Trà Phương tự – Thiền môn ngàn tuổi nơi đất Cảng

0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - “Sen hồng ngào ngạt thơm hương/ Không bằng con gái Trà Phương ngắm nhìn” là những câu thơ khi người ta nhắc đến mảnh đất Trà Phương – nơi có ngôi chùa cổ mang đậm những dấu tích cổ kinh có giá trị lớn về văn hóa, kiến trúc và lịch sử…
Chùa Trà Phương. Chùa Trà Phương.

Dấu ấn kiến trúc Việt cổ 

Chùa Trà Phương hay còn được gọi là chùa Bà Đanh, tên chữ Thiên Phúc tự là ngôi chùa có lịch sử lâu đời tọa tại làng Trà Phương, xã Thụy Hương, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng. Theo UBND xã Thụy Hương, chùa Trà Phương được xây dựng từ thời Lý, khoảng đầu thế kỷ XI (1010 - 1020) và được trùng tu tôn tạo vào thế kỷ XVI đời nhà Mạc.

  Vào thời Lý, ngôi chùa được xây dựng trên một gò đất cao có nhiều cây cối, xa xóm làng nên được gọi là Bà Đanh tự, cách núi Chè  gần 1km về phía đông. Trên văn bia còn ghi lại: “Tu tạo Bà Đanh tự” khắc năm 1562 thời Mạc Mậu Hợp sơ niên 1562, thời điểm này đã ghi rõ đây là đợt trùng tu rất quy mô, khiến cho chùa Trà Phương thành trung tâm Phật giáo lớn vùng Duyên hải.

Theo văn bia, ngôi chùa đã được di chuyển về vị trí mới cách nền cũ khoảng 200m, với nhiều tòa ngang dãy dọc hoành tráng, góp phần quan trọng trong việc chấn hưng và phát triển đạo Phật mấy tỉnh xứ Đông (vùng Hải Dương, Hải Phòng bây giờ). 

Trà Phương tự – Thiền môn ngàn tuổi nơi đất Cảng  ảnh 1
Chùa Trà Phương đã được chứng nhận là Di tích cấp quốc gia. 

Chùa Trà Phương được ví như danh lam thắng cảnh thời bấy giờ nên nơi này từng được quốc sư về thuyết pháp, giảng kinh. Sau khi nhà Mạc thất bại, quan quân Lê - Trịnh đã san bằng vùng đất Dương Kinh, tàn phá nặng nề nhiều công trình kiến trúc mang dấu ấn triều đại trước, trong đó có chùa Trà Phương đã trở thành phế tích.

Đến thời nhà Nguyễn, chùa Trà Phương được trùng tu lại nên hiện nay mang đậm nét kiến trúc nghệ thuật thời Nguyễn. Đến năm 2007, chùa Trà Phương đã được Bộ Văn hóa Thể thao & Du lịch cấp bằng Chứng nhận là di tích cấp quốc gia.

Trà Phương tự – Thiền môn ngàn tuổi nơi đất Cảng  ảnh 2
Tượng bạch ngọc Thái tổ Mạc Đăng Dung.  

Trải qua những biến thiên, thăng trầm của thời gian, thời cuộc, ngôi chùa vẫn còn nguyên giá trị. Chùa Trà Phương được xây theo kiểu chữ Đinh, gồm 5 gian nhà tiền đường, 3 gian hậu cung. Chính điện là nơi thờ phật, tiền đường thờ vua Mạc Đăng Dung và hoàng hậu Vũ Thị Ngọc Toàn.

Bên ngoài là cổng Nhất môn với hai tầng mái; nhà bia với đầm sen rộng tượng trưng cho đức hạnh, lối sống của người tu hành. Hai bên thành bậc của nhà bia là đôi sấu đá được tạo dáng theo lối tượng tròn, một trong những sản phẩm nghệ thuật tiêu biểu của văn hóa Mạc thế kỷ XVI còn lại hiện nay ở Hải Phòng.

Trong chùa hiện có năm bệ tượng phật, trong đó, 3 bệ tượng đặt tượng Tam thế và hai bệ đặt tượng A di đà. Theo các nhà sử học, các pho tượng này có từ đời nhà Mạc, phản ánh tài năng sáng tạo tuyệt vời của những người thợ thủ công thời đó. Vết tích cổ nhất trong ngôi chùa Trà Phương là chân cột bằng đá tảng xanh, được chạm khắc hoa sen rất tinh xảo thể hiện rõ phong cách nghệ thuật kiến trúc tôn giáo thời Lý.

“Cổ trai đế vương - Trà Phương công chúa”

Đi qua nhiều thăng trầm của thời gian, hiện nay, chùa Trà Phương còn lưu giữ được nhiều di vật mang phong cách nghệ thuật thời Lý và thời Mạc. Trong số những di vật này là tượng vua Mạc Đăng Dung và phù điêu hoàng hậu Vũ Thị Ngọc Toàn. Đây là hai bảo vật được Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận là bảo vật quốc gia ngày 31/12/2020.

