Những điều ít biết về lễ lên ngôi của vua Hàm Nghi

(PLO) - Lễ đăng quang lên ngôi vị hoàng đế là một sự kiện đặc biệt quan trọng, được chuẩn bị chu đáo, kỹ càng với những nghi thức long trọng nhất. Tuy nhiên, lễ lên ngôi của vua Hàm Nghi lại có những điều khác thường so với các đời vua trước đó, và ngay cả chuyện được tôn lên ngôi vua của Hàm Nghi cũng là một điều bất ngờ.
Những điều ít biết về lễ lên ngôi của vua Hàm Nghi Các quan chuẩn bị làm lễ vào triều.
Hàm Nghi tên thật là Ưng Lịch, con thứ 5 của Kiên Thái Vương Nguyễn Phúc Hồng Cai và thân mẫu là bà Phan Thị Nhàn. Chuyện Ưng Lịch được tôn lên ngôi vua diễn ra trong bối cảnh tình hình đất nước có nhiều biến động. 
Sau khi vua Tự Đức qua đời, các phụ chính đại thần Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết nắm trọn quyền hành trong việc phế bỏ vua này, truất ngôi vua khác.
Vì nhỏ tuổi mà được lên ngôi
Tuy nhiên, các vị quan đại thần này đều bị động trong việc tìm người trong Hoàng gia có cùng chí hướng chống Pháp để đưa lên ngôi. Trước thời Hàm Nghi, cả ba vua Dục Đức, Hiệp Hoà và Kiến Phúc đều lần lượt đi ngược lại đường lối của phái chủ chiến hoặc bị mất sớm, trở thành những phần tử không thể không bị loại bỏ khỏi việc triều chính đang rối ren.
Vua Kiến Phúc đột ngột qua đời trong lúc tình hình đang có lợi cho phái chủ chiến trong triều đình Huế. Sau khi nhà vua mất, đáng lẽ con nuôi thứ hai của vua Tự Đức là Nguyễn Phúc Ưng Kỷ lên ngôi, song do Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết sợ lập một vị vua lớn tuổi sẽ mất quyền hành do đó hai vị Phụ chính đại thần này chủ trương lựa chọn một người có tinh thần dân tộc, có thể ủng hộ lập trường chống Pháp lập làm vua nên đã chọn Ưng Lịch. 
Đây là một người có đủ tư cách về dòng dõi, chưa bị cuộc sống giàu sang của kinh thành làm vẩn đục tinh thần tự tôn dân tộc và quan trọng hơn hết là có thể định hướng nhà vua về đại cuộc của đất nước một cách dễ dàng. 
Chính vì vậy, cậu bé Ưng Lịch mới 13 tuổi đã được đưa lên ngai vàng để trở thành vị hoàng đế thứ 8 của vương triều Nguyễn.
Ký họa chân dung vua Hàm Nghi trên báo Pháp.
 
