Ngôi mộ “Ngưu miên” của ông tổ chợ Thủ Đức

(PLVN) - Lọt thỏm giữa phố thị, ngôi mộ hình “Ngưu miên - trâu nằm ngủ” của người tiền hiền Tạ Dương Minh (“ông Thủ Đức”, sống khoảng thế kỷ 17 đầu thế kỷ 18) đã hơn 130 năm tuổi. Ông là người lập chợ Thủ Đức và hậu thế để nhớ ơn đã đặt tên cho vùng đất quanh đó là Thủ Đức.
Ngôi mộ “Ngưu miên” của ông tổ chợ Thủ Đức Cổ mộ có hình trâu nằm ngủ.

Cổ mộ hình trâu nằm ngủ

Mộ cổ hình trâu nằm ngủ tọa lạc ngay mặt đường số 10, khu phố 4, phường Linh Chiểu, TP Thủ Đức. Ngôi mộ chỉ rộng vỏn vẹn 110m2 được xây dựng từ năm 1890.

Những ngày cuối năm, trời nhạt nắng, ông Thái Bá Cởi (72 tuổi, thành viên Ban Quản lý) vẫn thường quét dọn, thắp nhang và nhắc nhở người xung quanh không phơi quần áo, không thả động vật làm ô uế nơi chôn cất tiền hiền Tạ Dương Minh. Thấy khách lạ đến viếng, ông lão như cởi tấm lòng, vui vẻ trò chuyện, huyên thuyên về gốc tích, hình dáng ngôi mộ.

“Từ xưa đến nay, người ta vẫn gọi mộ cổ này là “Ngưu miên” tức con trâu đang nằm ngủ giữa vũng nước. Giống trâu, hễ ăn no là thích đằm mình dưới nước hưởng thụ cái mát. Có lẽ người xưa lập mộ, tựu trung là sự no đủ, mát lành. Cách đây mấy năm, khi trùng tu, người ta tranh cãi là mộ hình trâu nằm ngủ hay voi phục vì ở trên lưng, trên cổ có các vòng xoáy”.

“Tôi chắc rằng, mộ có hình trâu nằm ngủ chứ không phải voi phục. Vì đặc trưng của voi là đầu, ngà và vòi. Ngôi mộ không có những yếu tố đó. Nếu thờ voi hay mộ thường, người ta đặt nấm mộ ở gò đất cao nhất trong khuôn ngôi mộ. Đằng này, mộ của tiền nhân Tạ Dương Minh rất lạ. Xung quanh cao, từ tường bao quanh đi xuống 2 bậc tam cấp; ở giữa, nơi có nấm mộ trũng xuống, thấp nhất.

Bố trí kiểu này giống như một vũng nước và trâu nằm ngủ ở giữa tức là nấm mộ. Với các hoa văn trên lưng, cổ, rất đối xứng, theo tôi đó là một tấm vải hoa văn phủ lên nhằm tăng sức hoa mỹ, cao quý của con trâu, xứng với tầm vóc người tiền nhân mở cõi, lập ấp”, ông Cởi kể.

Mộ có tường bao quanh bằng đá ong cao chừng 1m, một cửa phía ngoài, một cửa phía trong. Trước và sau đều có bình phong cao 1m, rộng chừng 2m. Tiếp theo là một tường quanh thứ hai, bao bọc lấy ngôi mộ. Tường này cao chừng 1m, ở phía trước có hai cột đá cao khoảng 1,5m, bên trên có hình búp sen.

Ở giữa là phần nấm mộ, hình trâu đang nằm, rõ phần lưng, cổ, ở phần đầu là bia đá cao 42cm, rộng 32cm và dày 4cm. Bia khắc 37 chữ Hán, chia thành một hàng ngang và 3 hàng dọc. Nền mộ bằng đá ong. Mộ xây bằng vật liệu đá ong kết hợp với gạch.

Trải qua bao nắng mưa, sự tàn phá của thời gian, ngôi mộ vẫn giữ nguyên hình hài. Ông Cởi kể: “Tôi về đây sống từ năm 1980. Lúc đó xung quanh chỉ có vài căn nhà tranh. Ít ai biết lai lịch mộ cổ như thế nào. Mỗi ngày rằm, mồng một, có mấy người đến thắp hương. Họ bảo là tiểu thương chợ Thủ Đức.

Ngày Tết, có năm thấy người đến viếng nhưng không biết là người thân hay khách thập phương. Mình thấy không ai chăm lo thì mình dọn cỏ, quét rác, nhắc người dân không bỏ rác, không phơi quần áo trên mộ mà mang tội”.