Tượng Thái tổ Mạc Đăng Dung được làm từ đá vôi, có chiều cao 63cm, ngang 37cm. Tượng có khuôn mặt bầu trái xoan, mặc áo bào, đội mũ trụ đứng, đỉnh bằng thể hiện sự uy quyền. Trên áo có chạm hình rồng trong thế cuộn tròn, mang đặc trưng rồng thời Mạc. Phù điêu Thái Hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn (là người làng Trà Phương và là chính thất của Mạc Thái Tổ Mạc Đăng Dung) được làm từ chất liệu đá vôi, tượng có chiều cao 56cm, vai ngang 23cm. Tượng được tạc hõm sâu vào đá nguyên khối. Phía ngoài phiến đá tạo tác kiểu văn bia, chạm khắc biểu tượng bông sen 16 cánh đơn… 

Trà Phương tự – Thiền môn ngàn tuổi nơi đất Cảng  ảnh 3
Tượng thờ trong chùa Trà Phương.  

Ngôi làng Trà Phương gắn liền với Vương triều nhà Mạc giai đoạn 1527 –1593. Bao thế hệ người làng nơi đây luôn tự hào về vị Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn - người con gái Trà Phương đẹp người đẹp nết đã trở thành vợ vua Mạc Đăng Dung.

Đến nay, lịch sử vẫn lưu truyền về Hoàng hậu Vũ Thị Ngọc Toàn không chỉ nổi tiếng về nhan sắc mà còn cả về đức độ. Bà là một nhân vật đặc biệt trong suốt 65 năm trị vì của nhà Mạc ở Thăng Long. Với quê hương, Bà truyền cho dân lễ minh thệ, để chống trộm cắp, tham nhũng; giúp dân làng Trà Phương mở mang đất đai, sinh cơ, lập nghiệp. Người dân địa phương đến ngày nay vẫn còn truyền tụng câu ca “Cổ Trai đế vương - Trà Phương công chúa” để nói về công ơn của đức vua và hoàng hậu nhà Mạc…

Trà Phương tự – Thiền môn ngàn tuổi nơi đất Cảng  ảnh 4
Bức phù điêu chân dung Thái Hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn. 

Trà Phương ngày nay vẫn là vùng đất ngoại ô yên bình của thành phố Cảng, nhưng nơi đây cũng đã ghi dấu ấn về những mốc son trong lịch sử của cha ông để lại. Mảnh đất này cũng đã thấm máu của 17 cán bộ chiến sĩ Công an xung phong trong trận càn của giặc Pháp vào cuối năm 1947.

Không chỉ vậy, Trà Phương cũng đã chứng kiến đội dân quân tự vệ trên núi Chè bắn rơi máy bay AD6 của Mỹ trong kháng chiến chống Mỹ, ghi thêm dấu ấn trong dòng chảy lịch sử hào hùng của người TP Cảng.  

Cùng với những biến cố thăng trầm của lịch sử, bị tàn phá khắc nghiệt bởi các cuộc chiến tranh lớn của dân tộc, hiện nay, ngôi Chùa cổ Trà Phương đã bị xuống cấp, hư hại nhiều, đang chờ được trùng tu, tôn tạo. Trưởng làng văn hóa thôn Trà Phương Nguyễn Văn Kiệm chia sẻ, đầu năm 2021, Ban quản lý di tích chùa Trà Phương đã có kế hoạch cùng với chính quyền địa phương tiến hành cải tạo, trùng tu lại ngôi chùa với quy mô lớn, việc trùng tu vẫn đảm bảo đúng kiến trúc của một ngôi chùa cổ có từ thời nhà Lý. Người dân nơi đây luôn mong muốn được bảo tồn, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử thiêng liêng của ngôi chùa Trà Phương cổ tự có từ ngàn đời nay…

Ghi chép của Hồng Nhung
Cùng chuyên mục
Một buổi lễ cấp sắc của người Dao.

Độc đáo nghi lễ Cấp sắc để trưởng thành của người Dao (Kỳ cuối)

(PLVN) - Lễ cấp sắc - Một nghi lễ dân gian đã được lưu truyền từ ngàn đời nay trong cộng đồng người Dao đỏ, thể hiện khát vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Theo tín ngưỡng, nam giới người Dao đỏ nếu chưa được cấp sắc thì dù sống tới già vẫn bị coi là chưa trưởng thành, sẽ không được tham gia vào các công việc hệ trọng.

Đọc thêm

Ngôi đình thiêng bên dòng kênh Vĩnh Tế

Ngôi đình thiêng bên dòng kênh Vĩnh Tế
(PLVN) -Nơi đầu nguồn biên giới Tây Nam của Tổ quốc, thuộc địa phận thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang có một ngôi đình thiêng niên đại 200 năm tuổi. Đó là đình Vĩnh Nguơn thờ Thành hoàng Nguyễn Hữu Lễ - người có công cứu vua Gia Long từ thuở hàn vi. 

Lê Văn An - Vị tướng tài, trung thần dưới triều Lê Sơ

Họa hình chiến công của vị tướng tài Lê Văn An.
(PLVN) - “Khai quốc bình Ngô quang vạn đại/ Chiêu dân bồi tượng trạch di thâm” đó là hai câu thơ ca ngợi về công thần Lê Văn An, một trong các võ tướng thời Lê Sơ. Cả cuộc đời ông tận tâm với vua, với nước, lòng dạ sáng tựa sao băng. 

