Lý giải thói "ăn chơi" tháng Giêng của người Việt

(PLO) - Người Việt có lẽ không ai không biết câu nói “Tháng Giêng là tháng ăn chơi”. Nhân dịp Tết Nguyên đán, làng quê khắp cả nước nhộn nhịp các mùa lễ hội, Pháp luật Việt Nam xin trích dịch một số tài liệu cổ, nhàn đàm về vấn đề này, để cắt nghĩa một “thái độ sống” thú vị của người xưa.

Lý giải thói "ăn chơi" tháng Giêng của người Việt Lễ hội đầu xuân ở Quảng Nam
Nếu tìm hiểu đến ngọn nguồn của câu nói “Tháng Giêng là tháng ăn chơi”, người thời nay có lẽ còn phải giật mình hơn nữa. Bởi không chỉ trong tháng Giêng, cổ nhân còn tổ chức các mùa lễ hội, du ngoạn khắp nơi cho đến hết cả tháng Ba âm lịch. Thông thường, thời điểm bắt đầu nghỉ ngơi là từ sau Tết Nguyên đán, kết thúc với lễ Thanh minh vào tiết cuối tháng Ba. 
Ngày nay, song hành cùng lịch dương, lịch âm vẫn tồn tại. Như vậy, ba tháng “ăn chơi” theo nghĩa chung nhất, được xác định từ ngày mùng một tháng Giêng (tức mùng Một Tết Nguyên đán) đến hết ngày 30 tháng Ba âm lịch. Lịch là như vậy, nhưng thực ra tiết Xuân có thể đến muộn hết sớm hoặc đến sớm hết muộn, tùy theo khí hậu của từng vùng.
Đối với con người, mùa Xuân là mùa của hạnh phúc, sinh sôi, nảy nở; mùa của niềm vui. Tuy nhiên, với cổ nhân làm nghề thuần nông, đây lại là thời điểm không thuận lợi cho việc cấy hái. Kể cả với những chân ruộng cần cày cấy sớm, người ta cũng đã cấy xong giống vào trước Tết Nguyên đán. Thời tiết lúc này cực rét hoặc rất thất thường, có gieo trồng cũng không mang lại hiệu quả như mong muốn.
Cổ nhân có câu “Tháng Ba, bà già chết cóng” là chỉ cái thất thường của tiết trời những tháng này. Ngay cả ở thời chưa xa, khi các phương tiện kỹ thuật như “thâm canh tăng vụ” chưa phổ biến, thì đây là thời điểm vừa hết vụ lúa Đông Xuân, các cánh đồng đều trắng chân rạ, nông dân nghỉ không cày cấy nữa.
Người xưa gọi đây là lúc nông nhàn. Cả năm một hoặc hai vụ lúa, thêm một vụ màu trong quảng canh, cày cấy xong là chơi dài. Tuy thế, nông dân không ngồi yên chờ cái đói, họ bắt cua cá, chặt củi, kiếm hoa quả, săn bắn trên rừng. Vì thế, “công thức” làm việc, lao động của đại đa số người xưa gói gọn trong bốn việc: “canh, tiều, ngư, mục”. Trong đó, canh là cày ruộng, tiều là đốn củi, ngư là đánh cá và mục là chăn thả trâu, bò.  
Như vậy, nguyên nhân đầu tiên của việc “ăn chơi” là do nếu có làm việc cũng không thuận lợi. Đây là nguyên nhân hoàn toàn “chính đáng” với một nước thuần nông. Tiếp đó, nguyên nhân thứ hai lại xuất phát từ chính nhu cầu của con người. Cả năm làm việc vất vả, “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, khi đến Tết, con người sẽ phải nghỉ ngơi. Đây là thời điểm dành cho gia đình, người thân, con cháu tỏ lòng kính ngưỡng đến tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Nói theo ngôn ngữ bây giờ, đây là thời gian dành cho mỗi cá nhân. Sau khi hoàn thành tâm nguyện cá nhân, người ta sẽ phải hướng đến cộng đồng. 
Sau thời điểm Tết Nguyên đán, các làng quê khắp cả nước bước vào mùa lễ hội. Đây là lúc mọi người du ngoạn các thắng cảnh, tham dự các lễ hội, giao lưu với nhau và giao lưu văn hóa giữa các vùng miền. Ở tầng ý nghĩa thực dụng hơn, đây là lúc nam thanh, nữ tú dập dìu, khi tham gia các mùa lễ hội, họ thậm chí có thể tìm thấy hạnh phúc. 
Trộm nghĩ, thời xưa các phương tiện liên lạc chưa thông dụng như bây giờ, quanh năm làm lụng không đi được đến đâu, phải chăng đây là lúc nghĩ cho hạnh phúc riêng. Lịch sử đã từng ghi lại nhiều giai thoại, huyền tích, công nhận nhiều mối tình của các bậc quân vương, công tử, chính xuất phát từ những mùa lễ hội như vậy. 
Vật cầu trong lễ hội đầu Xuân ở làng Thúy Lĩnh (phường Lĩnh Nam, Hoàng Mai, Hà Nội) 
Sơ lược vài điều kể trên để thấy phần nào ý nghĩa sâu xa của câu “Tháng Giêng là tháng ăn chơi”. Và quan trọng hơn, cổ nhân có đi chơi cũng rất thanh tao. Họ chỉ đi khi đã làm xong các công việc thiết thân, lễ hội cũng là thể hiện cái đặc sắc về văn hóa của mỗi vùng miền. 
Đối với người xưa cái chơi đầu tiên là sống trong bổn phận tôn giáo, lễ đình chùa và tổ tiên, nên mọi nghi lễ ngày Xuân đều thông qua thờ phụng. Sau đó mới là ngâm vịnh thi phú, hát đối, chơi thư pháp, tranh pháo, nuôi chim, thả cá, trông hoa, đánh cờ... Các trò chơi đánh đu, bơi chải, kéo co, vật... là thấp nhất và chóng vánh. 
Tất cả đều là nghiệp dư, trong hội làng có thi thố và có giải thưởng, những ai muốn đoạt giải đều phải tự thành chuyên nghiệp, như đấu vật, hoặc dựa vào cộng đồng, như đánh cờ có người phò. Những ai giỏi cầm, kỳ, thi, họa đều được xem trọng, đi đâu cũng có cơm bưng, nước rót.
Ngọc Hoa
Cùng chuyên mục
[Truyện ngắn] Nhạc cây

