Nghi lễ trưởng thành của người đàn ông Ê-đê

(PLVN) - Người đàn ông trong cộng đồng người Ê-đê chỉ được thừa nhận là biết gánh vác mọi công việc của gia đình và buôn làng khi đã trải qua lễ cúng trưởng thành (tiếng Ê-đê gọi là Mpú toh kông). Nghi lễ này là nét văn hóa đặc sắc, thể hiện sự kết nối với các bậc thần linh, cộng đồng theo tín ngưỡng của đồng bào Ê-đê. 
Nghi lễ trưởng thành của người đàn ông Ê-đê Lễ trưởng thành sẽ bắt đầu với nghi lễ rửa mặt.

Chưa qua lễ... chưa trưởng thành

Người Ê - đê ở Việt Nam sống tập trung chủ yếu tại các tỉnh Phú Yên, Đắk Lắk, Đắk Nông, Khánh Hòa. Người Ê- đê ở Việt Nam ngày nay vẫn lưu giữ được nhiều phong tục, tập quán và tín ngưỡng truyền thống của dân tộc mình. Người Ê- đê ở Phú Yên nói riêng và nhiều tỉnh thành nói chung đều theo tín ngưỡng đa thần. 

Lễ cúng đặt tên, lễ cúng thổi tai, lễ cúng trưởng thành, lễ hỏi chồng, lễ bắt chồng, lễ tiễn đưa, lễ bỏ mả là các nghi lễ vòng đời quan trọng của người Ê- đê. Trong đó, lễ cũng trưởng thành cho người đàn ông là một nghi thức rất quan trọng ở cuộc đời của họ. Bởi nghi lễ này khẳng định người đàn ông Ê - đê đã trưởng thành, có thể gánh vác các công việc nặng nhọc của gia đình, của buôn làng.

Theo phong tục truyền thống, đàn ông Ê- đê dù ở độ tuổi nào nhưng chưa làm lễ trưởng thành thì vẫn chưa được công nhận là người lớn. Người đàn ông đó sẽ chưa nhận được sự tín nhiệm, tin tưởng của bản làng để nhận các trọng trách liên quan tới gia đình, làng bản.

Qua các nghi lễ này, các phong tục, tập quán xã hội được duy trì, các trang phục truyền thống được sử dụng một cách trân trọng, văn hóa cồng chiêng cũng được thực hành cùng với các điệu nhảy, điệu múa truyền thống, tạo nên giá trị văn hóa đặc sắc của người Ê-đê. 

Lễ cúng trưởng thành của người Ê-đê phải thực hiện 5 lần trong 5 ngày. Lễ được tổ chức lớn hay nhỏ tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi gia đình, cũng như từng địa phương, nhưng theo thông lệ thì tất cả mọi người trong buôn làng sẽ cùng đến chia vui với gia đình.

Tùy vào điều kiện kinh tế gia đình mà làm lễ sớm hay muộn. Với người Ê-đê, phải cúng từ gà đến trâu. Lễ này do cha mẹ chuẩn bị. Nếu cha mẹ không có điều kiện thì họ hàng có thể cúng thay. 

Trước khi bắt đầu lễ cúng, từ sáng sớm, người được cúng đi ra bến nước của làng rửa mặt trước sự chứng giám của Yàng (trời) và thần bến nước cùng đông đảo bà con trong làng. Khi đã gội đầu xong, người này hứng nước đầy vào quả bầu eo để mang về làm lễ cúng Yàng. Việc làm này có ý nghĩa là để tẩy chay, rửa sạch tội trong quá khứ.

Truyền thống đề ra rằng, người đàn ông Ê-đê muốn được cộng đồng công nhận trưởng thành phải làm lễ tới 5 lần. Lễ vật chính trong ngày đầu tiên của lễ cúng trưởng thành là một ché rượu cần và một con gà. Sau khi thầy cúng cúng xong, mẹ của chàng trai đến ché rượu cần lấy rượu ra để mời dòng họ cùng người làng, sau đó đến lượt cha chàng trai. Bởi người Ê-đê theo chế độ mẫu hệ nên việc mẹ chàng trai làm trước cha là điều hoàn toàn dễ hiểu.  

