Cơ chế đầu tư BT - Còn nhiều khoảng trống pháp luật

(PLO) - So với dự án BOT thì dự án BT hiện ít vấp phải phản ứng từ dư luận do người dân không phải bỏ tiền túi một cách trực tiếp. Tuy nhiên, hình thức này cũng rất dễ bị bóp méo, biến tướng khi còn quá nhiều khoảng trống về pháp luật. BT đang trở thành mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng do cơ chế xin – cho, thiếu minh bạch; là một giao dịch đầu tư – thương mại điển hình phi thị trường và lợi ích nhóm…
Cơ chế đầu tư BT - Còn nhiều khoảng trống pháp luật Nếu không kiểm soát tốt, các dự án BT (xây dựng – chuyển giao) rất dễ bị bóp méo, biến tướng. Ảnh minh họa

Tồn tại nhiều khoảng trống pháp luật

Phát biểu tại Hội thảo “Cơ chế đầu tư BT – Những vấn đề đặt ra và giải pháp hoàn thiện” do Kiểm toán Nhà nước tổ chức ngày 19/10, TS.Phạm Quang Tú – Chuyên gia, Tổ chức Oxfam Việt Nam cho biết, quy định về dự án (hợp đồng) BT đang tồn tại nhiều khoảng trống pháp luật và chồng chéo lẫn nhau.

Chẳng hạn như Luật Đất đai 2013 chỉ có Khoản 3, Điều 155 (Đất sử dụng vào mục đích công cộng; đất để thực hiện dự án BT và dự án BOT) quy định về việc Nhà nước giao cho nhà đầu tư quản lý diện tích đất để thực hiện dự án, ngoài ra không có quy định cụ thể nào về đất đai, loại đất, giá trị đất đai để trả cho nhà đầu tư khi thực hiện dự án BT.

“Như vậy, đang tồn tại một khoảng trống pháp luật rất lớn về dự án BT tại Luật Đất đai, trong khi nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác về dự án BT lại cứ quy chiếu về việc thực hiện theo quy định của luật Đất đai” – TS.Tú phân tích.

Nghị định 43/2014/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai: có riêng Điều 54 quy định về đất thực hiện dự án BT và BOT. Tuy nhiên, cũng chỉ quy định về việc Nhà nước giao đất và chuyển giao đất, không hề có quy định gì về loại đất đem đổi và xác định giá trị đất đai đem đổi.

Nghị định 15/2015/NĐ-CP về đầu tư theo hình thức đối tác công tư, có 5 nội dung liên quan đến dự án BT (Khoản 5, Điều 3; Khoản 3, Điều 14; Khoản 3, Điều 43; Khoản 2, Điều 48 và Điều 65). Mặc dù vậy, khi phân tích sâu về khía cạnh chi phí – lợi ích thì có thể thấy nhiều bất lợi cho nhà nước khi thực hiện Nghị định này như:

Việc giao đất để trả cho nhà đầu tư trước khi hoàn thành công trình hạ tầng là không phù hợp vì cơ chế nhà nước quy hoạch hạ tầng, đấu giá khu đất để trả cho nhà đầu tư lấy tiền xây dựng hạ tầng sẽ mang lại hiệu quả cao hơn; Không có quy định chi tiết về đánh giá chất lượng và định giá giá trị công trình hạ tầng và định giá khu đất để trả cho nhà đầu tư. Đây là một khoảng trống pháp luật rất lớn.

Vấn đề quản lý giá trị trao toàn quyền cho Bộ Tài chính cũng là một cơ chế quản lý gắn với nguy cơ tham nhũng rất cao. Nghị định khẳng định hợp đồng BT là căn cứ chủ yếu để nhà nước và nhà đầu tư thực hiện nhưng lại không có quy định cụ thể về loại hợp đồng này.

“Về nguyên tắc, đất đai trả cho nhà đầu tư chỉ được thực hiện sau khi công trình hạ tầng hoàn thành, nghiệm thu về chất lượng, quyết toán và kiểm toán độc lập vì lúc đó mới biết giá trị cụ thể. Nghị định 15 cho phép thực hiện ngay điều này trong lúc dự án đang triển khai. Quy định như vậy chứa đựng nguy cơ tham nhũng rất lớn và khả năng thất thoát tài sản đất đai là có thể xảy ra trên thực tế”, TS. Phạm Quang Tú nhấn mạnh.

