Trạng nguyên Nguyễn Quán Quang: Nhặt đá ném ao bèo cũng khiến tướng giặc nể sợ

0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Nguyễn Quán Quang, người xã Tam Sơn, huyện Đông Ngàn, tỉnh Kinh Bắc (nay là xã Tam Sơn, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh), là vị trạng nguyên đầu tiên của đất nước. Ông thi đỗ đầu khoa thi tiến sĩ năm Thiên Ứng Chính Bình thứ 3, tức năm Giáp Ngọ - 1234), đời vua Trần Thái Tông trị vì. Vì thế, các sử gia, các tác giả phong kiến đều gọi ông là khai khoa Trạng nguyên.
Trạng nguyên Nguyễn Quán Quang: Nhặt đá ném ao bèo cũng khiến tướng giặc nể sợ

Trạng nguyên đầu tiên của nước Đại Việt

Trong lịch sử thi cử Nho học ở Việt Nam, kể từ khoa thi đầu tiên vào năm Ất Mão (1075) dưới triều vua Lý Nhân Tông, trải qua hơn 150 năm, đến năm 1239 dưới triều vua Trần Thái Tông (niên hiệu Thiên Ứng Chính Bình thứ 8) có 5 kỳ thi Đại khoa; nhưng cả triều Lý và triều Trần đều chưa lấy đậu Trạng nguyên. Các vị đỗ đầu các kỳ thi đó như: Lê Văn Thịnh, Mạc Hiển Tích, Bùi Quốc Khái, Trương Hanh và Lưu Miễn chỉ được lấy đỗ đầu nhất giáp.

Mãi tới khoa thi thứ 6 (khoa Đại tỉ thủ sĩ) vào năm Bính Ngọ (1246), niên hiệu Thiên Ứng Chính Bình thứ 15, đời vua Trần Thái Tông mới  có danh hiệu Tam khôi  gồm:  Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa. Trong kỳ thi này, Nguyễn Quan Quang đã đậu Trạng nguyên; Phạm Văn Tuấn đậu Bảng nhãn; Vương Hữu Phùng đậu Thám hoa. Như vậy Nguyễn Quan Quang chính là vị Trạng nguyên đầu tiên của nước Đại Việt. 

Nguyễn Quan Quang sinh ra trong một nhà nông nghèo, không đủ gạo tiền để theo học, nhưng với bản tính vốn ham học hỏi , Nguyễn Quan Quang thường lân la ngoài cửa lớp nghe thầy dạy bọn học trò trong làng học sách Tam tự kinh. Tuy chỉ nghe lỏm nhưng cậu bé Quan Quang ngồi ngay trước sân dùng gạch non (vì không có giấy mực đi học như bọn trẻ trong lớp) viết chữ xuống nền gạch. Nét chữ của cậu rất đẹp. Một hôm, tan buổi học, thầy đồ chợt nhìn thấy sân nhà có rất nhiều nét chữ như rồng bay, phượng múa. Thầy kinh ngạc và nói rằng: “đây mới chính là trò giỏi”. Nói rồi, thầy cho gọi Quan Quang vào lớp và thu nhận làm học trò của thầy.

Nguyễn Quan Quang nổi tiếng thông minh học một biết mười. Chẳng bao lâu, ông đã thông kinh, thuộc sử, ứng khẩu thành thơ, luận bàn việc đời thông thái uyên thâm. Ông dự kỳ thi Hương, đậu luôn giải Nguyên. Đến kỳ thi Hội lại đỗ luôn Hội nguyên. Khi vua Trần Thái Tông mở khoa thi Đại tỉ Thủ sĩ, ông đậu luôn Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ đệ nhất danh ( tức Trạng nguyên). Người đương thời khi đó đều gọi Nguyễn Quan Quang là “ông Tam nguyên”.