Rắc rối ngay sau lễ đăng quang
Lễ đăng quang của Ưng Lịch diễn ra vào sáng ngày 12 tháng 6 năm Giáp Thân (02/8/1884) tại điện Thái Hòa, triều đình Huế không thông báo sự kiện này cho phía Pháp. 
Biết tin, đại diện Pháp là Khâm sứ Trung kỳ Rheinart tuyên bố không thừa nhận vua mới và kịch liệt phản đối Nam triều thực hiện lễ tôn vương vị không tham khảo ý kiến của người Pháp là đi ngược với thỏa luận trong Hòa ước Giáp Thân (06/6/1884). 
Quan Phụ chính Nguyễn Văn Tường trả lời phía Pháp rằng, trong Hòa ước Giáp Thân không có điều nào đề cập rằng việc lập vua phải có sự thỏa thuận với Chính phủ Pháp, như tại khoản 5 của Hòa ước có ghi: “Viên Khâm sứ, đại diện Chính phủ Pháp, chủ tọa các liên lạc ngoại giao, điều hành công cuộc bảo hộ nhưng không can thiệp vào việc nội trị tại các tỉnh đã ấn định ở khoản 3 (các tỉnh từ biên giới Nam Việt đến địa giới tỉnh Ninh Bình). 
Viên Khâm sứ sẽ ở trong kinh thành Huế cùng với các đoàn tùy tùng quân sự, có quyền lấy tư cách riêng để yết kiến vua An Nam”.
Thế nhưng Rheinart vẫn một mực phản đối, đề nghị Nam triều đưa Gia Hưng quận vương lên ngôi nhưng các phụ chính đại thần bác bỏ, lấy cớ trước khi mất vua Kiến Phúc đã để lại di chiếu chỉ định Ưng Lịch làm người kế vị. 
Khâm sứ Rheinart cho rằng vua Kiến Phúc mất khi chưa đến tuổi trưởng thành nên di chiếu đó không có giá trị.
Cuộc tranh biện giữa hai bên cứ thế trao qua đổi lại rất căng thẳng mà không có sự nhượng bộ của bất cứ bên nào.
 Vua Hàm Nghi thời gian đầu ở chốn lưu đày. 
Gỡ rối nhằm hạ nhiệt sự đối đầu
Trước thái độ cương quyết của Nam triều, Khâm sứ Rheinart không biết quyết định như thế nào bèn gửi điện văn về nước xin chỉ thị. 
Chính phủ Pháp không muốn sinh chuyện lôi thôi liền đánh điện đáp lại, lệnh cho tướng Millot đem một trung đoàn quân vào Huế để làm lễ tấn phong cho vua Hàm Nghi. 
Đội quân đi đầu do Tổng chỉ huy lực lượng viễn chinh Pháp, Đại tá Marcel Guerrier chỉ huy gồm 600 lính và 2 cỗ pháo kéo đến trước cửa thành uy hiếp, yêu cầu mở cửa để quân Pháp tiến vào nhưng Phụ chính Nguyễn Văn Tường không chịu. 
Đại tá Marcel Guerrier dọa rằng trong vòng 12 tiếng đồng hồ, nếu Nam triều không tổ chức lại lễ đăng quang sẽ bắn đại bác và tấn công vào Đại nội. 
Chiều hôm đó (tức ngày 15/8/1884), khi thời hạn ấn định sắp hết, Phụ chính Nguyễn Văn Tường và một số quan trong Cơ mật viện thân hành qua tòa Khâm sứ báo cho Rheinart triều đình Huế chấp nhận tổ chức lễ đăng quang lại với sự có mặt của đại diện Pháp.
Biết bản thông báo của Nam triều viết bằng chữ Nôm, Khâm sứ Rheinart buộc Phụ chính Nguyễn Văn Tường phải viết lại bằng chữ Hán. Thấy bên ta nhượng bộ, Đại tá Marcel Guerrier đem lính rút về đồn Mang Cá. 
Lễ đăng quang lần thứ 2
Dù nhượng bộ nhưng phải đến 9 giờ sáng ngày 28 tháng 6 năm Giáp Thân (18/8/1884) triều đình Huế mới tổ chức lại lễ lên ngôi cho Ưng Lịch với sự hiện diện của Rheinart, Guerrier, 25 sĩ quan và 160 lính Pháp.
Thay mặt Chính phủ Pháp, Đại tá Marcel Guerrier đọc diễn văn (do Rheinart soạn sáng sớm hôm đó) công nhận Ưng Lịch là hoàng đế của nước Đại Nam. Sở dĩ có sự chậm trễ là do khi quân Pháp tiến vào, chúng buộc triều đình Huế phải cho đi vào Ngọ Môn bằng lối cửa giữa, là lối chỉ dành cho vua đi, nhưng Tôn Thất Thuyết nhất định cự tuyệt. 
Cuối cùng chỉ có 3 quan chức cao cấp Pháp không mang theo vũ khí được vào cổng chính, còn 16 sĩ quan và 60 lính thì đi cửa hai bên, những kẻ khác đứng trực phía ngoài. 
Cả triều đình Huế và phái đoàn Pháp đều mang tâm trạng không vừa lòng nhau, nhưng buổi lễ thọ phong cuối cùng cũng kết thúc êm thấm. Đây là một thắng lợi của Nam triều trong việc bảo vệ ngai vàng cho vua Hàm Nghi, còn với người Pháp, sau những yêu sách bất thành cũng phải nhân nhượng chấp nhận sự đã rồi để tránh thêm rắc rối.
Lúc phái đoàn Pháp cáo từ, Phụ chính Tôn Thất Thuyết đã ngầm cho quân lính đóng cửa chính ở Ngọ Môn lại nên đoàn Pháp phải theo hai lối cửa bên để về. Viết về sự kiện này, Đại tá Marcel Guerrier sau này trong cuốn “Le Roi Proscrit” (Hoàng đế bị lưu đày) đã phải thú nhận: “Vua Hàm Nghi đã giữ được tính chất thiêng liêng đối với thần dân mình. Vô tình vị vua trẻ tuổi đã làm một việc có ảnh hưởng vang dội khắp nước: với ý chí cương quyết độc lập và dù người Pháp có đóng quân tại Huế, triều đình An Nam vẫn biểu dương một thái độ không hèn. 
Thái độ ấy do Hội đồng Phụ chính đề ra. Hội đồng ấy rất có lý mà tin chắc rằng dân chúng trông vào thái độ của nhà vua để noi theo, xem thái độ ấy như mệnh lệnh (chống lại người Pháp) không nói ra bằng lời...”.
Một năm sau, vị hoàng đế trẻ tuổi Hàm Nghi đã lên đường xuất bôn, rời bỏ kinh thành để trở thành người khởi xướng phong trào Cần Vương chống Pháp, chấp nhận mọi khó khăn gian khổ: “Nhà vua bị những gian lao mà luyện thành người nhẫn nại và đón cuộc phong trần bằng thái độ rất thản nhiên” (Phan Trần Chúc. Vua Hàm Nghi. Hà Nội, Chinh Ký, 1952, tr. 142).
Trước ý chí và tầm ảnh hưởng của vua trong phong trào Cần Vương, người Pháp cũng phải thừa nhận rằng: “Tên của ông ta đã trở thành ngọn cờ của nền độc lập quốc gia... Từ Bắc chí Nam, đâu đâu dân chúng cũng nổi lên theo lời gọi của ông vua xuất hành” (Ch. Gosselin. L’ Empire de l’ Annam. Paris, Perrin et Cie, p. 239, 237)./.
Lê Thái Dũng
Cùng chuyên mục
Nỗ lực tìm lại công bằng cho các nhạc sĩ