Ngoài ra, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017 có 02 Điều quy định liên quan tới dự án BT (Điều 44, Điều 117) tuy nhiên cũng chỉ là khung chung, trong đó giá trị được xác định phù hợp với giá trị thị trường, căn cứ vào quy định của các loại pháp luật có liên quan. Mặc dù Luật này có mở rộng thể loại tài sản công để trả cho nhà đầu tư nhưng trên thực tế các nhà đầu tư dự án BT chỉ đòi trả bằng đất ở được sử dụng vô thời hạn.

Như vậy, có thể thấy dự án đầu tư theo hình thức BT được quy định với nhiều nội dung chi tiết hơn tại Nghị định số 15/2015/NĐ-CP và Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017, nhưng lại quá sơ sài trong quy định tại Luật Đất đai 2013 và các Nghị định hướng dẫn thi hành. Trong khi cần quy định cụ thể về giá trị công trình hạ tầng và xác định giá trị đất đai phải trả cho nhà đầu tư. Hơn nữa, giữa Nghị định số 15/2015/NĐ-CP và Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017 cũng đang có sự chồng chéo.

Theo TS. Tú vấn đề trung tâm của dự án BT là giá trị công trình hạ tầng và giá trị đất đai đem đổi cần được xác định như thế nào? Cụ thể, giá trị con đường được xây dựng do ai đánh giá chất lượng, do ai định giá, quyết toán, kiểm toán hay chỉ lấy theo giá trị khái toán trong dự án đầu tư? Tương tự, đất đai hai bên đường đem đổi lấy con đường được tính theo giá đất nông nghiệp hay đất ở, đất đã có công trình hay chưa có công trình?

 BT – dễ nảy sinh tham nhũng và thất thoát kép

Thay vì phải trải qua nhiều thủ tục phức tạp và phải tham gia đấu giá mới có quỹ đất, nhất là đất có vị trí đắc địa, nhà đầu tư theo hình thức BT có quỹ đất theo giá cả thỏa thuận với cơ quan thẩm quyền mà không qua đấu giá. Phần chênh lệch giữa hạ tầng đầu tư và đất thường được xác định ở khâu quyết toán. Để đảm bảo hoàn vốn và có lợi nhuận, nhà đầu tư sẽ tìm cách thỏa thuận đưa vào hợp đồng các nội dung có lợi, chẳng hạn cụm từ "nếu chi phí cho dự án cao hơn giá trị quỹ đất hoán đổi thì phía Nhà nước sẽ thanh toán phần chênh lệch cho nhà đầu tư". Như vậy, trường hộ nào thì quyền lợi của nhà đầu tư cũng được đảm bảo.

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Hòa, bản chất của dự án BT là một giao dịch mua sắm công với điều kiện thanh toán chậm hay thanh toán sau. Mặc dù là hoạt động mua – bán nhưng dự án BT lại không theo cơ chế thị trường bởi bên mua (nhà nước) không có sản phẩm cùng loại để có thể lựa chọn, còn bên bán (nhà đầu tư) không có ai phải cạnh tranh trực tiếp trong chào giá cạnh tranh.

Về giá cả đối với bên bán, sẽ không thể có giá bán thị trường bởi nó được xác định theo quy trình dự toán và quyết toán của một dự án đầu tư - vốn rất phức tạp để xác định và dễ bị thay đổi theo hướng tăng lên bởi nhiều yếu tố phi thị trường.

“Mỗi con số đều phụ thuộc vào các quyết định chủ quan của cơ quan hoặc cá nhân có thẩm quyền. Đây là lỗ hổng lớn nhất và là mảnh đất màu mỡ nảy sinh tiêu cực tham nhũng” – PGS.TS Hòa nhấn mạnh.