Trong ngày thứ hai, lễ vật là 7 ché rượu cần, một con heo thiến, một cây nến và một thanh củi còn cháy. 5 ché rượu cần, một đĩa thịt heo sẽ được dùng làm lễ trong ngày thứ 3. Trong đó, ché rượu đầu tiên được dùng để cúng và 4 ché rượu còn lại sẽ để mời khác. Ngày thứ 4 là 3 ché rượu cần và một đĩa thịt heo, trong đó ché rượu đầu tiên dùng để cúng, 2 ché rượu còn lại dùng để mời khách. Ngày cuối cùng, lễ vật chính là một ché rượu cần.

Tuy nhiên, cũng có sự khác nhau về lễ vật trong các ngày lễ của người Ê-đê tại các vùng khác nhau. Ví như người Ê-đê ở ở buôn Hai Krông (xã Ea Bia, tỉnh Phú Yên), lễ vật chính của ngày đầu tiên là một ché rượu cần và một con gà.

Ngày thứ 2 là 3 ché rượu cần và 3 con gà. Ngày thứ 3 là 3 ché rượu cần và một con heo. Ngày thứ 4 là 5 ché rượu cần và một con heo thiến lớn đủ để đãi bà con trong buôn một bữa ăn no. Ngày thứ 5 là 7 ché rượu cần và một con heo thiến nhỏ.

Dù lễ vật ở mỗi địa phương có khác nhau, nhưng trong quá trình cúng, thầy cúng thay mặt buôn làng, thay mặt họ tộc người được cúng xin phép Yàng, xin phép thần linh cho người này được trưởng thành. Trong quá trình diễn ra 5 ngày cúng, tiếng trống, tiếng cồng, tiếng chiêng hòa quyện vào nhau. 

 Trong nhà tại gian khách (ook), thầy cúng lần lượt cúng thần Yàng lần thứ nhất, lần thứ 2, lần thứ 3, lần thứ 4, lần thứ 5. 

Sau khi cúng xong, thầy cúng đeo chiếc vòng đồng do người thân chuẩn bị sẵn vào tay người được cúng. Chiếc vòng đồng đeo tay trong lễ cúng trưởng thành có ý nghĩa biểu tượng của cuộc sống. Đó là khẳng định rằng, buôn làng đã trao cho người đàn ông sức mạnh và có thể gánh vác công việc nặng nhọc của gia đình, của buôn làng. 

Bảo tồn văn hóa người Ê-đê

Đối với nhiều người, việc một dân tộc theo truyền thống mẫu hệ như người Ê-đê mà người đàn ông lại có một nghi lễ riêng đánh dấu sự trưởng thành cũng như được giao nhiều trọng trách lớn trong xã hội là điều khó hiểu. Tuy nhiên, thực tế, theo chế độ mẫu hệ của người Ê-đê người phụ nữ chịu trách nhiệm trong quản lý gia đình,chăm sóc con cái, mồ mả tổ tiên, của cải thừa kế cho con cái...

Đàn ông chịu trách nhiệm trong việc ngoại giao, giao lưu buôn bán với cộng đồng bên ngoài đồng thời các vấn đề tôn giáo và chính trị cũng là trách nhiệm của người đàn ông. Cho nên vai trò và địa vị của đàn ông Ê đê bên ngoài xã hội là rất lớn. 

Theo Tiến sĩ Nguyễn Duy Thiệu, Phó Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học, trong gia đình người Ê-đê, tuy phụ nữ là chủ gia đình nhưng người đàn ông cũng đóng một vai trò nhất định trong gia đình.

Ông Thiệu cho hay: Đúng là phụ nữ quyết định, nhưng quyết định qua vị thế của người đàn ông. Ví dụ như trong sử thi Đam San chẳng hạn. Khi Đam San làm tù trưởng nhân dân, vợ đã thể hiện quyền lực ra bên ngoài, bởi vì vợ là dòng tù trưởng. Điều khiển cuộc chiến tranh, điều khiển ngoài cộng đồng thì người đàn ông đứng ra điều khiển, chứ không phải người phụ nữ. Người phụ nữ chỉ điều khiển ở phía sau.

