Tại sao quả bầu khô không thể thiếu trên giàn bếp người Ê đê?

Mặc dù cuộc sống trong các buôn làng của người Tây Nguyên ngày nay đã có nhiều đổi thay, song những giá trị tinh thần từ những quả bầu khô vẫn còn nguyên. Qua đó thể hiện lối sống phóng khoáng, gần gũi với thiên nhiên của con người vùng đất đỏ bazan.
Tại sao quả bầu khô không thể thiếu trên giàn bếp người Ê đê? Trên giàn bếp của người Êđê không thể thiếu những quả bầu khô.

Trong một lần vào nhà người quen ở trong buôn Cuôr Đăng B, xã Cuôr Đăng (huyện Cư M’gar), tôi được tận mắt chứng kiến aduôn (bà) H’Linh đang hướng dẫn cho cháu gái là H’Nguyệt Ayun cách đồ xôi bằng quả bầu khô (hay còn gọi là “Kbin”) theo đúng cách truyền thống của người Êđê.

Vừa cầm tay chỉ việc cho H’Nguyệt, aduôn H’Linh vừa tiết lộ “bí quyết” làm xôi chín đều có vị thơm ngon hấp dẫn. Bàn tay bà điêu luyện úp ngược quả bầu vào nồi đất xong dùng xơ mướp lót vào phần đáy rồi nhanh chóng bỏ phần gạo nếp đã trộn sẵn đậu đen vào. Như đọc được suy nghĩ của tôi và mấy đứa cháu, aduôn H’Linh giải thích, dùng xơ mướp để hơi nước bốc lên giúp nếp nhanh chín hơn.

Bà kể rằng: hình ảnh quả bầu gắn bó thân thương với  buôn làng từ xưa đến bây giờ. Thời bà còn nhỏ, đến thăm nhà ai trên kệ bếp đều bắt gặp hình ảnh những quả bầu hồ lô được treo chật giàn. Các vật dụng phục vụ đời sống hằng ngày từ chén bát, niêu đựng cơm đi rẫy, đồ xôi, đựng nước uống, cối giã, đựng hạt giống… đều được làm từ quả bầu! Cho đến tận bây giờ, nhiều gia đình đã thay thế các vật dụng bằng đồ inox, nhôm, men sứ…  nhưng hình ảnh quả bầu vẫn gắn bó với đời sống và con người nơi đây như giá trị văn hóa vốn có của nó.

Bầu thuộc nhà họ bí nên rất dễ trồng, chỉ cần xuống giống nơi có đủ độ ẩm sẽ sinh trưởng phát triển tốt, đơm hoa kết trái sau 3 tháng. Như nhiều giống cây trái khác, bầu cũng chia làm nhiều loại: bầu hồ lô, bầu dài (hình trụ). Thường người Êđê, M’nông, J’rai chọn trồng giống bầu hồ lô bởi những tiện ích mà nó đem lại.

Đặc biệt, khi thu hái họ rất kiêng hái quả bầu đầu tiên trong giàn mà đem cột lại để đánh dấu dành làm giống cho mùa sau. Còn lại, các aduôn, amí (các bà, các mẹ) thường chọn những quả bầu to đẹp, cân đối, đủ độ già, da láng không bị sâu bọ hút chích về phơi khô để không bị dễ vỡ, để được lâu hơn. Tiếp đó, họ sẽ đục lỗ ở phần cuống rồi trút hết hạt ra. Tùy vào mục đích sử dụng mà quả bầu được bà con lựa chọn kích thước, kiểu dáng để chế tác các loại vật dụng khác nhau. 

Aduôn H’Linh chia sẻ: Để bầu có màu đen bóng bắt mắt như chúng ta vẫn thường thấy, người ta đem chúng ngâm dưới bùn cỡ 1 tháng, sau đó đem về rửa sạch treo lên giàn bếp vài tuần. Và tiếp tục đem ra ngâm thêm một lần nữa thì quả bầu mới lên màu đẹp. Khi lấy lên chỉ cần súc lại ruột bằng cát nhiều lần cho thật sạch để rửa trôi hết phần xơ còn sót lại. Sau khi đã xong các công đoạn người ta bắt đầu mang bầu đi đựng nước, số còn lại được treo tiếp trên bếp để sử dụng dần trong gia đình.

