Chuyện về người giữ “linh hồn” của người JRai

(PLVN) - Tận tâm, hào sảng và đầy nhiệt huyết với văn hóa cồng chiêng, nghệ nhân Rơ Châm H’Mút (xã Iaka, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai) được xem như viên gạch nối, lưu giữ những giá trị truyền thống của văn hóa cồng chiêng từ thế hệ trước và thế hệ sau này trong cộng đồng người dân tộc thiểu số Jrai ở đại ngàn Tây Nguyên...
Chuyện về người giữ “linh hồn” của người JRai Nghệ nhân Rơ Châm H’Mút (người mang trống) biểu diễn trong lễ hội văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên

Người giữ hồn thiêng Tây Nguyên 

Nghệ nhân Rơ Châm H’Mút sinh ra và lớn lên tại làng MRong Yố (xã Iaka). Quá trình trưởng thành, tiếng cồng chiêng đã đi sâu vào tiềm thức của ông nói riêng và người đồng bào Tây Nguyên nói chung.

Ông tâm sự:“Khi đầu mình chưa cao bằng chiếc gùi mình đã theo mẹ đi biểu diễn cồng chiêng. Tiếng cồng chiêng đã ngấm vào máu thịt của mình rồi. Trong cả những giấc mơ mình cũng mơ thấy tiếng cồng chiêng trong các lễ hội: Khi là tiếng cồng chiêng vui vẻ trong lễ hội mừng lúa mới, là tiếng cồng chiêng vang xa của những lễ bỏ mả, rồi tiếng cồng chiêng hòa nhịp cùng điệu múa xoang của những thiếu nữ Jrai.

Nghệ nhân Rơ Châm H’Mút mở nhiều lớp dạy cồng chiêng để văn hóa truyền thống của người JRai không bị mai một

Là một nghệ nhân nổi tiếng nhưng cảnh nhà Rơ Châm H’Mút khá giản dị, thanh bần. Nghề dạy cồng chiêng và chỉnh chiêng của ông không đủ nuôi sống gia đình. Chia sẻ với chúng tôi về cuộc đời gắn với tiếng chiêng, ông H’Mút kể, cha của ông cũng là một nghệ nhân cồng chiêng có tiếng trong làng. Từ khi lên 5 tuổi ông đã theo cha đi biểu diễn công chiêng vào các dịp lễ mừng lúa mới, hay cưới, đám ma, bỏ mả… Tối về người cha thường đem chiêng ra lau chùi, ông H’Mút ngồi bên được người cha kể về những tiểu sử, ý nghĩa của mỗi loại chiêng. Lớn hơn thì cậu được cha hướng dẫn cho cách chơi các loại chiêng, trống, đàn Tơ-rưng…và các loại nhạc cụ dân tộc khác. Rồi những buổi theo mẹ đi biểu diễn cồng chiêng…

Tất cả những âm thanh đó ngưng ngấm vào máu: “Hồi đó tôi mê cồng chiêng lắm, mỗi lúc rảnh rỗi tôi thường tìm lấy cành cây, gõ vào những đồ vật bằng kim loại khiến cho chúng phát ra âm vừa nhảy điệu xoang như mấy anh chị lớn trong vùng. Những lần đứng trong căn bếp nhỏ, đôi tay cũng vô tình biến chiếc muỗng, chiếc xoong thành cồng, thành chiêng… dường như bất cứ chỗ nào cũng chính là sân khấu cho tiếng cồng tiếng chiêng vang lên…”. Hơn 11 tuổi ông đã xin cho vào đội chiêng của làng, chưa được 15 tuổi hầu như mọi bài chiêng, bài hát của người Jrai ông đã thuộc làu làu. Thân hình bé con nhưng ông luôn được tuyển chọn mang cái chiêng Pat, chiêng Pom (bộ chiêng quý, hiếm của người Jrai) để đi biểu diễn khi làng có hội.

Đau đáu với nỗi lo sợ mai một tiếng cồng chiêng

“Nhưng theo thời gian, giới trẻ càng ngày càng tiếp xúc với các thể loại nhạc hiện đại, xa dời tiếng chiêng. Những ngày lễ trong làng để huy động được đội chiêng khó khăn. Tôi phải đi tìm những người già trong làng để đi đánh cho đủ đội chiêng…” ông H’Mút tâm sự. 