Nếu đến thăm một gia đình người Êđê, người thay mặt cho gia đình ra tiếp khách bao giờ cũng là nam giới, thường là con trai hoặc người chồng của bà chủ nhà. Nam giới Êđê là người đại diện cho gia đình và dòng họ mẹ mình trong đối ngoại và xử lý công việc khi có việc xảy ra trong dòng họ mẹ mình như ma chay, cưới hỏi... Bởi vậy, nghi lễ trưởng thành được ví như “con dấu” công nhận khả năng gánh vác, đại diện cho gia đình tham gia vào các quan hệ cộng đồng của người đàn ông Ê-đê. 

 Sau khi kết thúc các nghi lễ chàng trai được thầy cúng đeo chiếc vòng đồng đánh dấu sự trưởng thành.

Để bảo tồn những giá trị văn hóa đặc trưng của người Ê-đê, UBND tỉnh Phú Yên giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng hồ sơ khoa học “Lễ cúng trưởng thành của người Ê-đê Phú Yên”. Tới ngày 23/11/2018, UBND tỉnh Phú Yên đã tổ chức lễ đón bằng công nhận Lễ cúng trưởng thành của người Ê Đê ở H.Sông Hinh và H.Sơn Hòa (Phú Yên) là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là vinh dự lớn đối với cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh nói chung và người Ê-đê nói riêng.

Trong buổi lễ nhận bằng công nhận, ông Phan Đình Phùng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên đã nhấn mạnh: Việc công nhận Lễ cúng trưởng thành của người Ê-đê là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự vinh danh xứng đáng.

Để bảo tồn nét văn hóa đặc sắc này, tỉnh giao cho Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tiếp tục phối hợp với UBND các huyện Sông Hinh, Sơn Hòa tuyên truyền, vận đồng đồng bào dân tộc Ê-đê thực hiện việc bảo tồn và thực hành Lễ cúng trưởng thành, duy trì tổ chức nghi lễ này trong các gia đình. 

Đồng thời, khuyến khích việc truyền dạy cho đội ngũ kế cận thực hành di sản. Tỉnh cũng đề nghị cơ quan chuyên môn hướng dẫn các nghệ nhân lập hồ sơ đề nghị tặng danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú”.

Ngoài ra, tỉnh cũng vận động các nguồn lực xã hội hỗ trợ, tạo điều kiện tốt nhất cho các địa phương tổ chức các hoạt động văn hóa, phát huy tối đa nét văn hóa truyền thống của cộng đồng, góp phần giữ gìn những bản sắc văn hóa của dân tộc trong quá trình hội nhập và phát triển.

Tiểu Lành
Cùng chuyên mục
Ấm áp và thiêng thiêng  những cái Tết làng chài

Ấm áp và thiêng thiêng những cái Tết làng chài

(PLVN) - Tết ở miền biển mang một nét rất riêng, rất khác so với những vùng miền khác. Đó là cái Tết của những con người lao động gắn với biển khơi, những người coi biển vừa là cứu tinh, vừa là người mẹ lớn. Cái Tết của những người mà sự đoàn viên đáng quý vô cùng.

Đọc thêm

Tiếp vụ bị cáo Võ Tuấn Hải kêu oan:  Bất thường những bút lục “siêu tốc”

Tiếp vụ bị cáo Võ Tuấn Hải kêu oan: Bất thường những bút lục “siêu tốc”

(PLVN) - Luật sư bào chữa cho bị cáo Võ Tuấn Hải cho rằng: Trong hồ sơ vụ án này, có nhiều bút lục “lập siêu tốc” khi trong vòng có 5 phút mà hoàn tất các thao tác tố tụng như niêm phong đồ vật, tài liệu, lập biên bản, đọc cho mọi người cùng nghe, ký. Thậm chí, việc kiểm đếm 1000 viên ma túy với các thủ tục lập biên bản, đọc, ký, niêm phong cũng chỉ diễn ra trong có 5 phút. 