Nỗ lực tìm lại công bằng cho các nhạc sĩ

(PLVN) - Năm 2021, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đẩy mạnh áp dụng các biện pháp pháp lý để bảo vệ quyền tác giả theo đúng quy định của pháp luật, khởi kiện và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm quyền đối với các trường hợp cố ý làm trái quy định tại Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ về thực hiện nghĩa vụ “xin phép và trả tiền” khi sử dụng quyền tác giả.

Đọc thêm

Nhân dân Bạc Liêu kỳ vọng Đại hội XIII của Đảng tạo đột phá cho sự phát triển của đất nước trong nhiệm kỳ tới

Nhân dân Bạc Liêu kỳ vọng Đại hội XIII của Đảng tạo đột phá cho sự phát triển của đất nước trong nhiệm kỳ tới
(PLVN) - Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã cận kề. Đây là sự kiện chính trị có ý nghĩa quan trọng, thu hút sự quan tâm của đông đảo cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân cả nước đang kỳ vọng về những định hướng, quyết sách đúng đắn, tạo đột phá cho sự phát triển của đất nước trong nhiệm kỳ tới.

Hải Dương: Vận động người dân tự giác bàn giao 02 cá thể khỉ cho trung tâm bảo tồn động vật hoang dã

Hải Dương: Vận động người dân tự giác bàn giao 02 cá thể khỉ cho trung tâm bảo tồn động vật hoang dã

(PLVN) - Mới đây,Phòng Cảnh sát môi trường Công an tỉnh Hải Dương đã phối hợp với Hạt kiểm lâm TP Hải Dương, Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội và các cơ quan chức năng tiến hành nhận bàn giao 02 cá thể khỉ do người dân nuôi nhốt để đưa về Trung tâm bảo tồn động vật hoang dã.

Báo chí đóng góp vào thắng lợi của công tác đối ngoại

Báo chí đóng góp vào thắng lợi của công tác đối ngoại
(PLVN) - Ngày 19/1, Bộ Ngoại giao đã tổ chức gặp gỡ thường niên với báo chí trong nước tại Nhà khách Chính phủ, với sự tham gia của đông đảo lãnh đạo các cơ quan báo chí, phóng viên công tác trong lĩnh vực thông tin đối ngoại cùng nhiều lãnh đạo các bộ, ban, ngành có liên quan.

Hàng không dịp Tết Tân Sửu: Giai đoạn cao điểm sẽ có 150 chuyến bay đêm/ngày

Hàng không dịp Tết Tân Sửu: Giai đoạn cao điểm sẽ có 150 chuyến bay đêm/ngày
(PLVN) - Theo Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam Đinh Việt Thắng, do tác động của dịch Covid-19, dịp Tết Nguyên đán Tân Sửu 2021, các hãng hàng không Việt Nam sẽ không khai thác các đường bay quốc tế như thường lệ mà thay vào tập trung khai thác các đường bay nội địa nhằm phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân.
Xây dựng ngành Hải quan hiện đại, số hóa trước năm 2025

Xây dựng ngành Hải quan hiện đại, số hóa trước năm 2025

(PLVN) - Chúng tôi đang phấn đấu xây dựng Hải quan Việt Nam hiện đại, thông minh, tiến tới “Hải quan số”, kết nối với mọi quốc gia trước năm 2025, là chia sẻ của Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan Nguyễn Văn Cẩn tại buổi gặp mặt báo chí hôm qua (19/1).

