đất Hà Tiên được sáp nhập vào lãnh thổ của chúa Nguyễn mở ra bước ngoặt cho hành trình mở cõi, chỉ trong vòng nửa thế kỷ mà Chúa Nguyễn đã chiếm lĩnh trọn đất Đồng bằng sông Cửu Long. Năm Đinh Sửu (1757), Chúa Nguyễn tiếp quản vùng đất Tầm Phong Long do Nặc Ông Tôn dâng tặng. Hà Tiên và Tầm Phong Long được sáp nhập lãnh thổ Đàng trong đánh dấu hành trình mở cõi về phía Nam hoàn thành./.
Đinh Luyện
Cùng chuyên mục
Cả nước sẽ có thêm 3 thành phố trực thuộc Trung ương

Cả nước sẽ có thêm 3 thành phố trực thuộc Trung ương

(PLVN) - Theo Quyết định số 241/QĐ-TTg của Thủ tướng ngày 24/2/2021, phê duyệt Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc giai đoạn 2021 – 2030, cả nước sẽ có thêm 3 tỉnh là thành phố trực thuộc Trung ương, gồm: Bắc Ninh, Thừa Thiên - Huế và Khánh Hòa. Ngoài ra, các huyện Hoài Đức, Gia Lâm, Đông Anh, Thanh Trì, Đan Phượng của Hà Nội dự kiến thành lập quận.

Đọc thêm

Cả nước sẽ có thêm 3 thành phố trực thuộc Trung ương

Cả nước sẽ có thêm 3 thành phố trực thuộc Trung ương
(PLVN) - Theo Quyết định số 241/QĐ-TTg của Thủ tướng ngày 24/2/2021, phê duyệt Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc giai đoạn 2021 – 2030, cả nước sẽ có thêm 3 tỉnh là thành phố trực thuộc Trung ương, gồm: Bắc Ninh, Thừa Thiên - Huế và Khánh Hòa. Ngoài ra, các huyện Hoài Đức, Gia Lâm, Đông Anh, Thanh Trì, Đan Phượng của Hà Nội dự kiến thành lập quận.

Kết luận điều tra vụ nam tiếp viên hàng không làm lây lan dịch bệnh: Thiệt hại vật chất hơn 4 tỷ, ảnh hưởng hơn 2.000 người

Kết luận điều tra vụ nam tiếp viên hàng không làm lây lan dịch bệnh: Thiệt hại vật chất hơn 4 tỷ, ảnh hưởng hơn 2.000 người
(PLVN) - Nam tiếp viên hàng không Dương Tấn Hậu (28 tuổi, BN 1342), người làm lây lan dịch bệnh khiến 3 người dương tính Covid-19 vừa bị Cơ quan An ninh điều tra Công an TP HCM (CQĐT) đề nghị truy tố tội Làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người theo điểm c khoản 1 Điều 240 BLHS, khung hình phạt là phạt tiền từ 50 - 200 triệu đồng, hoặc bị phạt tù từ 1 - 5 năm.

Hy vọng chiến thắng Covid-19

Hy vọng chiến thắng Covid-19
(PLVN) - Hôm qua (2/3), Việt Nam ghi nhận thêm nhiều ca nhiễm Covid-19. Như vậy là đợt “xâm nhập” Việt Nam lần này của Covid-19 vẫn còn đó nguy cơ lây nhiễm. Điều người dân quan tâm lúc này là việc tiêm vắc xin. Nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á, người dân cũng đã được tiêm vắc xin phòng dịch.
Lấp “lỗ hổng” quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử

Lấp “lỗ hổng” quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử

(PLVN) - Chính phủ vừa thông qua đề nghị xây dựng Nghị định về quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được giao dịch qua thương mại điện tử. Theo đó, Chính phủ giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng Nghị định theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản có liên quan, trình Chính phủ trong quý IV năm 2021.

Hà Nội chi trả gộp lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội tháng 3, 4

Hà Nội chi trả gộp lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội tháng 3, 4
(PLVN) - Để công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH) đảm bảo kịp thời và an toàn cho người hưởng trong thời gian tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch, ngày 1/3/2021, BHXH TP Hà Nội và Bưu điện TP Hà Nội đã ban hành Hướng dẫn liên ngành số 946/HD-BHXH-BĐHN về việc chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH, bảo hiểm thất nghiệp tháng 3, 4/2021 trong thời gian phòng chống dịch Covid-19.