Ném đá ao bèo dọa tướng giặc

Sau khi vinh quy bái tổ, Nguyễn Quan Quang vào chầu vua để ra mắt. bấy giờ quân xâm lược Mông Cổ tiến đến biên giới, lăm le đợi ngày xâm lược nước ta. Vua Trần Thái Tông ra chiếu cử Nguyễn Quan Quang sang thượng nghị với giặc. Tên tướng giặc nổi tiếng là kiêu hùng, thâm thúy. Y cho rằng Trạng nguyên nước Việt đến là để mang ba tấc lưỡi thuyết khách, nên hắn bèn nghĩ cách phải dùng uy để trấn áp ông.

Nhân lúc đi qua ao bèo, tướng giặc Mông Cổ vớt một cây bèo lên, nắm gọn trong lòng bàn tay lại rồi bóp chặt. Lát sau, hắn mở lòng bàn tay ra chìa cho Nguyễn Quan Quang xem. Cây bèo đã nát vụn trong bàn tay hộ pháp của hắn. Tướng giặc cười sằng sặc vẻ rất đắc ý. Thâm ý của tướng giặc ngạo mạn trong hành động bóp nát cánh bèo là: dân nước Việt bé nhỏ chỉ như những cánh bèo non yếu ớt, đạo quân của hắn chỉ cần đánh khẽ sẽ tan như cánh bèo này.

Quan Quang hiểu được thâm ý của viên tướng giặc; ông bèn nhặt ngay một hòn đá rất to và ném xuống giữa ao bèo. Bèo dạt nhanh ra thành một khoảng trống, nhưng chỉ ít lát sau, những cánh bèo lại tụ kín mặt ao, không còn thấy dấu vết của viên đá to đâu nữa.  Xem hành động của Nguyễn Quan Quang, tên tướng giặc tái mặt vì đã hiểu rõ thâm ý đối đáp rất nhanh của vị Trạng nguyên trẻ nước Đại Việt rằng:  nước Việt tuy nhỏ nhưng bao giờ cũng đoàn kết toàn dân để bảo vệ giang sơn.

Không một sức mạnh nào có thể khuất phục được truyền thống yêu nước và đoàn kết ấy giống như ao bèo tụ lại sau khi bị ném đá. Sau chuyện đó, viên tướng giặc đã hoãn binh mà không dám tiến quân sang xâm lược nước ta ngay.

Trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông Cổ lần thứ nhất (1258), trạng nguyên Nguyễn Quan Quang có nhiều cống hiến lớn. Ông được vua Trần Thái Tông phong đến chức Bộc xạ ( tương đương chức Tể tướng). Khi làm quan, ông quan xuất thân từ gia đình nông dân nghèo khó đó hết lòng vì dân, vì nước, thanh liêm, trung thực. Ông được cả trong triều cũng như dân chúng mến phục vì đức và tài vẹn toàn.

Ông lấy vợ tên là Tuyên Huệ phu nhân. Ở kinh sư một thời gian, thì ông từ quan về quê. Ông lui về quê hương mở trường dạy chữ cho cả con nhà nghèo. Ông sống một cuộc đời thanh đạm như người đi tu. Người dân Tam Sơn cho rằng: ông là người khai sáng việc học của quê hương, mở đường cho đất Ba Gò sau này có một “kho nhân tài”. 

Sau khi ông mất, yêu mến, cảm phục ông, nơi Nguyễn Quan Quang dạy học được dân làng dựng lên một ngôi chùa để tưởng nhớ đến ông- một người sống như tu. Chùa mang tên Linh Khánh. Ngôi chùa ấy ngày nay không còn nữa, nhưng vẫn còn một cây hương tạc bằng đá vào năm Chính Hòa thứ 18 (1697). Nội dung ghi trên bia nói về công đức của trạng nguyên Nguyễn Quan Quang với dân làng. Cùng với đó, dân làng còn lập đền thờ ông trên núi Viềng, họ thờ ông làm Thành Hoàng, gọi là Bản thổ Thành Hoàng, Đại vương Phúc Thần. Triều đình cũng truy phong ông là Đại tư không.

