Gìn giữ, phát huy 'tài sản' Vịnh Hạ Long: Nghịch lý di dân lên bờ rồi lại phục dựng làng chài cổ

(PLO) - Việc di dời các hộ gia đình trong các làng chài trên Vịnh Hạ Long lên bờ sinh sống và việc xây dựng các làng chài trở thành các sản phẩm du lịch hiện nay đang có những mâu thuẫn khó tháo gỡ, tạo nên một nghịch lý. 
Gìn giữ, phát huy 'tài sản' Vịnh Hạ Long: Nghịch lý di dân lên bờ rồi lại phục dựng làng chài cổ

Kỳ 3: 

Thực tế hoạt động du lịch trên Vịnh Hạ Long những năm qua cho thấy, việc cộng đồng dân cư sinh sống trên biển với nhiều nét sinh hoạt đặc thù ở môi trường sông nước là nét hấp dẫn, quyến rũ với các du khách nước ngoài. Sau khi di dời dân lên cạn, các làng chài trống không không còn hấp dẫn khách du lịch. Vì vậy, Kế hoạch thực hiện bảo tồn và phát huy một số giá trị văn hóa tiêu biểu của làng chài trên Vịnh Hạ Long ra đời được coi là động thái nhằm bảo tồn, phát huy bền vững, tránh làm mai một giá trị văn hóa tiêu biểu của ngư dân làng chài. Đồng thời tạo sản phẩm du lịch hấp dẫn du khách. 

TP Hạ Long sẽ đầu tư tiền tập trung vào bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể và giá trị di sản văn hóa phi vật thể. Trong đó, giá trị di sản văn hóa vật thể gồm: Con thuyền (thuyền nan, thuyền ba vách, thuyền buồm) - phương tiện đi lại, kiếm sống và là ngôi nhà di động của ngư dân vạn chài Hạ Long; ngư cụ truyền thống (lao đâm cá, mai đào sá sùng, xỉa ngán, búa đánh hà, lờ…) - những phương thức đánh bắt sơ khai, đơn giản mà hiệu quả của ngư dân vạn chài Hạ Long; nhà bè với các đồ dùng hàng ngày của ngư dân vạn chài Hạ Long; lớp học của con em ngư dân khi chưa di dời các nhà bè trên Vịnh Hạ Long.

Giá trị di sản văn hóa phi vật thể gồm: hát giao duyên của ngư dân làng chài Hạ Long - một kho tàng ca dao, dân ca, phong tục tập quán; tín ngưỡng dân gian, lễ hội truyền thống. Kế hoạch bảo tồn bắt đầu thực hiện từ quý 2/2018 tại khu vực Cửa Vạn trên Vịnh Hạ Long và khu tái định cư Cái Xà Cong, phường Hà Phong, TP Hạ Long.

Với kinh nghiệm của người làm văn hoá 30 năm, ông Hoàng Quốc Thái-nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch Quảng Ninh nay là Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Ninh chia sẻ với báo chí: “Tôi thấy nghi ngờ tính khả thi của việc bảo tồn các làng chài trên Vịnh Hạ Long để làm du lịch. Ngư dân là người nắm giữ tri thức, văn hoá, họ còn sinh sống ở các làng chài thì còn văn hoá làng chài, di chuyển họ đi thì họ cũng mang theo các giá trị văn hoá ấy.

Khách du lịch đến làng chài là để xem cuộc sống thực, trải nghiệm cuộc sống thực của ngư dân. Người dân không sống ở đó mà nói bảo tồn làng chài để làm du lịch thì cực kỳ khó. Nếu người dân không sống tại đó với những sinh hoạt thường nhật mà chỉ trở về làm diễn viên thì chỉ là diễn lại cuộc sống của họ, du khách không muốn xem đâu. Với những người làm văn hoá cũng thế, đến là để xem cuộc sống thực, văn hoá thực, chứ không đến để xem tái hiện lại. Vì vậy, để xây dựng sản phẩm du lịch này trước hết cần có sự khảo sát trực tiếp với các hãng lữ hành về nhu cầu của khách đã...”.

Phó ban quản lý Vịnh Hạ Long Nguyễn Công Thái lại có một nỗi lo khác trong câu chuyện bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá di sản Vịnh Hạ Long. Theo ông, nếu di dời toàn bộ ngư dân lên bờ sẽ ít nhiều bị ảnh hưởng bởi con người tạo ra văn hoá mà di sản văn hoá được hình thành từ chính phong tục, tập quán lâu đời cùng nếp sống sinh hoạt của ngư dân.

“Tôi nghĩ rằng, chúng ta vẫn cần phải duy trì một bộ phận ngư dân dưới biển sống trên Vịnh Hạ Long và coi đó là những bộ phận để bảo tồn, giữ gìn và phát huy giá trị di sản của cộng đồng ngư dân sống bao đời trên Vịnh Hạ Long. Đó là những nét đẹp truyền thống văn hoá mà người dân sống trên Vịnh Hạ Long đã bảo tồn từ rất nhiều đời để lại” - ông Thái tâm sự.

Như vậy, ngư dân các làng chài chính là “hồn cốt” của Vịnh Hạ Long. Bài toán đặt ra là làm sao sau di dời vẫn còn làng chài với các nét văn hoá truyền thống và sinh hoạt thường nhật của ngư dân trên Vịnh Hạ Long vẫn chưa có lời giải.