Ngôi làng duy nhất còn giữ nghề làm khăn xếp ở miền Bắc (kỳ cuối)

Một công đoạn làm khăn xếp.
(PLVN) - Đó làng Giáp Nhất ở thị trấn Nam Giang (huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định) có nghề làm khăn xếp truyền từ đời này qua đời khác. Không ai biết người Giáp Nhất làm khăn xếp từ khi nào, chỉ biết chiếc khăn xếp đã xuất hiện trong lịch sử người Việt từ trước thế kỷ 18...

Ngôi làng duy nhất còn giữ nghề làm khăn xếp ở miền Bắc

Nghề làm khăn xếp được truyền qua nhiều đời ở làng Giáp Nhất.
(PLVN) - Không có sử sách ghi chép, cũng không ai biết được từ khi nào làng Giáp Nhất (thị trấn Nam Giang, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định) bắt đầu làm khăn xếp. Có quãng thời gian làng nghề này tưởng chừng rơi vào mai một nhưng đến nay đây vẫn là nơi lưu “giữ hồn Việt” trong từng chiếc khăn xếp.

Chuyện ly kỳ linh thiêng quanh "Nghĩa địa Cá Ông"

Một lăng mộ Cá Ông được xây mang hình dáng con thuyền xé sóng vươn khơi.
(PLVN) - Theo tín ngưỡng thờ cá Ông (cá voi) của ngư dân miền biển, cá voi là loài động vật linh thiêng, là Bồ Tát đối với ngư dân hoạn nạn trên biển nên được tôn kính gọi  là “ngài”, thần Nam Hải. Tại nhiều địa phương, ngư dân đã bỏ tiền tỷ xây dựng lăng mộ cá voi với tên gọi thành kính "Nghĩa địa Cá Ông".

Huyền thoại ngôi làng Cổ “đất đẻ ra quan”

Đình làng Cổ Am.
(PLVN) - Ở cái vùng vốn được coi là “chiêm khê, mùa thối”, đất chật người đông, xã Cổ Am (huyện Vĩnh Bảo, TP Hải Phòng) nổi tiếng khắp đất Cảng bởi “nghề”… học. Nơi đây hiện vẫn còn lưu truyền những câu chuyện về dải đất “đầu rồng” với huyền thoại “đất đẻ ra quan”!

Hoàng Tăng Bí – Vị Phó bảng cả cuộc đời yêu nước thương dân

Đền thờ Phó bảng Hoàng Tăng Bí.
(PLVN) - Cụ Hoàng Tăng Bí (1883-1939), quê ở làng Đông Ngạc, phủ Hoài Đức (nay là phường Đông Ngạc, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội). Cụ đã góp phần quan trọng vào việc sáng lập trường Đông kinh Nghĩa thục, tổ chức hoạt động phong trào duy tân ở Hà Nội đầu thế kỷ XX, đổi mới và hội nhập văn hoá thế giới trên cơ sở giữ vững quốc hồn dân tộc, chấn hưng kinh tế làm cho dân giàu nước mạnh...

Độc nhất vô nhị ngôi đình có hai tam quan

Tam quan thứ 2 của đình Quán Giá.
(PLVN) - Đình Quán Giá (làng Yên Sở, xã Yên Sở, huyện Hoài Đức, Hà Nội) thờ tướng Lý Phục Man - người có công lớn phò vua Lý Nam Đế khai sinh ra Nhà nước Vạn Xuân. Điều khác lạ là ngôi đình này có tới hai tam quan, điều này được các nhà nghiên cứu đánh giá là “độc nhất vô nhị” trong kiến trúc đình chùa Việt Nam. 

Góc nhìn về tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt

Đền Cây Đa Bóng – Nguyệt Du Cung.
(PLVN) - Trong tín ngưỡng của người Việt Nam, việc thờ thần, thờ Mẫu, đến thờ Tam phủ là một hiện tượng khá phổ biến, có căn cỗi lịch sử và nguồn gốc xã hội sâu xa. Đứng trên góc độ tín ngưỡng tôn giáo, tín ngưỡng thờ Mẫu đã và đang chuyển hóa từ một tín ngưỡng nguyên thủy để trở thành một hình thức tôn giáo sơ khai.

Phong thủy từ Tâm

Phong thủy từ Tâm
(PLVN) - Phật tại tâm. Mỗi người đều có một ngôi chùa trong tim. Bình an tự chính lòng mình. Phong thủy cũng tự Tâm là vậy. Hãy cứ sống tốt, mọi thứ sẽ được an bài một cách phù hợp.

Thưa người! Nước mắt chảy xuôi…

Thưa người! Nước mắt chảy xuôi…
(PLVN) - Gian bếp trong làn khói nhòe lãng đãng ở yên một góc trong tâm trí tuổi thơ tôi. Mỗi góc nhỏ khói và bồ hóng cũng giăng đầy, nhưng nghĩ đến là mắt cay, nghĩ đến là ấm dạ... là bồi hồi, là thương!