Ca nương Bạch Vân - sớm khuya một mình với kiếp cầm ca

Hơn 30 năm gắn bó ca trù, NSƯT Bạch Vân chấp nhận cảnh cô độc, không chồng con, sống đạm bạc, tiết kiệm từng đồng để giữ lửa nghề.
Ca nương Bạch Vân - sớm khuya một mình với kiếp cầm ca Cuộc sống sinh hoạt của NSƯT Bạch Vân gói gọn trong căn gác xép.

“Hồng hồng tuyết tuyết, mới ngày nào còn chưa biết cái chi chi” - tiếng hát réo rắt của ca nương Bạch Vân vang lên trong một buổi sinh hoạt ca trù tại đình Kim Ngân, Hà Nội. Chị vận chiếc áo dài tím, vấn tóc gọn gàng, tay gõ phách và mắt nhắm nghiền đắm mình vào lời hát. Trong không gian tôn nghiêm thoảng mùi hương trầm, khách đến nghe say sưa và trầm ngâm theo lối nhả chữ chậm rãi, da diết của nghệ nhân.

Rời khỏi chiếu hát, NSƯT Bạch Vân bước xuống hàng ghế khán giả và cúi đầu  cảm ơn. Khi những vị khách cuối cùng khuất bóng, chị nhanh chóng trở vào thu dọn đồ đạc. Không người đón đưa, với ca nương Bạch Vân, về nhà lúc nửa đêm sau mỗi buổi diễn là chuyện bình thường. Hơn 30 năm gắn bó với nghiệp ca trù, phần lớn thời gian Bạch Vân sống trong cảnh đơn độc. Chốn lui về thường ngày của chị là căn nhà nhỏ nằm sát khu tập thể Giảng Võ. Bạch Vân sống trên căn gác xép rộng chừng 25 mét vuông. Dưới nhà, chị cho thuê cửa hàng để kiếm đồng ra đồng vào.

Đồ đạc trong phòng lỉnh kỉnh chai lọ, sách báo, bếp ăn. Tất cả đều bày biện trên mặt sàn để phục vụ cho cuộc sống độc thân của phụ nữ ưa sự giản tiện. Gia tài giá trị nhất với Bạch Vân là cây đàn đáy dựng góc nhà và bộ phách hàng đêm theo chị lên chiếu hát.

Trời trở lạnh, Bạch Vân bị khan tiếng vì mấy đêm diễn ngoài sân đình. Nữ nghệ sĩ nhấp chén trà cho đượm giọng rồi chua chát tâm sự về phận đời nhiều đắng cay. Chị từng trải qua cuộc hôn nhân muộn mằn khi tuổi đã ngoài tứ tuần. Chị gặp người đàn ông tên Nguyễn Bá Hải khi anh đang tu tại chùa Một Cột. Giữa hai người nảy sinh tình cảm, anh hoàn tục rồi cùng Bạch Vân dựng xây tổ ấm. Bạch Vân thấy chồng là người có năng khiếu đàn nên đã tìm thầy dạy để hai người có thể ngồi chung chiếu hát. Khi cuộc sống ổn định, nghệ sĩ mở quán cơm chay mang tên mình.

Hạnh phúc ngắn chẳng tày gang, cuộc hôn nhân nhanh chóng đổ vỡ do đam mê ca trù trong Bạch Vân quá lớn. Chị toàn tâm toàn lực đến độ mang bầu không dám giữ lại vì sợ phải san sẻ thời gian với ca trù. Có hôm, buổi sáng Bạch Vân từ Hà Nội đi Nghệ An, hát xong chị lại về ngay Hà Nội để tiếp tục công việc trên đình Kim Ngân. Nữ nghệ sĩ nói: “Có sinh, chắc con cũng chết đói. Người ta có con thì trung tâm vũ trụ là con mình. Còn Bạch Vân, trung tâm vẫn phải là ca trù. Đó là tình yêu lớn nhất”.

Phần khác, chồng chị mải mê kinh doanh nên không còn gắn bó với đàn hát. Nữ nghệ sĩ thẳng thắn chia sẻ: “Nếu yêu Bạch Vân là phải yêu ca trù, còn không thì chia tay”.

ca-nuong-bach-van-som-khuya-mot-minh-voi-kiep-cam-ca

Ca nương Bạch Vân trên chiếu hát.

Chấp nhận từ bỏ hạnh phúc riêng, Bạch Vân chọn ca trù làm tình yêu và lẽ sống. Thuở đầu thành lập Câu lạc bộ ca trù Hà Nội năm 1991, chị chạy vạy vay hàng trăm triệu để lo trả lương và phương tiện đón nghệ nhân gạo cội từ khắp nơi về biểu diễn. Bạch Vân sống tằn tiện, không dùng tivi, không sử dụng các thiết bị điện lạnh chỉ vì muốn tiết kiệm tối đa sinh hoạt phí nhằm dành tiền cho câu lạc bộ. Khan hiếm khán giả nên đến bây giờ, chị vẫn thường xuyên bỏ tiền túi để bù lỗ. Ca nương Bạch Vân có lần toan tự tử khi ở thế cùng cực: tiền hết, câu lạc bộ hoạt động khó khăn. Nhờ sự giúp đỡ của bạn bè, đồng nghiệp, Bạch Vân cùng các nghệ nhân có lịch diễn cố định tại đình Kim Ngân, Hà Nội. 