Hiện nay, khi các làng chài phục vụ du lịch nhà nào cũng cửa đóng, then cài vì không còn người ở, để khám phá đời sống con người Hạ Long, du khách phải đến thăm Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn. Ở đây du khách có thể thấy được bức tranh toàn cảnh về cuộc mưu sinh hàng ngày, những nét đẹp văn hóa cũng như phong tục tập quán mang đậm sắc thái vùng biển của cộng đồng ngư dân sinh sống trên Vịnh.

Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn là mô hình Trung tâm văn hóa nổi đầu tiên dành cho cộng đồng ngư dân vạn chài được xây dựng tại Việt Nam nhằm bảo tồn, gìn giữ những giá trị văn hóa làng chài thông qua các sinh hoạt truyền thống cũng như hoạt động giao lưu giữa cộng đồng dân cư và du khách. Trung tâm là một trong 12 dự án thành phần của Bảo tàng sinh thái Hạ Long, được xây dựng tại vụng Tùng Sâu, thuộc khu vực làng chài Cửa Vạn, phường Hùng Thắng, TP Hạ Long. Trung tâm có diện tích hơn 330m2, thiết kế theo kiểu nhà bè, được khánh thành và đi vào hoạt động từ tháng 8/2007, với tổng kinh phí xây dựng là 410.000 USD do Chính phủ Nauy tài trợ 100%. 

Cuối năm 2016 đầu năm 2017, UBND TP Hạ Long tiếp tục đầu tư trên 10 tỷ đồng để sửa chữa, bảo dưỡng, nâng cấp Trung tâm và sau đó Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn được dịch chuyển từ vụng Tùng Sâu ra khu vực trung tâm làng chài Cửa Vạn cũ, cách vị trí cũ khoảng 800m. Đến đây, du khách sẽ được tận mắt xem và tìm hiểu hàng trăm hiện vật khảo cổ, trong đó có những dụng cụ, phương tiện đánh bắt hải sản của người Việt cổ, nhiều hình ảnh, phim tư liệu, các ấn phẩm về văn hóa dân gian, đời sống của những cư dân làng chài sống trên Vịnh Hạ Long xưa và nay…Tất cả được tái hiện lại bằng mô hình theo 6 chủ đề chính: tự nhiên và con người; phương thức kiếm sống của ngư dân; đời sống vật chất của dân chài; thủy cư với cuộc sống đời người; tâm linh với cuộc sống tinh thần; cho hôm nay và cho muôn đời sau.

Thời gian qua, các tổ chức nước ngoài đã đầu tư, thực hiện dự án nhằm phục sinh “hồn cốt làng chài”.

Kỳ 4: Chung tay “phục sinh hồn cốt” làng chài

Lam Hạnh
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Lừa xin việc tại Hải quan cửa khẩu sân bay giá 400 triệu đồng

Lừa xin việc tại Hải quan cửa khẩu sân bay giá 400 triệu đồng
(PLVN) - Tự giới thiệu bản thân là nhân viên hỗ trợ hành lý, hành khách tại sân bay Quốc tế Nội Bài, có nhiều mối quan hệ quen biết, có khả năng xin việc làm tại Hải quan cửa khẩu sân bay, Hồng đã lừa đảo, chiếm đoạt 660 triệu đồng của người khác.

[Infographics] Điều tra mở rộng vụ án nâng giá thiết bị y tế tại Bệnh viện Bạch Mai

[Infographics] Điều tra mở rộng vụ án nâng giá thiết bị y tế tại Bệnh viện Bạch Mai
(PLVN) - Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đang điều tra mở rộng vụ án “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” xảy ra tại Bệnh viện Bạch Mai, Công ty Cổ phần công nghệ y tế BMS (gọi tắt là Công ty BMS) và các đơn vị có liên quan trong việc thực hiện các đề án lắp đặt máy, thiết bị y tế phục vụ khám, chữa bệnh tại Bệnh viện Bạch Mai theo hình thức xã hội hóa.

Chiều 27/9, Việt Nam ghi nhận 5 ca mắc mới nhập cảnh từ Pháp

Chiều 27/9, Việt Nam ghi nhận 5 ca mắc mới nhập cảnh từ Pháp
(PLVN) - Bản tin 18h của Ban Chỉ đạo Quốc gia chiều ngày 26/9 cho biết Việt Nam ghi nhận thêm 5 ca mắc mới COVID-19 là người nhập cảnh từ Pháp, Việt Nam có 1.074 bệnh nhân. Như vậy đã tròn 24 ngày Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 ở cộng đồng.

Chuyện riêng ở diễn đàn chung

Chuyện riêng ở diễn đàn chung
(PLVN) - Khóa họp Đại hội đồng Liên Hợp quốc năm nay là tiền lệ mới khi các vị lãnh đạo các nước thành viên không đến tham dự trực tiếp mà sử dụng hình thức trực tuyến. Tổng thống Mỹ Donald Trump lúc đầu chủ định đến phát biểu trực tiếp tại Liên Hợp quốc nhưng rồi cũng lại gửi thông điệp qua video như những người khác. Một trong những nội dung chính trong bài trình bày của ông Trump là công kích Trung Quốc. 

Hà Nội mùa hoa súng nhuộm hồng nỗi nhớ

Hà Nội mùa hoa súng nhuộm hồng nỗi nhớ
(PLVN) - Mấy năm gần đây, mùa hoa súng trở thành từ khóa quen thuộc với dân "sống ảo" Thủ đô mỗi dịp mùa thu vào độ chín. Mùa này mới chớm heo may, đã thấy sương giăng lãng đãng dù nắng vẫn còn cháy bỏng, ấy là lúc hoa súng đua nhau "bung lụa" sắc hồng rực rỡ vừa giản dị, vừa kiêu sa...  

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