Đối với hầu hết dự án BT hiện nay, tiền sử dụng đất đã được tạm tính ngay tại thời điểm kí hợp đồng (nhằm tạo điều kiện cho nhà đầu tư thực hiện song song cả 2 dự án – dự án BT và dự án đối ứng). Khi dự án hoàn thành, lẽ ra phải thực hiện kiểm toán kĩ thuật và kiểm toán tài chính để xác định chính xác chất lượng, giá trị làm cơ sở cho thanh toán bằng quỹ đất, tuy nhiên thực tế chưa có dự án BT nào được kiểm tra, kiểm toán mà chỉ là quyết toán.

Theo PGS.TS Hòa, thất thoát nảy sinh từ dự án BT là thất thoát kép. Một là hàng hóa “cơ sở hạ tầng” mà dự án BT đem ra chào không có cạnh tranh nên không phản ánh theo giá thị trường do các dự án BT tính tới thời điểm hiện nay đều được chỉ định thầu. Việc xác định tổng mức đầu tư, quyết toán thực hiện “hàng đổi hàng” đều do cơ quan quản lý và doanh nghiệp thỏa thuận với nhau. Hơn nữa, tại Nghị định 15/2015/NĐ-CP lại quy định hết sức dễ dãi đối với việc giám sát chất lượng dự án BT. Theo đó, nhà đầu tư chịu trách nhiệm về chất lượng công trình, dịch vụ dự án; tự giám sát, tự quản lý hoặc thuê tư vấn quản lý giám sát nghiệm thu. Còn cơ quan nhà nước chỉ giám sát việc tuân thủ nghĩa vụ của nhà đầu tư theo hợp đồng.

Thất thoát thứ hai là đất đai. Theo quy định của chính sách tài chính đất đai, việc xác định tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất của quỹ đất thanh toán chỉ được thực hiện khi nhà nước có quyết định giao đất, cho thuê đất. Nhưng trên thực tế, ở thời điểm kí hợp đồng BT, hầu hết quỹ đất thanh toán chưa có quyết định giao đất, cho thuê đất. Do đó, việc xác định giá trị quỹ đất thanh toán tại thời điểm kí hợp đồng BT là không có căn cứ thực hiện.

“Với 1 dự án BT, khu đất được giao để thanh toán chính bắt buộc phải có giá trị cao, thường được tạo nên bởi chính vị trí đắc địa của nó. Nói một cách khác, trong trường hợp đó, phần tham gia của nhà nước theo cơ chế công – tư chính là các thương quyền, được coi là tài sản công. Tuy nhiên yếu tố này hầu như đã bị lu mờ đi trong quá trình xem xét, phê chuẩn các dự án BT” – PGS.TS Hòa cho hay.

Cần sự vào cuộc mạnh mẽ của các Bộ, ngành

Từ những bất cập của cơ chế chính sách, xét tổng thể trong quản lý dự án đầu tư BT, Kiểm toán nhà nước kiến nghị:

Đối với Bộ GTVT, chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng khung lợi nhuận cho các dự án BT thuộc phạm vi quản lý của ngành; Bổ sung tiêu chí đánh giá năng lực quản lý đầu tư các dự án ngành GTVT trong quá trình đánh giá lựa chọn Nhà đầu tư dự án BT…

Đối với Bộ Tài chính, bổ sung quy định cụ thể về xác định lợi nhuận của Nhà đầu tư; Ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể về góp vốn và thanh toán đối với nguồn vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư dự án…

Đối với Chính phủ: Cần hướng dẫn cụ thể về xử lý vi phạm của các bên trong quá trình thực hiện hợp đồng dự án nhằm đảm bảo tính hiệu lực của hợp đồng; Chỉ đạo nghiên cứu hướng dẫn đối với công tác lựa chọn nhà thầu của Nhà đầu tư…

Đối với Quốc hội, cần cụ thế hóa Nghị định đối với các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư thành Luật hợp tác công tư (PPP) nhằm tạo sự ổn định, niềm tin cho Nhà đầu tư, cho người dân và xã hội.

Phan Mơ
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Tại sao bầu cử ở Mỹ luôn diễn ra vào ngày thứ ba đầu tháng 11?