Hàng năm cứ vào dịp 22 tháng chạp âm lịch, dân làng lại tổ chức “Tế phong mã” để tưởng nhớ vị Trạng nguyên tài năng và ân đức của quê hương Kinh Bắc. Âu cũng là để nhắc nhở các thế hệ trẻ tiếp nối truyền thống hiếu học và yêu nước, thương dân của vị Trạng nguyên đầu tiên nước Đại Việt. Trong danh sách 47 vị trạng nguyên ở Văn Miếu Quốc Tử Giám (Hà Nội), Nguyễn Quán Quang là Trạng nguyên được ghi đầu tiên, sau đó mới đến Nguyễn Hiền.

Khai Trí – Minh Ngọc
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Thơ thiền Việt Nam (Kỳ 1): Tất cả các pháp đều từ tâm sinh

Thơ thiền Việt Nam (Kỳ 1): Tất cả các pháp đều từ tâm sinh
(PLVN) - Trong bài kệ cho đệ tử Cảm Thành, Thiền sư Vô Ngôn Thông mong muốn đệ tử giác ngộ vô thường và nhận biết cái chân thật để từ đó tùy căn cơ mà chú tâm vào việc truyền dạy phật pháp. Bài thơ cũng là lời răn dạy cho chúng ta cần giữ một tâm an, đừng để tâm bấn loạn trước muôn vạn biến thiên của cuộc đời.

Xây dựng nhãn hiệu chè Phú Thọ, khẳng định vị thế trên thị trường

Xây dựng nhãn hiệu chè Phú Thọ, khẳng định vị thế trên thị trường
(PLVN) - Sản phẩm chè của Phú Thọ được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp Giấy chứng nhận nhãn hiệu vào tháng 11/2020. Đây là niềm vui không chỉ đối với những người sản xuất, kinh doanh nói riêng mà còn là của người dân Phú Thọ nói chung. Việc xây dựng, triển khai và đăng ký thành công nhãn hiệu sẽ tạo điều kiện để thương hiệu chè Phú Thọ ngày càng vươn xa, đưa cây chè trở thành cây có giá trị kinh tế cao của tỉnh.

Tục thờ chó đá, tắm lá bưởi “trừ tà” của người Tày - Nùng

Tục thờ chó đá, tắm lá bưởi “trừ tà” của người Tày - Nùng
(PLVN) - Từ xa xưa, những chú chó đã trở thành vật nuôi quen thuộc, trung thành trong mỗi gia đình Việt. Theo quan niệm của nhiều gia đình người dân tộc Tày – Nùng xứ Lạng, chó thường chỉ trông coi được phần dương, muốn trông giữ phần âm, xua đuổi tà ma, mang lại nhiều tài lộc, may mắn cho gia chủ, thì phải “nuôi” chó đá.

Những đóng góp của lính thợ Việt Nam cho thương hiệu gạo Camargue nổi tiếng

Những đóng góp của lính thợ Việt Nam cho thương hiệu gạo Camargue nổi tiếng
(PLVN) - Năm 1941, trước nguy cơ thiếu lương thực, Chính phủ Pháp huy động hàng trăm lính thợ Việt Nam - những người am hiểu bí quyết trồng lúa đến Camargue giúp nông dân cải thiện kỹ thuật canh tác và chất lượng sản phẩm. Những người lính thợ Việt Nam đã giúp cho vùng Camargue trở nên giàu có nhờ chất lượng gạo vượt trội.

Bắc Giang: Những chuyến xe "0 đồng” ấm áp tình người

Đội xe thiện nguyện phục vụ công tác tiếp nhận, vận chuyển hàng hóa, đồ cứu trợ dịch Covid-19 tỉnh Bắc Giang.
(PLVN) - Từ khi dịch Covid-19 bùng phát, tỉnh Bắc Giang buộc phải thực hiện lệnh giãn cách xã hội với một số huyện, thị xã nhất là các địa điểm liên quan tới 2 ổ dịch lớn ở khu công nghiệp huyện Việt Yên. Giao thông vận tải bế tắc, những cụm dịch có nguy cơ biến thành những "ốc đảo đơn độc" thiếu nhu yếu phẩm, vật tư y tế phòng dịch… khi UBND tỉnh phải căng mình điều phối lượng xe có hạn trong tay.