Công ty TNHH Long Hải: Đưa nông sản Việt thăng hoa thành những sản phẩm có giá trị cao, lợi cho sức khoẻ

Công ty TNHH Long Hải: Đưa nông sản Việt thăng hoa thành những sản phẩm có giá trị cao, lợi cho sức khoẻ
(PLVN) - Việt Nam có một nền nông nghiệp đặc sắc với nhiều mặt hàng nông sản phong phú, đa dạng nhưng tận dụng những nông sản đó để chế biến, sản xuất ra những sản phẩm hữu ích cho người tiêu dùng thật hiệu quả không phải doanh nghiệp nào cũng làm được. Nhận thức được thực tế đó, Công ty TNHH Long Hải đã không ngừng tận dụng, nghiên cứu và cho ra đời những sản phẩm có chất lượng tốt gắn liền từ chính những sản phẩm nông nghiệp của người dân, vừa giúp họ tiêu thụ vừa có thể xóa đói giảm nghèo bền vững.
Cảnh giác thủ đoạn giả danh Công an lừa tập huấn PCCC

Cảnh giác thủ đoạn giả danh Công an lừa tập huấn PCCC

(PLVN) - Ngày 18/1, Cơ quan CSĐT Công an thị xã Bến Cát (Bình Dương), cho biết: Gần đây, trên địa bàn thị xã Bến Cát xuất hiện đối tượng giả danh cán bộ Công an gọi điện thoại thông báo kiểm tra doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề có điều kiện về ANTT và an toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC).

Vườn địa đàng Đại Lải – Nơi nâng bước tình yêu lứa đôi

Vườn địa đàng Đại Lải – Nơi nâng bước tình yêu lứa đôi
(PLVN) - Lễ cưới hoàn hảo là bước mở đầu cho một cuộc hôn nhân hạnh phúc, mang theo nhiều ước vọng về tương lai viên mãn của các cặp đôi. Với vẻ đẹp hút hồn của rừng xanh, đồi cỏ, hồ nước, bán đảo nên thơ, Flamingo Đại Lải Resort là tấm phông nền hoàn hảo cho ngày chung đôi của những tân lang, tân nương.
Xuất hiện ca siêu lây nhiễm “1 lây 102” ở Cát Lâm (Trung Quốc)

Xuất hiện ca siêu lây nhiễm “1 lây 102” ở Cát Lâm (Trung Quốc)

(PLVN) - Trung Quốc lại trở thành một trong những điểm nóng COVID-19 khi tình hình dịch bệnh ở nước này trở lại diễn biến phức tạp với các ca lây nhiễm trong cộng đồng. Đáng chú ý, nước này vừa xuất hiện một ca “siêu lây nhiễm” ở tỉnh Cát Lâm, 1 người lây nhiễm cho 102 người.

Tâm sự của phi công trẻ đi ship đồ ăn qua ngày

Tâm sự của phi công trẻ đi ship đồ ăn qua ngày
Từng là nghề “hot” nhất, song Covid-19 đã biến phi công trở thành nghề mất giá nhất thế giới chỉ sau 1 năm bùng phát. Cơn ác mộng của những người đeo đuổi giấc mơ bầu trời dự báo sẽ còn kéo dài thêm nhiều năm nữa.

Những thần đồng “chết yểu”- (Bài 8): Thần đồng Thái Lan kết thúc mối tình đầu bằng thủ đoạn tàn độc

Những thần đồng “chết yểu”- (Bài 8):  Thần đồng Thái Lan kết thúc mối tình đầu bằng thủ đoạn tàn độc
(PLVN) - Tức giận bởi bạn gái nói chia tay, Serm Sakhonrat trong giây phút không kìm chế bản thân đã cầm súng tước đi mạng sống của cô. Từng được tung hô là thần đồng Thái Lan nhờ nhiều thành tích học tập đáng ngưỡng mộ nhưng Serm Sakhonrat đã khiến cả đất nước Thái Lan sợ hãi khi đã nhẫn tâm giết và phi tang thi thể bạn gái một cách man rợ.

Mắc mật - nét tinh hoa của ẩm thực Xứ Lạng

Mắc mật - nét tinh hoa của ẩm thực Xứ Lạng
(PLVN) - Mắc mật được biết đến như một nguyên liệu không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực của đồng bào dân tộc Xứ Lạng. Các món ăn có mắc mật đều trở thành đặc sản của vùng đất này.
Bé gái đuối nước dưới hồ ở Lâm Đồng

Bé gái đuối nước dưới hồ ở Lâm Đồng

(PLVN) - Đang đi chơi cùng nhóm bạn thì cháu H bị trượt chân rơi xuống một hồ nước trong khu vực đang phân lô bán nền trên địa bàn thôn 13 (xã Đam B’ri, TP Bảo Lộc) tử vong thương tâm.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