Tại sao bầu cử ở Mỹ luôn diễn ra vào ngày thứ ba đầu tháng 11?
(PLVN) - Chỉ còn hơn 1 tuần nữa, vào ngày 3/11 tới, cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ sẽ chính thức diễn ra. Nhiều người thắc mắc tại sao bầu cử tổng thống Mỹ lại luôn diễn ra vào một ngày thứ ba của tháng 11 thay vì được tổ chức vào ngày Chủ nhật như ở nhiều nước khác. Dưới đây là câu trả lời...

Bí ẩn chưa có hồi kết về UFO - (Kỳ 4): Phi thuyền bí ẩn của người ngoài hành tinh

Bí ẩn chưa có hồi kết về UFO - (Kỳ 4): Phi thuyền bí ẩn của người ngoài hành tinh
(PLVN) - Từ thập kỷ 50 thế kỷ XX đến nay, luôn có nhiều người dân và những nhà khoa học tin rằng có đĩa bay, thậm chí cho rằng mình đã may mắn, gặp gỡ với những vị khách đến từ Sao Kim, Sao Hỏa, Sao Thổ hoặc các vì sao khác, họ kể lại chuyến bay vào vũ trụ hoặc cuộc tiếp xúc của họ với những người “anh em trong vũ trụ”.

Người Việt Nam tiên phong dệt lụa thành công từ những cuống sen bỏ đi

Người Việt Nam tiên phong dệt lụa thành công từ những cuống sen bỏ đi
(PLVN) - Đó là cụm từ mà hãng thông tấn lớn thứ ba thế giới AFP đã sử dụng trong video lý giải về sự thành công nổi bật của lụa sen Việt Nam, phát ngày 27/8/2020. Với thời lượng 1 phút 30 giây, nội dung video được xây dựng thông qua cuộc phỏng vấn với nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận, người đầu tiên thành công trong kỹ thuật làm loại lụa này tại Việt Nam.
Tin “hot” giải trí ngày 25/10: Thuỷ Tiên công khai số tiền kêu gọi chạm mốc 150 tỷ đồng

Tin “hot” giải trí ngày 25/10: Thuỷ Tiên công khai số tiền kêu gọi chạm mốc 150 tỷ đồng

(PLVN) - Thuỷ Tiên công khai số tiền kêu gọi chạm mốc 150 tỷ đồng, thông báo cụ thể kế hoạch cứu trợ miền Trung; Trung Quân và Denis Đặng hoàn thành tâm nguyện cuối cùng của chiến sĩ hy sinh trong vụ sạt lở ở Quảng Trị; kẹt ở Mỹ, Hương Tràm đau lòng khi không thể về quê chịu tang bạn, cứu trợ lũ lụt; Thúy Diễm bức xúc vì bị so sánh với Thủy Tiên về cách làm từ thiện;...


Bản tin Y tế: Giao mùa và những bệnh về đường hô hấp là “kẻ thù” của trẻ nhỏ

Bản tin Y tế: Giao mùa và những bệnh về đường hô hấp là “kẻ thù” của trẻ nhỏ
(PLVN) - Thời điểm giao mùa thu - đông có điều kiện thời tiết thay đổi thất thường lúc nắng gắt, lúc mưa nhiều và lúc gió lạnh là môi trường lý tưởng để virus phát triển, gây bệnh cho con người, đặc biệt là trẻ nhỏ. Vậy những bệnh nào trẻ thường hay mắc vào thời điểm này. Hãy cùng theo dõi Bản tin Y tế.

Triển lãm “Being an Artist”- góc nhìn cuộc sống muôn màu

Triển lãm “Being an Artist”- góc nhìn cuộc sống muôn màu
(PLVN) - Triển lãm “Being an Artist” với 17 tác phẩm nghệ thuật đến từ 10 họa sỹ trẻ. đang diễn ra tại Tranquil Books (Trần Hưng Đạo, Hà Nội). Sau hơn 3 tháng chuẩn bị và lên ý tưởng, “Being An Artist” mang tới cho người xem nhiều xúc cảm thú vị. Nhìn đời qua từng lăng kính khác biệt, qua những tác phẩm tại triển lãm, mỗi tác giả trẻ lại kể cho công chúng yêu nghệ thuật cách nhìn cuộc sống riêng của mình.