Năm 2007, ngôi mộ đã được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố. “Hồi chưa trùng tu, tường rào nhiều đoạn đổ sụp. Nấm mộ rêu phong từng lớp. Không cam lòng, thấy người ta quét vôi nhà còn dư, tôi xin về quét lên. Được một nửa, có người đi ngang qua nói “trâu ở đâu mà trắng như bạch tạng vậy bác”. Tôi bảo, “không trắng thì xám”, thế là mua thêm màu về trộn vào”.

Năm 2016, mộ được trùng tu kỳ công nhất với kinh phí 120 triệu đồng do mạnh thường quân quyên góp. Ban đầu người ta định dùng xi măng, gạch hiện đại trùng tu nhưng khi bàn bạc, thể nguyện giữ lại nét đặc trưng nên đã dùng đúng chất liệu là mật mía và vôi, theo mẫu vật đã được phân tích qua các cuộc khai quật lăng mộ ở Nam Bộ. Ngôi mộ khánh thành vào ngày 22/7.

Các chữ Hán trên bia đá ghi tóm tắt tiểu sử “ông Thủ Đức”.

Tiền nhân mở đất, lập chợ

Mộ cổ nằm cách chợ Thủ Đức khoảng 500m. Trước đây, mộ không nằm ở đây, mà thất lạc ở đâu đó, đến năm 1890 mới được dời về đây như trên bia đá khắc ghi.

Ngoài ngày giỗ 19/6, mỗi năm hai lần, ông Cởi cùng Ban Quản lý khu mộ và người dân trong vùng đều chọn ngày rằm tháng bảy và rằm tháng giêng làm hai ngày tế lễ, tưởng nhớ bậc tiền hiền.

Tiểu sử tiền hiền Tạ Dương Minh được ghi rõ trong bia công nhận di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố năm 2007, ở mặt mộ: "Tiền hiền Tạ Dương Minh (tên húy là Huy, tên hiệu là Thủ Đức) là một trong những người thuộc nhóm "phản Thanh phục Minh" từ Trung Quốc sang nước ta, được Chúa Nguyễn cho phép định cư tại vùng Linh Chiểu Đông.

Trong những năm 1667-1725, tại vùng Linh Chiểu Đông, tiền hiền Tạ Dương Minh và nhóm người Hoa cùng cư dân Việt sống tập trung, hợp sức khẩn hoang, trồng trọt, chăn nuôi và chống chọi với bệnh tật, thú dữ, đồng thời lập chợ để điều tiết nhu cầu mua bán, giao thương của thị trường, phù hợp với vùng đất mới đang đà phát triển. Ngôi chợ được mang tên hiệu của ông là chợ Thủ Đức. Tên hiệu của ông cũng được dùng chính thức để gọi tên vùng đất Thủ Đức qua các thời kỳ cho đến nay".

Chợ Thủ Đức cũng được tác giả Nguyễn Liên Phong ghi lại trong sách “Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca” do nhà in Phát Toán phát hành năm 1909: "Thuở xưa ông Tạ Dương Minh/Lập chợ Thủ Đức tại Linh Chiểu rày/Mả người cải táng mới đây/ Bởi làng xin bạc đổi thay mộ phần/ Quan trên niệm nghĩa thi ân/Cho ba trăm rưỡi trùng tâm giai thành/ Hương chức ở rất hậu tình/Mỗi năm ngày kỵ xanh quanh tới đều".

Đây là minh chứng cho thấy chợ Thủ Đức và tên gọi vùng đất Thủ Đức tồn tại đến ngày nay xuất phát từ tên hiệu của ông Tạ Dương Minh và cách nay chừng 300 năm.

Một dấu tích khác cho thấy tiền hiền Tạ Dương Minh là người lập chợ Thủ Đức – ngôi chợ sầm uất từ xưa đến nay. Trước đây, bên hông chợ Thủ Đức còn có ngôi nhà từ đường thờ ông Tạ Dương Minh. Sau năm 1975, từ đường được dời vào đình Linh Đông.

Vùng đất Thủ Đức 200 năm trước tương ứng với huyện Ngãi An của tỉnh Biên Hòa (Đồng Nai nay). Sau đó, nơi đây bị cắt ra khỏi Biên Hòa, nhập vào tỉnh Gia Định.

Năm 1868, lần đầu tiên cái tên Thủ Đức xuất hiện khi huyện Ngãi An tách ra, lập khu thanh tra Thủ Đức. Đến năm 1911, tỉnh Gia Định được người Pháp chia thành 4 huyện là Hóc Môn, Thủ Đức (gồm cả quận 2 và quận 9 ngày nay), Gò Vấp và Nhà Bè. Như vậy tên gọi Thủ Đức đã xuất hiện cách nay ít nhất 150 năm.