[Truyện ngắn] Nhạc cây

(PLVN) - Chàng trai vẫn chưa thôi bài sáo “Tiếng vọng đêm trăng”. Tối cuối tuần mùa thu mênh mang. Cả con phố như được ngơi nghỉ sau cả tuần căng mình ngột ngạt. Thân đa ta nhẹ nhõm và những tán lá cũng được vui cùng những cơn gió. 

Đọc thêm

Vụ một mảnh đất có 2 “sổ đỏ” tại Bắc Ninh: Cần xem xét trách nhiệm

Vụ một mảnh đất có 2 “sổ đỏ” tại Bắc Ninh: Cần xem xét trách nhiệm
(PLVN) - Tiếp tục thông tin về vụ việc một thửa đất có 2 “sổ đỏ” đứng tên 2 người khác nhau tại Bắc Ninh, nhiều cá nhân, tập thể của UBND huyện Yên Phong, UBND xã Phong Khê đã lộ rõ dấu hiệu vi phạm pháp luật trong việc cấp GCNQSDĐ. Để xảy ra sự việc trên, cũng cần xem xét trách nhiệm của Chủ tịch UBND huyện Yên Phong tại thời điểm đó.

Phú Xuyên (Hà Nội): Chính quyền bất lực trước vi phạm?

