Lý giải thói "ăn chơi" tháng Giêng của người Việt

(PLO) - Người Việt có lẽ không ai không biết câu nói “Tháng Giêng là tháng ăn chơi”. Nhân dịp Tết Nguyên đán, làng quê khắp cả nước nhộn nhịp các mùa lễ hội, Pháp luật Việt Nam xin trích dịch một số tài liệu cổ, nhàn đàm về vấn đề này, để cắt nghĩa một “thái độ sống” thú vị của người xưa.

Lý giải thói "ăn chơi" tháng Giêng của người Việt Lễ hội đầu xuân ở Quảng Nam
Nếu tìm hiểu đến ngọn nguồn của câu nói “Tháng Giêng là tháng ăn chơi”, người thời nay có lẽ còn phải giật mình hơn nữa. Bởi không chỉ trong tháng Giêng, cổ nhân còn tổ chức các mùa lễ hội, du ngoạn khắp nơi cho đến hết cả tháng Ba âm lịch. Thông thường, thời điểm bắt đầu nghỉ ngơi là từ sau Tết Nguyên đán, kết thúc với lễ Thanh minh vào tiết cuối tháng Ba. 
Ngày nay, song hành cùng lịch dương, lịch âm vẫn tồn tại. Như vậy, ba tháng “ăn chơi” theo nghĩa chung nhất, được xác định từ ngày mùng một tháng Giêng (tức mùng Một Tết Nguyên đán) đến hết ngày 30 tháng Ba âm lịch. Lịch là như vậy, nhưng thực ra tiết Xuân có thể đến muộn hết sớm hoặc đến sớm hết muộn, tùy theo khí hậu của từng vùng.
Đối với con người, mùa Xuân là mùa của hạnh phúc, sinh sôi, nảy nở; mùa của niềm vui. Tuy nhiên, với cổ nhân làm nghề thuần nông, đây lại là thời điểm không thuận lợi cho việc cấy hái. Kể cả với những chân ruộng cần cày cấy sớm, người ta cũng đã cấy xong giống vào trước Tết Nguyên đán. Thời tiết lúc này cực rét hoặc rất thất thường, có gieo trồng cũng không mang lại hiệu quả như mong muốn.
Cổ nhân có câu “Tháng Ba, bà già chết cóng” là chỉ cái thất thường của tiết trời những tháng này. Ngay cả ở thời chưa xa, khi các phương tiện kỹ thuật như “thâm canh tăng vụ” chưa phổ biến, thì đây là thời điểm vừa hết vụ lúa Đông Xuân, các cánh đồng đều trắng chân rạ, nông dân nghỉ không cày cấy nữa.
Người xưa gọi đây là lúc nông nhàn. Cả năm một hoặc hai vụ lúa, thêm một vụ màu trong quảng canh, cày cấy xong là chơi dài. Tuy thế, nông dân không ngồi yên chờ cái đói, họ bắt cua cá, chặt củi, kiếm hoa quả, săn bắn trên rừng. Vì thế, “công thức” làm việc, lao động của đại đa số người xưa gói gọn trong bốn việc: “canh, tiều, ngư, mục”. Trong đó, canh là cày ruộng, tiều là đốn củi, ngư là đánh cá và mục là chăn thả trâu, bò.  
Như vậy, nguyên nhân đầu tiên của việc “ăn chơi” là do nếu có làm việc cũng không thuận lợi. Đây là nguyên nhân hoàn toàn “chính đáng” với một nước thuần nông. Tiếp đó, nguyên nhân thứ hai lại xuất phát từ chính nhu cầu của con người. Cả năm làm việc vất vả, “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, khi đến Tết, con người sẽ phải nghỉ ngơi. Đây là thời điểm dành cho gia đình, người thân, con cháu tỏ lòng kính ngưỡng đến tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Nói theo ngôn ngữ bây giờ, đây là thời gian dành cho mỗi cá nhân. Sau khi hoàn thành tâm nguyện cá nhân, người ta sẽ phải hướng đến cộng đồng. 
Sau thời điểm Tết Nguyên đán, các làng quê khắp cả nước bước vào mùa lễ hội. Đây là lúc mọi người du ngoạn các thắng cảnh, tham dự các lễ hội, giao lưu với nhau và giao lưu văn hóa giữa các vùng miền. Ở tầng ý nghĩa thực dụng hơn, đây là lúc nam thanh, nữ tú dập dìu, khi tham gia các mùa lễ hội, họ thậm chí có thể tìm thấy hạnh phúc. 
Trộm nghĩ, thời xưa các phương tiện liên lạc chưa thông dụng như bây giờ, quanh năm làm lụng không đi được đến đâu, phải chăng đây là lúc nghĩ cho hạnh phúc riêng. Lịch sử đã từng ghi lại nhiều giai thoại, huyền tích, công nhận nhiều mối tình của các bậc quân vương, công tử, chính xuất phát từ những mùa lễ hội như vậy. 
Vật cầu trong lễ hội đầu Xuân ở làng Thúy Lĩnh (phường Lĩnh Nam, Hoàng Mai, Hà Nội) 
Sơ lược vài điều kể trên để thấy phần nào ý nghĩa sâu xa của câu “Tháng Giêng là tháng ăn chơi”. Và quan trọng hơn, cổ nhân có đi chơi cũng rất thanh tao. Họ chỉ đi khi đã làm xong các công việc thiết thân, lễ hội cũng là thể hiện cái đặc sắc về văn hóa của mỗi vùng miền. 
Đối với người xưa cái chơi đầu tiên là sống trong bổn phận tôn giáo, lễ đình chùa và tổ tiên, nên mọi nghi lễ ngày Xuân đều thông qua thờ phụng. Sau đó mới là ngâm vịnh thi phú, hát đối, chơi thư pháp, tranh pháo, nuôi chim, thả cá, trông hoa, đánh cờ... Các trò chơi đánh đu, bơi chải, kéo co, vật... là thấp nhất và chóng vánh. 
Tất cả đều là nghiệp dư, trong hội làng có thi thố và có giải thưởng, những ai muốn đoạt giải đều phải tự thành chuyên nghiệp, như đấu vật, hoặc dựa vào cộng đồng, như đánh cờ có người phò. Những ai giỏi cầm, kỳ, thi, họa đều được xem trọng, đi đâu cũng có cơm bưng, nước rót.
Ngọc Hoa
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Mưa lũ khiến 111 người tử vong

