Tại sao quả bầu khô không thể thiếu trên giàn bếp người Ê đê?

Mặc dù cuộc sống trong các buôn làng của người Tây Nguyên ngày nay đã có nhiều đổi thay, song những giá trị tinh thần từ những quả bầu khô vẫn còn nguyên. Qua đó thể hiện lối sống phóng khoáng, gần gũi với thiên nhiên của con người vùng đất đỏ bazan.
Tại sao quả bầu khô không thể thiếu trên giàn bếp người Ê đê? Trên giàn bếp của người Êđê không thể thiếu những quả bầu khô.

Trong một lần vào nhà người quen ở trong buôn Cuôr Đăng B, xã Cuôr Đăng (huyện Cư M’gar), tôi được tận mắt chứng kiến aduôn (bà) H’Linh đang hướng dẫn cho cháu gái là H’Nguyệt Ayun cách đồ xôi bằng quả bầu khô (hay còn gọi là “Kbin”) theo đúng cách truyền thống của người Êđê.

Vừa cầm tay chỉ việc cho H’Nguyệt, aduôn H’Linh vừa tiết lộ “bí quyết” làm xôi chín đều có vị thơm ngon hấp dẫn. Bàn tay bà điêu luyện úp ngược quả bầu vào nồi đất xong dùng xơ mướp lót vào phần đáy rồi nhanh chóng bỏ phần gạo nếp đã trộn sẵn đậu đen vào. Như đọc được suy nghĩ của tôi và mấy đứa cháu, aduôn H’Linh giải thích, dùng xơ mướp để hơi nước bốc lên giúp nếp nhanh chín hơn.

Bà kể rằng: hình ảnh quả bầu gắn bó thân thương với  buôn làng từ xưa đến bây giờ. Thời bà còn nhỏ, đến thăm nhà ai trên kệ bếp đều bắt gặp hình ảnh những quả bầu hồ lô được treo chật giàn. Các vật dụng phục vụ đời sống hằng ngày từ chén bát, niêu đựng cơm đi rẫy, đồ xôi, đựng nước uống, cối giã, đựng hạt giống… đều được làm từ quả bầu! Cho đến tận bây giờ, nhiều gia đình đã thay thế các vật dụng bằng đồ inox, nhôm, men sứ…  nhưng hình ảnh quả bầu vẫn gắn bó với đời sống và con người nơi đây như giá trị văn hóa vốn có của nó.

Bầu thuộc nhà họ bí nên rất dễ trồng, chỉ cần xuống giống nơi có đủ độ ẩm sẽ sinh trưởng phát triển tốt, đơm hoa kết trái sau 3 tháng. Như nhiều giống cây trái khác, bầu cũng chia làm nhiều loại: bầu hồ lô, bầu dài (hình trụ). Thường người Êđê, M’nông, J’rai chọn trồng giống bầu hồ lô bởi những tiện ích mà nó đem lại.

Đặc biệt, khi thu hái họ rất kiêng hái quả bầu đầu tiên trong giàn mà đem cột lại để đánh dấu dành làm giống cho mùa sau. Còn lại, các aduôn, amí (các bà, các mẹ) thường chọn những quả bầu to đẹp, cân đối, đủ độ già, da láng không bị sâu bọ hút chích về phơi khô để không bị dễ vỡ, để được lâu hơn. Tiếp đó, họ sẽ đục lỗ ở phần cuống rồi trút hết hạt ra. Tùy vào mục đích sử dụng mà quả bầu được bà con lựa chọn kích thước, kiểu dáng để chế tác các loại vật dụng khác nhau. 

Aduôn H’Linh chia sẻ: Để bầu có màu đen bóng bắt mắt như chúng ta vẫn thường thấy, người ta đem chúng ngâm dưới bùn cỡ 1 tháng, sau đó đem về rửa sạch treo lên giàn bếp vài tuần. Và tiếp tục đem ra ngâm thêm một lần nữa thì quả bầu mới lên màu đẹp. Khi lấy lên chỉ cần súc lại ruột bằng cát nhiều lần cho thật sạch để rửa trôi hết phần xơ còn sót lại. Sau khi đã xong các công đoạn người ta bắt đầu mang bầu đi đựng nước, số còn lại được treo tiếp trên bếp để sử dụng dần trong gia đình.

Chị H’Nguyệt Ayun (xã Cuôr Đăng, huyện Cư M’gar) đồ xôi bằng quả bầu.

Bên cạnh những tiện ích hằng ngày, quả bầu còn là vật dụng không thể thiếu trong các nghi lễ quan trọng của đồng bào Tây Nguyên như lễ cúng bến nước, lễ cầu mưa, cầu mùa, cúng sức khỏe… Già Aê H’Nhap ở buôn K’Nia 4, xã Ea Bar (huyện Buôn Đôn) cho biết: “Quả bầu khô gắn bó với đời sống tinh thần của người Êđê, M’nông, J’rai từ khi khai thiên lập địa, bởi thế mà khi làm lễ cúng, già làng thường dùng trái bầu để đựng rượu hoặc tiết các con vật hiến sinh”.

Ngày nay, nhiều gia đình người Êđê nói riêng và cộng đồng người Tây Nguyên nói chung vẫn gìn giữ hạt giống bầu hồ lô từ thế hệ này sang thế hệ khác như một hạt giống quý nhằm nhắc nhở và giáo dục con cháu nhớ về nguồn cội của dân tộc mình. Quả bầu đã trở thành món quà biếu khách thập phương đặt chân đến với vùng Tây Nguyên đầy nắng gió để thể hiện sự trân quý của con người nơi đây.