Phú Xuyên (Hà Nội): Chính quyền bất lực trước vi phạm?
(PLVN) - Công trình vi phạm trật tự xây dựng của ông Đinh Mạnh Hùng tại thôn Kiều Đoài, xã Đại Xuyên, huyện Phú Xuyên đã xuất hiện từ lâu, chính quyền địa phương đã ban hành quyết định yêu cầu cưỡng chế, thế nhưng, đến nay các công trình này vẫn ngang nhiên tồn tại. Phải chăng việc ban hành quyết định cưỡng chế của chính quyền nơi đây chỉ mang tính hình thức?

Bảo đảm an toàn cho trẻ khi mùa ong sinh sản

Bảo đảm an toàn cho trẻ khi mùa ong sinh sản
(PLVN) - Thời điểm cuối hè, đầu thu là mùa sinh sản của ong nên số người bị ong đốt phải nhập viện tăng. Đặc biệt là trẻ em được nghỉ đi chơi hay do tính hiếu kỳ hay chọc phá tổ ong và bị ong đốt phải nhập viện.
Wat Umong - Chùa thiêng nằm giữa rừng già

Wat Umong - Chùa thiêng nằm giữa rừng già

(PLVN) - Nằm ở một vị trí không mấy thuận lợi, Wat Umong, một ngôi chùa giữa những cánh rừng lại có một sức hút lạ lùng không lẫn vào đâu được giữa một xứ Thái Lan “vạn chùa”.

Nhang sạch, có thực sự sạch?

Nhang sạch, có thực sự sạch?
(PLVN) - Trước nhu cầu tiêu dùng xanh, sạch trong lĩnh vực thờ cúng, nhiều năm qua, các sản phẩm nhang sạch đã xuất hiện trên thị trường. Theo những lời quảng cáo, nhang sạch có nguyên liệu từ bột là các dược thảo tự nhiên, sử dụng keo kết dính từ cây bời lời và được Sở Khoa học và Công nghệ kiểm định nên luôn đảm bảo an toàn cho sức khỏe người dùng. Nhưng thực tế, nhang sạch có sạch như quảng cáo?

Chúng ta có sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không?

Chúng ta có sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không?
(PLVN) - Trong 75 năm qua, đặc biệt là sau 35 năm đổi mới, đất nước đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Những thành tựu này là lời khẳng định “đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín như ngày nay”...

“Mẹ ơi, con không muốn tới trường học nữa!”

“Mẹ ơi, con không muốn tới trường học nữa!”
(PLVN) - “Mẹ ơi, con không muốn tới trường học nữa. Con chỉ sợ đến trường, các bạn lại chửi bới, đánh đập con”; “Mỗi khi con ngủ, con lại nhớ tới cảnh các bạn xúm lại đánh vào mặt con, nện vào đầu con, đạp vào người con rất đau đớn. Con hoảng loạn và sợ hãi lắm!”. “Trường học đối với con nó là địa ngục” … Đó là tâm trạng sợ hãi, bi quan, chán chường của một số nạn nhân là học sinh bị bạo lực học đường.

Những “lỗ hổng”… nghẹn lòng

Những “lỗ hổng”… nghẹn lòng
(PLVN) - Năm học mới vừa bắt đầu, nhưng ngay trong ngày đầu tiên đi học sau khai giảng (7/9), đã xảy ra vụ tai nạn khiến 3 học sinh tử vong tại chỗ. Tiếp đó, một học sinh tử vong vì tường sập ngay sát trường, học sinh bị thương vì quạt trần rơi, học sinh bị bỏ quên trên xe đưa đón… 
Tai nạn trong trường học - trách nhiệm thuộc về ai?

Tai nạn trong trường học - trách nhiệm thuộc về ai?

(PLVN) - “Sao con tôi đi học trong trường mà cũng chết?” – câu hỏi đau đớn này người mẹ của sinh viên N.T.L đã thốt ra trong đám tang của con mình. Con trai của bà mẹ đã rời cuộc đời một cách tức tưởi bất ngờ khi em đang đứng xếp hàng vào thang máy thì một mảng vữa to bằng bàn tay rớt từ mái nhà trúng đầu và tử vong tại chỗ. 

Sĩ Nhiếp có phải là ông tổ ngành giáo dục Việt Nam?