Sắp diễn ra Phiên họp thứ 54 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Sắp diễn ra Phiên họp thứ 54 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội
(PLVN) - Phiên họp thứ 54 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) dự kiến diễn ra vào ngày 10/3 tới đây. Phiên họp thứ 54 sẽ là phiên họp cuối cùng của UBTVQH nhiệm kỳ khóa XIV và là phiên họp quan trọng để cho ý kiến vào các nội dung chuẩn bị cho Kỳ họp thứ 11 của QH khóa XIV.

Đối thoại với thanh niên ít nhất mỗi năm một lần

Đối thoại với thanh niên ít nhất mỗi năm một lần
(PLVN) - Đó là nội dung đáng chú ý tại Nghị định số 13/2021/NĐ-CP của Chính phủ quy định về đối thoại với thanh niên; cơ chế, chính sách và biện pháp thực hiện chính sách đối với thanh niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi.
Lùi thời hạn sử dụng phần mềm mô phỏng dạy lái ô tô

Lùi thời hạn sử dụng phần mềm mô phỏng dạy lái ô tô

(PLVN) - Đó là nội dung đáng chú ý tại Thông tư 01/2021/TT-BGTVT về việc sửa đổi, bổ sung Thông tư 12/2017/TT-BGTVT quy định về đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe cơ giới đường bộ vừa được Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) ban hành sẽ có hiệu lực từ ngày 15/3.

Ám ảnh “sàm sỡ” trong showbiz

Ám ảnh “sàm sỡ” trong showbiz
(PLVN) - Trong showbiz, dù vô ý hay cố tình, không ít “ngôi sao” từng gây ồn ào khi chạm vào khu vực nhạy cảm trên cơ thể của đồng nghiệp. 

Du lịch Việt dễ tụt hậu nếu vẫn “loay hoay” với chuyển đổi số

Du lịch Việt dễ tụt hậu nếu vẫn “loay hoay” với chuyển đổi số
(PLVN) - Trong nỗ lực hồi phục ngành du lịch, Singapore đã trang bị thêm các công nghệ không gian ảnh ba chiều và hỗ trợ phát sóng trực tiếp chất lượng cao cho các sự kiện trực tuyến và trực tiếp. So với đảo quốc sư tử, ngành du lịch Việt Nam vẫn đang “loay hoay” với công cuộc chuyển đổi số. 

Mỹ và EU trừng phạt Nga về vụ Navalny

Mỹ và EU trừng phạt Nga về vụ Navalny
(PLVN) - Hôm 2/3, Mỹ đã công bố áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Nga vì hành động mà nước này mô tả là nỗ lực đầu độc thủ lĩnh phe đối lập Alexei Navalny bằng chất độc thần kinh.
Dự án tại Vườn Quốc gia U Minh Thượng (Kiên Giang): Cừ tràm thay cừ thép, lập chứng từ khống, thi công gian dối

Dự án tại Vườn Quốc gia U Minh Thượng (Kiên Giang): Cừ tràm thay cừ thép, lập chứng từ khống, thi công gian dối

(PLVN) - Tỉnh Kiên Giang vừa ban hành Kết luận Thanh tra số 01 ngày 18/1/2021 (KLTT) về việc thực hiện chính sách pháp luật với 2 dự án sử dụng vốn ngân sách do Vườn Quốc gia U Minh Thượng (VQG) làm chủ đầu tư. Quá trình thanh tra đã phát hiện hàng loạt sai phạm nghiêm trọng, gây thất thoát của Nhà nước nhiều tỷ đồng.

Tập trung cải tạo, nâng cấp các công trình phục vụ SEA Games 31

Tập trung cải tạo, nâng cấp các công trình phục vụ SEA Games 31
(PLVN) - Chiều 2/3, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội Vương Đình Huệ đã đi thăm, làm việc với Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể thao Hà Nội; kiểm tra một số công trình phục vụ SEA Games 31 tại Hà Nội.

Tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của Bộ đội Biên phòng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của Bộ đội Biên phòng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
(PLVN) - Kỷ niệm 62 năm Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng và 32 năm Ngày Biên phòng toàn dân, phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam đã có cuộc trao đổi với Đại tá Văn Ngọc Quế - Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ đội Biên phòng - về những kết quả đã đạt được trong hành trình 62 năm qua.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