Gặp lại mình ở làng rau Trà Quế

Gặp lại mình ở làng rau Trà Quế
(PLVN) - Hẹn nhau hết dịch chúng mình lại về Hội An du lịch, và nhất định phải ghé làng rau Trà Quế - làng quê xinh đẹp mà chỉ nhắc cái tên đã đủ cảm nhận được sự thơm thảo, an lành... 

Đến Đà Thành chiêm bái chùa Linh Ứng để cầu gì được nấy!

Tượng Phật chùa Linh Ứng trên đỉnh Bà Nà.
(PLVN) - Đà Nẵng - thành phố du lịch tuyệt diệu có tới 3 ngôi chùa mang tên Linh Ứng, Người ta lấy nơi toạ lạc của các ngôi chùa đính kèm tên gọi để phân biệt, chẳng hạn chùa Linh Ứng Bà Nà - Núi Chúa, chùa Linh Ứng Bãi Bụt - bán đảo Sơn Trà, chùa Linh Ứng Non Nước - Ngũ Hành Sơn.

Độc đáo ngôi chùa Không Tên

Độc đáo ngôi chùa Không Tên
(PLVN) - Tên gọi độc đáo của ngôi chùa đã gợi cho du khách ít nhiều sự tò mò. Những năm gần đây, chùa Không Tên là một địa điểm du lịch tâm linh không thể bỏ lỡ của du lịch khi đến thăm Đà Nẵng – thành phố đáng sống.

Người gìn giữ “báu vật” tranh thờ truyền thống của người Dao

Nghệ nhân Chảo Sành Nhàn vẽ tranh thờ.
(PLVN) - Trong lịch sử hình thành và phát triển của mình, một trong những giá trị văn hóa đặc sắc của người Dao chính là di sản tranh thờ. Đối với người Dao, tranh thờ chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần, tâm linh phong phú của họ. Tuy nhiên, việc bảo tồn và gìn giữ tranh thờ truyền thống của người Dao đang gặp nhiều khó khăn bởi không còn nhiều người Dao biết, yêu và theo đuổi đam mê một nghề được coi là cao quý của dân tộc mình.

Đền thiêng ngàn tuổi bên núi Quả, sông Lam

Đền Quả Sơn – một trong tứ đại thắng tích, đệ nhất danh thiêng của Nghệ An.
(PLVN) - Quả Sơn là ngôi đền linh thiêng đứng thứ nhì trong "tứ đại đền thiêng" xứ Nghệ. Đền là nơi thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang - vị Tri châu có công lao to lớn xây dựng quê hương xứ Nghệ và mở mang, bảo vệ bờ cõi cho quốc gia Đại Việt dưới triều đại nhà Lý. Ngôi đền này đã được công nhận là “Di tích lịch sử văn hóa” cấp quốc gia.

Ký ức cầu Thăng Long (Kỳ 2): Lên Chèm

Lễ thông xe dự án sửa chữa mặt cầu Thăng Long sau gần 5 tháng thi công, sáng 7/1/2021.
(PLVN) -  Cầm tờ quyết định đóng dấu Bộ Giao thông nhét vào túi, tôi ra về. Và trước lúc về tôi không quên hỏi các chú, các anh ở Vụ Tổ chức cán bộ Bộ Giao thông đường lên Chèm đi thế nào? Thú thực từ nhỏ đến lúc ấy tôi chưa lên Chèm bao giờ!

Chuyện đời cơ cực của những lính thợ trên đất Pháp

Họa sĩ Lê Bá Đảng, một người lính thợ Việt Nam sang Pháp năm 1939.
(PLVN) - Khi Chiến tranh Thế giới thứ II sắp bùng nổ thì chính quốc Pháp có lệnh tuyển mộ người Việt sang làm lao công thuộc địa với dạng cưỡng bách, một số nhỏ trong đó là từ nguyện. Những chàng trai trẻ Việt Nam khi đó bị bắt ép làm công nhân trong các nhà máy sản xuất vũ khí, chịu nhiều cơ cực. Tuy nhiên, vì nhiều lý do mà thân phận của họ bị che khuất suốt 70 năm.