Mong muốn thế hệ trẻ biết giữ gìn, phát huy văn hóa truyền thống là tâm nguyện của ông H’Mút 

Khi mới 20 tuổi, hàng ngày ông cùng với người cha của mình đến từng nhà dạy đánh cồng chiêng và múa xoang cho trẻ em và đặc biệt là thanh niên trong làng để làng ai cũng biết đánh chiêng, múa xoang hết. Ông tâm sự: “Đánh cồng chiêng là phải đánh sao cho theo đúng điệu nhạc để tránh lạc lõng với các thành viên khác trong đội. Học cồng chiêng không khó nhưng cái khó là mình phải có tình yêu với nó, người ta đánh là phải gửi tâm hồn mình vào trong từng nhịp chiêng khi ấy tiếng chiêng mới hay được…”.

Để văn hóa cồng chiêng của người Jrai có thể phát triển và không bị mai một, già H’Mút đã tham gia biểu diễn cồng chiêng ở nhiều sự kiện lớn: Lễ hội văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên và các chương trình nghệ thuật ở các thành phố lớn như  TP HCM, Hà Nội… Ngoài ra ông còn tham gia các đoàn nghệ thuật đi lưu diễn ở các nước láng giềng như Cam-pu-chia, Lào…

Không chỉ đi biểu diễn, ông còn tham gia giảng dạy cho các học sinh Trường THCS Iaka và THCS Ia Mơnông (huyện Chư Păh) và các trường nội trú của các huyện trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Thậm chí, bất cứ nơi nào cần dù xa mấy ông cũng đi. Ông H’Mút nói: “Được nhìn các học sinh, sinh viên đeo trên mình bộ chiêng và hòa nhịp vào điệu xoang là niềm hạnh phúc lớn nhất trong cuộc đời của tôi”

Nghệ nhân H’Mút cho biết thêm, thời xưa, chỉ có con trai mới được tham gia vào đánh  và đụng vào cồng đánh chiêng. Nhưng càng ngày càng mai một dần nên ngày nay đã khuyến  khích phụ nữ cũng được tham gia vào đánh cồng chiêng. Điển hình như phụ nữ làng MRong Yố 2, đã có đội chiêng 10 người và trong đó có 5 nữ. Trong làng hiện đã thành lập được 4 đội: Đội lớn tuổi, đội thanh niên, đội thiếu niên và đội nữ để truyền dạy nối tiếp cho những thế hệ sau.

Chia sẻ với chúng tôi, ông Ksor Sum - Chủ tịch xã Ia Ka cho biết: “ Theo thời gian văn hóa cồng chiêng cũng đang mai một dần.  Các nghệ nhân đánh cồng chiêng “lão luyện” cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Nhờ có những người như nghệ nhân Rơ Châm H’Mút nên các thanh niên đã nhận thức được tầm quan trọng của cồng chiêng, đó không đơn giản chỉ là loại nhạc cụ, mà đó còn là văn hóa truyền thông của cha ông…”                                                                    

Uyên Thu
Loading...

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Cặp cá nghi sủ vàng nặng 7kg sa lưới trên sông Loan

Cặp cá nghi sủ vàng nặng 7kg sa lưới trên sông Loan
Người dân tại xã Cảnh Dương mới đây bắt được một cặp cá nghi cá sủ vàng quý hiếm, nặng khoảng 7kg mỗi con trên sông Loan. Trước đó, một người dân khác cũng câu được một con cá tương tự trên sông Gianh.

Những ca bệnh phổi bí ẩn liên quan tới thuốc lá điện tử khiến kháng sinh “bó tay”

Những ca bệnh phổi bí ẩn liên quan tới thuốc lá điện tử khiến kháng sinh “bó tay”
(PLVN) - Thuốc lá điện tử đang tạo nên một trào lưu trên khắp thế giới, như một sản phẩm thay thế cho thuốc lá truyền thống. Chỉ tính riêng ở Mỹ đã có hàng triệu người sử dụng thuốc lá điện tử. Mới đây, cơ quan y tế nước này đã phát hiện gần 100 ca bệnh phổi bí ẩn liên quan tới thuốc lá điện tử khiến kháng sinh không có tác dụng. 

Loại gia vị đắt nhất thế giới được mệnh danh “vàng đỏ“

Loại gia vị đắt nhất thế giới được mệnh danh “vàng đỏ“
(PLVN) - Nhuỵ hoa nghệ tây hay còn gọi saffron là loại gia vị đắt nhất thế giới và được mệnh danh là “vàng đỏ”, có giá lên tới vài trăm triệu đồng mỗi cân. Không chỉ là thứ gia vị đắt đỏ, nhụy hoa nghệ tây còn là loại thảo dược có giá trị lớn đối với sức khỏe và sắc đẹp. 