Chị H’Nguyệt Ayun (xã Cuôr Đăng, huyện Cư M’gar) đồ xôi bằng quả bầu.

Bên cạnh những tiện ích hằng ngày, quả bầu còn là vật dụng không thể thiếu trong các nghi lễ quan trọng của đồng bào Tây Nguyên như lễ cúng bến nước, lễ cầu mưa, cầu mùa, cúng sức khỏe… Già Aê H’Nhap ở buôn K’Nia 4, xã Ea Bar (huyện Buôn Đôn) cho biết: “Quả bầu khô gắn bó với đời sống tinh thần của người Êđê, M’nông, J’rai từ khi khai thiên lập địa, bởi thế mà khi làm lễ cúng, già làng thường dùng trái bầu để đựng rượu hoặc tiết các con vật hiến sinh”.

Ngày nay, nhiều gia đình người Êđê nói riêng và cộng đồng người Tây Nguyên nói chung vẫn gìn giữ hạt giống bầu hồ lô từ thế hệ này sang thế hệ khác như một hạt giống quý nhằm nhắc nhở và giáo dục con cháu nhớ về nguồn cội của dân tộc mình. Quả bầu đã trở thành món quà biếu khách thập phương đặt chân đến với vùng Tây Nguyên đầy nắng gió để thể hiện sự trân quý của con người nơi đây.

Djuang Niê / Báo Đăk Lắk
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Bắt 2 đối tượng đốt nhà dân nghi giết người

Bắt 2 đối tượng đốt nhà dân nghi giết người
(PLVN) - Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh An Giang đang tạm giữ hình sự Bùi Tấn Quang, sinh năm 1972 và Nguyễn Tất Linh, sinh năm 1981, cùng trú Ấp Vĩnh Bình A, xã Vĩnh Thạnh, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp về hành vi đốt nhà dân có dấu hiệu “Giết người”.

Chết khổ vì trại heo ô nhiễm tại Hương Khê – Hà Tĩnh

Chết khổ vì trại heo ô nhiễm tại Hương Khê – Hà Tĩnh
(PLVN) - Gần 6 năm qua, người dân tại thôn Phố Cường, xã Gia Phố, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh phải “gồng mình” sống trong cảnh bức bối, ngột ngạt bởi mùi hôi thối từ trang trại chăn nuôi heo của ông Nguyễn Xuân Hiệp. Không chỉ vậy, đất đai không thể canh tác được do ô nhiễm từ nước thải từ các cơ sở chăn nuôi này.

Tách rời thành công hai bé dính nhau

Tách rời thành công hai bé dính nhau
(PLVN) - Sau 9 tiếng tiến hành phẫu thuật, 14h10, kíp mổ đã phẫu thuật viên cắt xương, tách rời thành công Trúc Nhi và Diệu Nhi và tiếp tục phẫu thuật tạo hình cho hai cháu.
Biểu dương công nhân, viên chức, lao động tỉnh Phú Thọ

Biểu dương công nhân, viên chức, lao động tỉnh Phú Thọ

(PLVN) - Ngày 14/7, Liên đoàn lao động tỉnh Phú Thọ tổ chức hội nghị biểu dương điển hình tiên tiến trong công nhân, viên chức, lao động giai đoạn 2016-2020. Dự và chỉ đạo hội nghị có đồng chí Ngọ Duy Hiểu - Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam.

Mỹ bất ngờ hủy bỏ quy định cấm sinh viên nước ngoài tiếp tục ở lại

Mỹ bất ngờ hủy bỏ quy định cấm sinh viên nước ngoài tiếp tục ở lại
(PLVN) - Trong một sự đảo ngược chính sách bất ngờ, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 14/7 đã từ bỏ một kế hoạch sẽ buộc hàng chục ngàn sinh viên nước ngoài rời khỏi nước này sau khi động thái này vấp phải sự chỉ trích rộng rãi và áp lực từ các trường đại học và các doanh nghiệp lớn. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