Huyện Thủ Đức tồn tại đến năm 1997 được tách ra làm 3 quận là Thủ Đức, quận 9 và quận 2. Đến ngày 1/1/2021, ba quận được nhập lại thành thành phố Thủ Đức, một thành phố đặc biệt duy nhất ở Việt Nam, với khát vọng đô thị sáng tạo, thông minh,  cư dân văn hóa cao, khoa học - kỹ thuật hiện đại… 

Ông Cởi trầm ngâm: “Giá như, trước đây người ta quan tâm hơn, không cho dân ở quá sát khu mộ thì giờ có không gian rộng hơn, tạo nơi lui tới cho người dân. Bậc tiền hiền đi mở cõi, giữ đất, tạo tiền đề thì chúng ta phải “ăn quả nhớ người trồng cây”, thờ cúng cho đường hoàng mới hợp đạo lý, luân thường của người Việt”.

“Nhiều năm nay, các đoàn học sinh, sinh viên về tham quan, tìm hiểu ngôi mộ rất đông. Các cháu tò mò, thích thú. Tôi thấy đây là hoạt động rất ý nghĩa, giúp các cháu nhớ ơn người xưa, ý thức hơn trong cuộc sống, bảo vệ vùng đất cha ông gầy dựng bằng bao nhiêu xương máu”.

Bùi Yên
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Từ những vụ án buôn người: Nạn nhân vừa đáng thương vừa đáng giận?

Từ những vụ án buôn người: Nạn nhân vừa đáng thương vừa đáng giận?
(PLVN) - Mua bán người trở thành tệ nạn nhức nhối ở các huyện miền núi trong những năm gần đây. Có không ít trường hợp chính nạn nhân đã “ngã giá” bán mình nên bị dư luận phán xét. Nhưng cần đặt vào hoàn cảnh khó khăn của họ để có góc nhìn nhân văn hơn. Họ không đáng bị phán xét mà cần phải xử lý thật nghiêm những kẻ lợi dụng sự yếu thế của phụ nữ, trẻ em biến họ thành món hàng để trục lợi.

Ngôi đình 300 tuổi đẹp nhất xứ Kinh Bắc còn tồn tại đến ngày nay

Ngôi đình 300 tuổi đẹp nhất xứ Kinh Bắc còn tồn tại đến ngày nay
(PLVN) - Trong suốt gần 300 năm, trải qua hàng loạt những biến cố của lịch sử dân tộc ngôi đình làng Đình Bảng (thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) vẫn đứng vững. Đình làng Đình Bảng từ lâu đã được coi là một trong những ngôi đình đẹp nhất xứ Kinh Bắc và cả Việt Nam, bởi đây là một công trình kiến trúc cổ đồ sộ chứa đựng giá trị nghệ thuật trang trí gỗ truyền thống đặc sắc. 

Trung Hoa bí sử: Hủ tục tuẫn táng tàn độc khi Hoàng đế băng hà

Trung Hoa bí sử: Hủ tục tuẫn táng tàn độc khi Hoàng đế băng hà
(PLVN) - Trong quy định an táng dành cho Hoàng đế Trung Quốc thời cổ đại, tàn nhẫn, khốc liệt nhất phải kể đến tục tuẫn táng, tức chôn người sống theo người chết. Tục tuẫn táng được cách để đảm bảo người chết dù sang đến thế giới bên kia vẫn luôn được hầu hạ và sống sung sướng như lúc sinh thời hoặc dùng để trấn yểm...
Sôi nổi các hoạt động Tháng Thanh niên

Sôi nổi các hoạt động Tháng Thanh niên

(PLVN) - Ngày 2/3, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã thông tin chi tiết về các hoạt động Tháng Thanh niên và chào mừng kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (26/3/1931-26/3/2021).

Nhiều hoạt động thể thao có thể giảm quy mô hoặc ngừng tổ chức

Nhiều hoạt động thể thao có thể giảm quy mô hoặc ngừng tổ chức
(PLVN) - Phía đơn vị tổ chức Lễ phát động toàn quốc Cuộc vận động “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” giai đoạn 2021-2030 và Ngày chạy Olympic vì sức khỏe toàn dân năm 2021 đang tính đến khả năng phải giảm quy mô hoặc thậm chí dừng tổ chức nếu thấy cần thiết do dịch Covid-19.
 

Hà Nội: Cung Thiếu nhi bị phản ánh chấm dứt hợp đồng lao động trái quy định

Hà Nội: Cung Thiếu nhi bị phản ánh chấm dứt hợp đồng lao động trái quy định
(PLVN) - Hơn 10 năm qua, chị Đỗ Thị Hòa và anh Nguyễn Doãn Thịnh là nhân viên Văn phòng Tổng hợp, có hợp đồng lao động (HĐLĐ) không xác định thời hạn với Cung Thiếu nhi Hà Nội (trực thuộc Thành đoàn Hà Nội). Ngày 1/1/2021 vừa qua, hai người này nhận được Quyết định (QĐ) chấm dứt HĐLĐ do ông Lê Quang Đại, GĐ Cung Thiếu nhi ký, lý do tinh giản biên chế và HĐLĐ năm 2020.