Đường vào trại giam của 'đại gia' mua 'siêu xe Cường đô la' trong 'chớp mắt'

Đường vào trại giam của 'đại gia' mua 'siêu xe Cường đô la' trong 'chớp mắt'
(PLVN) - Ngày 16/8, Tòa án nhân dân thị xã Ayun Pa đã mở phiên tòa xét xử sơ thẩm đối với bị cáo Trương Thiết (tên thường gọi Thiết ngữ, SN 1975, ngụ phường Cheo Reo, thị xã Ayun Pa) về tội “Vi phạm các quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản” và tội “Sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức”. 
Loading...
Huyền bí thành cổ ẩn mình trong lòng đá sa mạc hồng

Huyền bí thành cổ ẩn mình trong lòng đá sa mạc hồng

(PLVN) - Thành cổ Petra nằm trong khe núi cách ly hẳn với thế giới bên ngoài, trên quả núi cao khô ráo cách mặt biển 1000m. Đó là thành cổ được khoét sâu vào vách đá, xung quanh là các vách đá cheo leo bao bọc. Trong đó có một nhà hát lộ thiên kiểu La Mã có thể chứa hơn 2 nghìn người. Năm 106, sau khi người La Mã tiếp quản, thành cổ Petra vẫn rất phồn vinh. Sau này khi con đường buôn bán thay đổi, Petra mất đi vị trí quan trọng và bị lãng quên. 

Chuyện có thật: Việc nhỏ, phúc ứng cứu mạng người

Chuyện có thật: Việc nhỏ, phúc ứng cứu mạng người
(PLVN) - Một nhà giáo dục nổi tiếng từng nói, ngày hôm nay có thể trở thành một ngày đầy sinh lực với bạn và với người khác nếu bạn bỏ thời gian để trao cho ai đó nụ cười, để thốt lên một lời tử tế, để chìa tay ra cho người đang cần giúp đỡ, để viết một lời cảm ơn, để cho đi một lời khuyến khích với người đang cố gắng vượt qua rắc rối, để chia sẻ một phần tài sản vật chất với những người xung quanh. Và câu chuyện ý nghĩa dưới đây đã chứng minh điều đó.

Chủ tịch Công ty TDS khẳng định không có việc bắt giữ người trong vụ “giải cứu con tin” của Công an quận Bắc Từ Liêm

Chủ tịch Công ty TDS khẳng định không có việc bắt giữ người trong vụ “giải cứu con tin” của Công an quận Bắc Từ Liêm
(PLVN) - Trong đơn gửi Báo Pháp luật Việt Nam Chủ tịch HĐQT Công ty TDS khẳng định, không có việc giữ người trong vụ việc được cho là lực lượng chức năng phải "giải cứu con tin". Đằng sau những lùm xùm gần đây tại Trường Pascal là tranh chấp giữa hai nhóm cổ đông.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước trao phần thưởng cao quý tặng đồng chí Lê Khả Phiêu

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước trao phần thưởng cao quý tặng đồng chí Lê Khả Phiêu
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh, dù ở cương vị công tác nào, đồng chí Lê Khả Phiêu luôn tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân; kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng; gương mẫu giữ gìn phẩm chất đạo đức cách mạng của người đảng viên cộng sản, không ngừng học tập, tu dưỡng, rèn luyện, phấn đấu hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.

Quế Võ (Bắc Ninh): Nghi vấn doanh nghiệp người nhà lãnh đạo huyện kê khai khống năng lực để trúng thầu?

Quế Võ (Bắc Ninh): Nghi vấn doanh nghiệp người nhà lãnh đạo huyện kê khai khống năng lực để trúng thầu?

(PLO) Dù kê khai khống năng lực để đi dự thầu nhưng Công ty TNHH xây dựng thương mại Tuệ Minh vẫn trúng gói thầu thi công trị giá hơn 6,7 tỷ đồng tại xã Phù Lương (huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh). Theo tìm hiểu, đây là doanh nghiệp người nhà của ông Hoàng Minh Xuyên – Chủ tịch UBND huyện Quế Võ.

Xe máy 'kẹp 5' lao trong đêm, 4 sinh viên tử nạn

Xe máy 'kẹp 5' lao trong đêm, 4 sinh viên tử nạn

(PLVN) - Xe máy chở 5 học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Thái Nguyên lưu thông lúc nửa đêm bất ngờ đâm vào dải phân cách, khiến 4 người tử vong, 1 người phải cấp cứu.