Sĩ Nhiếp có phải là ông tổ ngành giáo dục Việt Nam?
(PLVN) - Lâu nay người Việt thường nhắc tới thầy Chu Văn An, Võ Trường Toản… là những người gieo chữ, mở đầu cho sự nghiệp giáo dục của nước ta. Tuy nhiên, ngay từ thời kỳ Bắc thuộc lần 2, Thái thú Sĩ Nhiếp đã có công phát triển Nho giáo và Hán ngữ tại đất Việt. 

Ngày hôm qua, không ở lại…

Ngày hôm qua, không ở lại…
(PLVN) - Tháng 9 luôn ngổn ngang, chộn rộn  với cha mẹ khi năm học mới bắt đầu, với đủ thông tin bất an về trường lớp! 

“Giải cứu Trái Đất trong 365 ngày”

“Giải cứu Trái Đất trong 365 ngày”
(PLVN) - “Giải cứu Trái Đất trong 365 ngày” của nhà văn Hoàng Anh Tú do Định Tị Books phát hành dành cho trẻ em về chủ đề môi trường. Cuốn “Giải cứu Trái Đất trong 365 ngày” lấy bối cảnh học viện siêu anh hùng vì môi trường. Sách có những hình minh họa sinh động, thu hút độc giả nhí. 
Nơm nớp những vụ ngộ độc thực phẩm tập thể tại trường học

Nơm nớp những vụ ngộ độc thực phẩm tập thể tại trường học

(PLVN) - Thời gian đây, một số trường học trên khắp cả nước xảy ra vụ ngộ độc thực phẩm khiến nhiều học sinh bị  đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, đau đầu phải nhập viện cấp cứu. Không ít phụ huynh lo ngại vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm không được kiểm soát chặt chẽ tại bữa ăn học đường.

Trợ giúp người bị xâm hại tình dục: Cần thật nhiều mảnh ghép để “vá lành”

Trợ giúp người bị xâm hại tình dục: Cần thật nhiều mảnh ghép để “vá lành”
(PLVN) - Xâm hại tình dục (XHTD) đặc biệt với phụ nữ, trẻ em gái đang có chiều hướng gia tăng một cách đáng lo ngại ở Việt Nam và thường để lại các hậu quả nghiêm trọng trước mắt và lâu dài về sức khỏe thể chất, tinh thần và xã hội, thậm chí là mất đi tính mạng. Do vậy, việc có nhiều mảnh ghép để “vá lành” các “lỗ thủng” do hậu quả của XHTD gây ra là rất cần thiết.

[Truyện ngắn] Nhạc cây

[Truyện ngắn] Nhạc cây
(PLVN) - Chàng trai vẫn chưa thôi bài sáo “Tiếng vọng đêm trăng”. Tối cuối tuần mùa thu mênh mang. Cả con phố như được ngơi nghỉ sau cả tuần căng mình ngột ngạt. Thân đa ta nhẹ nhõm và những tán lá cũng được vui cùng những cơn gió. 

Sắp diễn ra Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam – VITM Hanoi 2020

Sắp diễn ra Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam – VITM Hanoi 2020
(PLVN) - Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam – VITA Hanoi 2020 sẽ được tổ chức từ ngày 18 – 21/11 trong bối cảnh dịch Covid-19 đã được kiểm soát và Chính phủ cho phép mở lại các hoạt động sự kiện, lễ hội. Hội chợ lần này hướng tới chủ đề ứng dụng công nghệ số trong phát triển du lịch. 
Tái khởi động Chương trình Kích cầu Du lịch lần 2 hậu Covid-19

Tái khởi động Chương trình Kích cầu Du lịch lần 2 hậu Covid-19

(PLVN) - Ngày 18/9, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức  phát động Chương trình kích cầu du lịch nội địa lần thứ 2 và sẽ được triển khai vào những tháng cuối năm 2020. Chương trình tái kích cầu du lịch lần này hướng đến chủ đề “Du lịch Việt Nam an toàn, hấp dẫn”.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