Kiểm tra đường dây truyền tải bị ảnh hưởng bởi bão lũ

Kiểm tra đường dây truyền tải bị ảnh hưởng bởi bão lũ
(PLVN) - Đoàn lãnh đạo Tổng công ty truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) đã  có cuộc trao quà, hỗ trợ nhân dân miền Trung khắc phục hậu quả mưa lũ, đồng thời kiểm tra các vị trí đường dây truyền tải điện bị ảnh hưởng bởi mưa bão.

119 người chết, 19 người vẫn đang mất tích vì mưa lũ

119 người chết, 19 người vẫn đang mất tích vì mưa lũ
(PLVN) - Số liệu thống kê của Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng chống thiên tai cho thấy những thiệu hại nặng nề do mưa lũ mà các tỉnh miền Trung đang phải gánh chịu, trong khi bão số 8 chỉ còn cách đất liền từ Hà Tĩnh đến Quảng Trị khoảng 410km về phía Đông và sẽ đổ bộ vào khoảng sáng sớm 26/10, còn áp thấp nhiệt đới đã mạnh thành bão số 9.

Bán con dâu mới cưới, “cha con” gã buôn người lĩnh án

Bán con dâu mới cưới, “cha con” gã buôn người lĩnh án
(PLVN) - Với dáng vẻ bảnh bao, nổi bật so với nhiều thanh niên trai tráng ở địa phương, gã buôn người đã vờ yêu rồi hỏi cưới con gái nhà lành, mục đích lừa bán họ sang Trung Quốc lấy tiền. Sau khi bán con dâu mới cưới, “cha con” gã buôn người phải trả giá…
Việt Nam chữa khỏi 1.051 bệnh nhân mắc Covid-19

Việt Nam chữa khỏi 1.051 bệnh nhân mắc Covid-19

(PLVN) - Bản tin sáng ngày 25/10, của Ban Chỉ đạo Quốc gia cho biết không có thêm ca mắc Covid-19 mới. Đến nay đã bước sang ngày thứ 53 Việt Nam không ghi nhận ca mắc Covid-19 mới ở cộng đồng và đã chữa khỏi 1.051 bệnh nhân.

Mastercard, IDEMIA và MatchMove thí điểm thẻ sinh trắc học vân tay tại châu Á

Mastercard, IDEMIA và MatchMove thí điểm thẻ sinh trắc học vân tay tại châu Á
(PLVN) - Mastercard vừa hợp tác với IDEMIA - doanh nghiệp hàng đầu thế giới về nhận dạng tăng cường (Augmented Identity) và MatchMove - công ty fintech có trụ sở tại Singapore để thí điểm lần đầu tại châu Á thẻ sinh trắc học sử dụng dấu vân tay để ủy quyền thực hiện giao dịch tại các thiết bị đầu cuối.

Câu chuyện nhạc Ráp và tuyên ngôn của giới trẻ Việt

Câu chuyện nhạc Ráp và tuyên ngôn của giới trẻ Việt
(PLVN) - Xưa nay, trong tâm trí nhiều người, nhạc Rap luôn được coi là “nhí nhố”- chỉ dành cho bọn trẻ nổi loạn. Bởi ở đó ẩn chứa sự trẻ trung, tự do, dám nghĩ dám làm, với những quan điểm, lối sống của giới trẻ vào từng câu Rap. Rồi một ngày, với sự xuất hiện của hai chương trình là King of Rap và Rap Việt, đã giúp nhạc Rap tiến gần hơn với khán giả cả nước, cũng như khẳng định được “sân chơi” riêng trong gu âm nhạc đa sắc hôm nay…
Ấn Độ có thể đối mặt với thảm họa kép về y tế

Ấn Độ có thể đối mặt với thảm họa kép về y tế

(PLVN) - Một cảnh tượng quen thuộc lại đang diễn ra tại miền Bắc Ấn Độ. Khói đốt rơm rạ từ các cánh đồng tạo nên những đám khói lớn mịt mù bay đến nhiều thành phố, thị trấn và vượt qua cả lãnh thổ các bang. Tập quán đốt rơm rạ trên cánh đồng chuẩn bị cho mùa vụ tiếp theo là một trong những lý do chính dẫn đến ô nhiễm thường niên tại Ấn Độ, thường diễn ra vào mỗi mùa Đông.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