Cả nước sẽ có thêm 3 thành phố trực thuộc Trung ương

Cả nước sẽ có thêm 3 thành phố trực thuộc Trung ương
(PLVN) - Theo Quyết định số 241/QĐ-TTg của Thủ tướng ngày 24/2/2021, phê duyệt Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc giai đoạn 2021 – 2030, cả nước sẽ có thêm 3 tỉnh là thành phố trực thuộc Trung ương, gồm: Bắc Ninh, Thừa Thiên - Huế và Khánh Hòa. Ngoài ra, các huyện Hoài Đức, Gia Lâm, Đông Anh, Thanh Trì, Đan Phượng của Hà Nội dự kiến thành lập quận.

Kết luận điều tra vụ nam tiếp viên hàng không làm lây lan dịch bệnh: Thiệt hại vật chất hơn 4 tỷ, ảnh hưởng hơn 2.000 người

Kết luận điều tra vụ nam tiếp viên hàng không làm lây lan dịch bệnh: Thiệt hại vật chất hơn 4 tỷ, ảnh hưởng hơn 2.000 người
(PLVN) - Nam tiếp viên hàng không Dương Tấn Hậu (28 tuổi, BN 1342), người làm lây lan dịch bệnh khiến 3 người dương tính Covid-19 vừa bị Cơ quan An ninh điều tra Công an TP HCM (CQĐT) đề nghị truy tố tội Làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người theo điểm c khoản 1 Điều 240 BLHS, khung hình phạt là phạt tiền từ 50 - 200 triệu đồng, hoặc bị phạt tù từ 1 - 5 năm.

Hy vọng chiến thắng Covid-19

Hy vọng chiến thắng Covid-19
(PLVN) - Hôm qua (2/3), Việt Nam ghi nhận thêm nhiều ca nhiễm Covid-19. Như vậy là đợt “xâm nhập” Việt Nam lần này của Covid-19 vẫn còn đó nguy cơ lây nhiễm. Điều người dân quan tâm lúc này là việc tiêm vắc xin. Nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á, người dân cũng đã được tiêm vắc xin phòng dịch.

Lấp “lỗ hổng” quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử

Lấp “lỗ hổng” quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử
(PLVN) - Chính phủ vừa thông qua đề nghị xây dựng Nghị định về quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được giao dịch qua thương mại điện tử. Theo đó, Chính phủ giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng Nghị định theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản có liên quan, trình Chính phủ trong quý IV năm 2021.
Hà Nội chi trả gộp lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội tháng 3, 4

Hà Nội chi trả gộp lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội tháng 3, 4

(PLVN) - Để công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH) đảm bảo kịp thời và an toàn cho người hưởng trong thời gian tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch, ngày 1/3/2021, BHXH TP Hà Nội và Bưu điện TP Hà Nội đã ban hành Hướng dẫn liên ngành số 946/HD-BHXH-BĐHN về việc chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH, bảo hiểm thất nghiệp tháng 3, 4/2021 trong thời gian phòng chống dịch Covid-19.

Sắp diễn ra Phiên họp thứ 54 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Sắp diễn ra Phiên họp thứ 54 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội
(PLVN) - Phiên họp thứ 54 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) dự kiến diễn ra vào ngày 10/3 tới đây. Phiên họp thứ 54 sẽ là phiên họp cuối cùng của UBTVQH nhiệm kỳ khóa XIV và là phiên họp quan trọng để cho ý kiến vào các nội dung chuẩn bị cho Kỳ họp thứ 11 của QH khóa XIV.

Đối thoại với thanh niên ít nhất mỗi năm một lần

Đối thoại với thanh niên ít nhất mỗi năm một lần
(PLVN) - Đó là nội dung đáng chú ý tại Nghị định số 13/2021/NĐ-CP của Chính phủ quy định về đối thoại với thanh niên; cơ chế, chính sách và biện pháp thực hiện chính sách đối với thanh niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi.

Lùi thời hạn sử dụng phần mềm mô phỏng dạy lái ô tô

Lùi thời hạn sử dụng phần mềm mô phỏng dạy lái ô tô
(PLVN) - Đó là nội dung đáng chú ý tại Thông tư 01/2021/TT-BGTVT về việc sửa đổi, bổ sung Thông tư 12/2017/TT-BGTVT quy định về đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe cơ giới đường bộ vừa được Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) ban hành sẽ có hiệu lực từ ngày 15/3.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