Mưa lũ khiến 111 người tử vong
(PLVN) - Thống kê từ Ban chỉ đạo phòng chống lụt bão Trung ương về Phòng chống thiên tai tính đến ngày 20/10, số người tử vong do mưa lũ tại các tỉnh miền Trung đã tăng lên 111 người.

Phát hiện mỏ cát trắng Silic có trữ lượng rất lớn ở Vân Đồn

Phát hiện mỏ cát trắng Silic có trữ lượng rất lớn ở Vân Đồn
(PLVN) - Văn phòng Chính phủ (VPCP) vừa có văn bản đề nghị Bộ Xây dựng xem xét xử lý đề xuất bổ sung đưa vào quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến mỏ cát trắng silic tại địa bàn các  xã Quan Lạn, Ngọc Vừng, Minh Châu thuộc huyện Vân Đồn để sử dụng làm vật liệu xây dựng.
Lĩnh án tử hình vì mua ma túy đá

Lĩnh án tử hình vì mua ma túy đá

(PLVN) - Có người nhờ mua ma túy đá, dù không có tiền nhưng Lô Văn Chuyên đã liên hệ, mua nợ. Với số lượng ma túy lớn, Chuyên đã phải lĩnh bản án cao nhất của pháp luật.
Thủ tướng Nga công bố mục tiêu đầy tham vọng

Thủ tướng Nga công bố mục tiêu đầy tham vọng

(PLVN) - Trí tuệ nhân tạo là lĩnh vực hứa hẹn nhất trong phát triển công nghệ kỹ thuật số và Nga có kế hoạch trở thành nhà lãnh đạo toàn cầu trong lĩnh vực này, Thủ tướng Nga Mikhail Mishustin ngày 20/10 tuyên bố.
WHO ghi nhận kỷ lục số ca mắc mới Covid-19 trong tuần

WHO ghi nhận kỷ lục số ca mắc mới Covid-19 trong tuần

(PLVN) - Số ca nhiễm virus corona chủng mới gây bệnh Covid-19 trên thế giới trong tuần qua đã tăng hơn 2,4 triệu triệu người, là con số hàng tuần cao nhất kể từ đầu đại dịch, hãng tin TASS ngày 21/10 dẫn thông tin từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết.

Nhiều sản phẩm công nghệ số trình diễn tại triển lãm ITU Digital World 2020

Nhiều sản phẩm công nghệ số trình diễn tại triển lãm ITU Digital World 2020
(PLVN) - 20 sản phẩm, giải pháp số thuộc các lĩnh vực: Chính phủ điện tử, Doanh nghiệp số, SmartCity, An toàn bảo mật, Thanh toán số, Truyền hình số, Giáo dục số, Selfcare (ứng dụng CSKH), Thiết bị viễn thông, Dịch vụ viễn thông - Băng tần vệ tinh được Tập đoàn VNPT đem tới và giới thiệu trong gian hàng triển lãm 3D - ITU Digital World 2020.

V.League: Cúp vô địch sẽ ở lại thủ đô?

V.League: Cúp vô địch sẽ ở lại thủ đô?
(PLVN) - Nhà đương kim vô địch Hà Nội FC tiếp tục "bứt tốc" sau thắng lợi tối thiểu trên sân nhà, trong khi đội bóng áo lính Viettel tiếp tục giữ vững ngôi vị số 1 của mình với 3 điểm trọn vẹn.
Cô gái 29 tuổi “đeo” khối u khủng hàng chục năm

Cô gái 29 tuổi “đeo” khối u khủng hàng chục năm

(PLVN) - Bệnh nhân bị đa u xơ thần kinh bẩm sinh, 10 năm gần đây bệnh mới phát triển, kích thước tăng lên rất nhanh, nhưng vì mặc cảm không chia sẻ với gia đình chỉ đến khi khối u hoại tử, có mùi khó chịu bệnh nhân mới đến Bệnh viện K. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