Bộ GTVT yêu cầu xem xét lại quy hoạch sân bay Quảng Trị

Bộ GTVT yêu cầu xem xét lại quy hoạch sân bay Quảng Trị
(PLVN) - Bộ GTVT cho biết đã nhận được Tờ trình số 2946 của Cục Hàng không về việc phê duyệt quy hoạch cảng hàng không Quảng Trị giai đoạn đến 2030 và văn bản tiếp thu, giải trình, hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh Quy hoạch.

Bí thư Hà Nội Vương Đình Huệ: Sự phục hồi du lịch là yếu tố quan trọng bậc nhất

Bí thư Hà Nội Vương Đình Huệ: Sự phục hồi du lịch là yếu tố quan trọng bậc nhất
(PLVN) - Sáng qua (19/1), Thường trực Thành ủy Hà Nội làm việc với Sở Du lịch và ngành du lịch về kết quả thực hiện Nghị quyết 06-NQ/TU của Ban Thường vụ Thành ủy về phát triển du lịch Hà Nội giai đoạn 2016-2020; kết quả ngành du lịch TP năm 2020; định hướng nhiệm vụ, giải pháp năm 2021 và giai đoạn 2021-2025.
Nhận hồ sơ ứng cử đại biểu Quốc hội từ 22/2

Nhận hồ sơ ứng cử đại biểu Quốc hội từ 22/2

(PLVN) - Ngày 19/1, ông Trần Văn Túy, Trưởng ban Công tác đại biểu thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cho biết Hội đồng bầu cử quốc gia vừa thông qua Nghị quyết hướng dẫn về mẫu hồ sơ ứng cử, phiếu bầu cử... sử dụng trong công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026. 

Bộ Công an tiếp tục quyết liệt dẹp nạn “tín dụng đen”

Bộ Công an tiếp tục quyết liệt dẹp nạn “tín dụng đen”
(PLVN) - Mới đây, cử tri tỉnh Lâm Đồng có kiến nghị đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ TT&TT phối hợp kiểm tra, xử lý các dịch vụ cho vay nặng lãi của các DN nước ngoài thuê người Việt Nam đứng tên hoạt động biến tướng "vay qua app" trên các thiết bị điện tử.

Thu hút trí thức trẻ tham gia phát triển vùng đặc biệt khó khăn: Tránh bề nổi, hình thức

Thu hút trí thức trẻ tham gia phát triển vùng đặc biệt khó khăn: Tránh bề nổi, hình thức
(PLVN) - Đó là nhấn mạnh của Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hòa Bình khi chủ trì Hội nghị tổng kết Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020; Đề án 500 Tri thức trẻ và Đề án bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý nhà nước cho cán bộ, công chức trẻ ở xã giai đoạn 2014 - 2020 (Đề án 567), diễn ra ngày 19/1.

Lĩnh vực phân bón ngành Dầu khí: Vượt thử thách đạt kết quả ấn tượng

Lĩnh vực phân bón ngành Dầu khí: Vượt thử thách đạt kết quả ấn tượng
(PLVN) - Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) có hai đơn vị chuyên sản xuất phân bón là Tổng công ty Phân bón và Hoá chất Dầu khí (PVFCCo) với thương hiệu Đạm Phú Mỹ và Công ty CP Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC) với thương hiệu Đạm Cà Mau. Năm qua, lĩnh vực sản xuất phân bón của PVN đã nỗ lực vượt khó, đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận.

Thị trường chứng khoán Việt Nam 2021: Nhiều cơ hội bứt phá

Thị trường chứng khoán Việt Nam 2021: Nhiều cơ hội bứt phá
(PLVN) - Mặc dù dịch Covid-19 vẫn diễn biến phức tạp, khó dự báo hết tác động lên nền kinh tế song Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán nhà nước (UBCKNN) Trần Văn Dũng cho rằng 2021 là năm được kỳ vọng thị trường chứng khoán (TTCK) sẽ có sự bứt phá, nhất là khi Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư mới cùng có hiệu lực thi hành.
Nỗ lực tìm lại công bằng cho các nhạc sĩ

Nỗ lực tìm lại công bằng cho các nhạc sĩ

(PLVN) - Năm 2021, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đẩy mạnh áp dụng các biện pháp pháp lý để bảo vệ quyền tác giả theo đúng quy định của pháp luật, khởi kiện và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm quyền đối với các trường hợp cố ý làm trái quy định tại Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ về thực hiện nghĩa vụ “xin phép và trả tiền” khi sử dụng quyền tác giả.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