Djuang Niê / Báo Đăk Lắk
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Quảng Trị áp dụng Chỉ thị số 19 để chống dịch Covid-19 từ 18 giờ hôm nay

Quảng Trị áp dụng Chỉ thị số 19 để chống dịch Covid-19 từ 18 giờ hôm nay

(PLVN) - Ông Võ Văn Hưng, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, ký công điện về việc áp dụng một số biện pháp cấp bách trong phòng, chống Covid-19 trên địa bàn tỉnh áp dụng các quy định về phòng, chống dịch theo Chỉ thị số 19/CT-TTg, ngày 24/4/2020 của Thủ tướng Chính phủ từ 18 giờ ngày 11/5/2021 cho đến khi có thông báo mới.  

Đọc thêm

Người cựu binh bốn lần được tặng danh hiệu dũng sĩ

Người cựu binh bốn lần được tặng danh hiệu dũng sĩ

(PLVN) - Người dân phường Hương Văn (TX. Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế) ai cũng biết ông Trần Hưng Lễ là hội viên Hội Cựu chiến binh (CCB) đã 4 lần được tặng danh hiệu “Dũng sĩ” trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. 

Phát hiện 9 lái xe dương tính với ma túy

Phát hiện 9 lái xe dương tính với ma túy
(PLVN) - Hầu hết lái xe bao biện "có dùng lượng nhỏ để tạo sự tỉnh táo khi lái xe liên tục trong thời gian dài", dù biết sử dụng trái phép chất ma túy là hành vi vi phạm pháp luật, gây nguy hiểm cho bản thân và người tham gia giao thông khác...

Chính thức ra mắt Tiểu khu Europe – Nơi cuộc sống khai hội mỗi ngày

Chính thức ra mắt Tiểu khu Europe – Nơi cuộc sống khai hội mỗi ngày
(PLVN) - Nối tiếp sức nóng bùng nổ của tổ hợp shophouse Vega Continental Shopping Plaza với 2 tiểu khu Caribbean và Hawaii kề cận đại lộ Phạm Văn Đồng và bờ biển Nha Trang dài 2km, Tập đoàn KDI Holdings tiếp tục ra mắt Tiểu khu Europe nằm tại vị trí trái tim của Vega City Nha Trang, nơi hội tụ hàng loạt thương hiệu mua sắm, thời trang, nhà hàng cao cấp, kế bên tòa khách sạn được quản lý bởi Accor Hotels - đế chế khách sạn hùng mạnh bậc nhất thế giới.

Sống hạnh phúc nơi miền xanh Đại Lải

Sống hạnh phúc nơi miền xanh Đại Lải
(PLVN) - Flamingo Đại Lải Resort là vùng đất xanh hòa quyện giữa nét đẹp hoang sơ của tạo hóa với bàn tay thiết kế tài hoa của con người. Đó cũng là nền tảng cho những kỳ nghỉ hạnh phúc giữa thiên nhiên đích thực
Hoàng Tăng Bí – Vị Phó bảng cả cuộc đời yêu nước thương dân

Hoàng Tăng Bí – Vị Phó bảng cả cuộc đời yêu nước thương dân

(PLVN) - Cụ Hoàng Tăng Bí (1883-1939), quê ở làng Đông Ngạc, phủ Hoài Đức (nay là phường Đông Ngạc, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội). Cụ đã góp phần quan trọng vào việc sáng lập trường Đông kinh Nghĩa thục, tổ chức hoạt động phong trào duy tân ở Hà Nội đầu thế kỷ XX, đổi mới và hội nhập văn hoá thế giới trên cơ sở giữ vững quốc hồn dân tộc, chấn hưng kinh tế làm cho dân giàu nước mạnh...

Pháp lý vững chắc của Dự án Lạc Việt tại Hàm Tân

Pháp lý vững chắc của Dự án Lạc Việt tại Hàm Tân
(PLVN) - Ông Văn Quý Ngọc - Chủ tịch UBND huyện Hàm Tân (tỉnh Bình Thuận) khẳng định: "Dự án Khu du lịch sinh thái biển cao cấp Lạc Việt (Dự án Lạc Việt) đã được cấp sổ đỏ và chủ đầu tư đang thực hiện các bước triển khai dự án là hoàn toàn đúng pháp luật."

Tin giao thông đến sáng 12/5: Xe tải tông ô tô con biến dạng, nữ tài xế thiệt mạng; người đàn ông chạy xe máy bất ngờ tử vong

Tin giao thông đến sáng 12/5: Xe tải tông ô tô con biến dạng, nữ tài xế thiệt mạng; người đàn ông chạy xe máy bất ngờ tử vong
(PLVN) - Nữ tài xế thiệt mạng trong ô tô con biến dạng sau va chạm với xe tải chở củi; người đàn ông đi xe máy bất ngờ tử vong; tai nạn liên hoàn khiến 5 xe hư hỏng; container bị lật, tài xế nhập viện cấp cứu; bị xe ben cuốn vào gầm, người đàn ông tử vong thương tâm là những tin giao thông đáng chú ý ngày 11/5.
Nam Định: Tập trung giải quyết án phức tạp, có giá trị lớn

Nam Định: Tập trung giải quyết án phức tạp, có giá trị lớn

(PLVN) -Trong tháng 5 năm 2021, các cơ quan THADS Nam Định sẽ thực hiện các giải pháp để phấn đấu hoàn thành tốt các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao trong đợt thi đua cao điểm chào mừng kỷ niệm 75 năm Ngày truyền thống Ngành THADS, đồng thời, đảm bảo an ninh, trật tự trên địa bàn trong thời gian chuẩn bị và diễn ra bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó Tổng biên tập: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376