Hơn 30 năm gắn bó với trống chầu, bộ phách, nữ nghệ sĩ nhiều lần kiệt sức vì chính đam mê của mình. Cuối năm 2015, NSƯT Bạch Vân gặp tai nạn khi chở một người bạn về nhà. Chị bị cướp giật túi xách và ngã văng ra đường, tưởng không đứng dậy nổi. Nghĩ đến khán giả đang chờ, chị nén đau gượng dậy, cố nổ máy lên đường.

Do nhiều người dân có mặt can ngăn, chị đành hủy buổi diễn để vào viện. Bác sĩ chẩn đoán Bạch Vân bị giãn xương cột sống và phải bó cố định ít nhất ba tháng. Nhưng chưa được mươi ngày, chị trốn lên sân khấu để dạy hát, giao lưu, trình diễn. Khi khán giả về hết cũng là lúc Bạch Vân ứa nước mắt vì sống lưng đau buốt đến tận xương tủy. Cứ thế, chứng bệnh thành cái tật hành hạ chị khi trái nắng trở trời.

Mùa đông năm ngoái diễn ở đình về, do tắm nước lạnh nên chị bị cảm, người co cứng. Chị cố gượng dậy, nhờ anh trai đưa đến thầy lang chữa trị ngay trong đêm để kịp lịch diễn ngày hôm sau. Giữ trọn lời hẹn với khán giả, Bạch Vân bước lên sập hát, mình mẩy run cầm cập. Miệng chị lẩm bẩm lời khấn cầu xin tổ nghiệp phù trợ. Hát xong một bài, chân bủn rủn, Bạch Vân vẫn lại gần giao lưu cùng khán giả. Nghệ sĩ quả quyết: “Tôi sẵn sàng chết trên sân khấu để cháy hết mình với nghệ thuật cổ truyền và đền đáp tình yêu của khán giả”. Tình cảnh của ca nương Bạch Vân như lời nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát nói về kiếp cầm ca của nghệ nhân dân gian: “Sinh vì nghề, tử vì nghệ, nếu phải chết để bảo vệ lấy một tiếng phách tre, một tiếng đàn bầu, phải đâu không có người dám chết".

*NSƯT Bạch Vân biểu diễn tại đình Kim Ngân, Hà Nội

Lẻ bóng ở tuổi 60, thời gian rảnh rỗi, Bạch Vân ở nhà chăm sóc đàn mèo để kiếm niềm vui. Thỉnh thoảng, chị cùng nhóm bạn tổ chức chuyến thiện nguyện lên vùng sâu vùng xa hoặc lái xe máy đến thăm hỏi những nghệ nhân ca trù gạo cội. Chị bảo họ đều ở tuổi xưa nay hiếm, chẳng may có mệnh hệ gì, lấy ai truyền lại vốn quý của âm nhạc dân tộc.

Bạch Vân là mây trắng. Nữ nghệ sĩ nhiều lần trách đùa sự trắng tay của mình đều vì cái tên do anh trai đặt. Hơn 30 năm giữ lửa cho ca trù Việt, Bạch Vân chẳng mong gì cho mình. Không cần nhà cao cửa rộng, chỉ miễn sao chị được lên sân khấu, được hát cho mọi người nghe và giữ ngọn lửa ấy vẫn cháy.

Ca nương Bạch Vân tên thật là Lê Thị Bạch Vân, sinh năm 1957 tại Nghệ An. Năm 1986, Bạch Vân bắt đầu đi tìm các nghệ nhân ca trù để học hỏi với mong muốn khôi phục lại bộ môn nghệ thuật này. Năm 1991, nghệ sĩ thành lập Câu lạc bộ ca trù Hà Nội - câu lạc bộ ca trù đầu tiên của Việt Nam - và mời nhiều nghệ nhân dân gian về biểu diễn, đồng thời bắt tay đào tạo thế hệ ca nương, kép đàn mới. Năm 2012, Bạch Vân được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú.
Trọng Trường / VnExpress
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Dân chủ phải là kỷ cương, kỷ luật của Đảng

Dân chủ phải là kỷ cương, kỷ luật của Đảng

(PLVN) - Đó là ý kiến được Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (UBTW MTTQ) Việt Nam Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh tại hội nghị lấy ý kiến các tổ chức thành viên của MTTQ Việt Nam vào các dự thảo văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII diễn ra hôm qua (26/10). 

Tối hậu thư cho Nam Sơn

Tối hậu thư cho Nam Sơn
(PLVN) - Từ nhiều năm nay, cứ vài tháng một lần, mỗi khi thấy đường phố Hà Nội ùn ứ rác, người ta lại biết rằng người dân địa phương chặn đường vào bãi rác Nam Sơn.

Việt Nam mong muốn tiếp tục phát triển quan hệ đối tác toàn diện với Mỹ

Việt Nam mong muốn tiếp tục phát triển quan hệ đối tác toàn diện với Mỹ
(PLVN) - Phát biểu tại buổi tiếp Tổng Giám đốc Cơ quan Phát triển tài chính quốc tế Mỹ (DFC) Adam Boehler vào ngày 26/10, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nêu rõ, Việt Nam luôn coi Mỹ là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu và mong muốn tiếp tục phát triển quan hệ Đối tác toàn diện với Mỹ, đặc biệt là hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư. 

Dạy con làm việc thiện - không lúc nào hơn lúc này

Dạy con làm việc thiện - không lúc nào hơn lúc này
(PLVN) - Những ngày mưa bão hoành hành miền Trung, trong những thùng hàng và tiền bạc cứu trợ, người ta thấy cả những món quà được gửi bởi những đứa trẻ. Do trẻ thơ cũng có thể cảm nhận, chia sẻ với nỗi đau của đồng bào, hay cha mẹ trẻ đã giáo dục con thật tốt về lòng nhân ái?

Vì sao Chính phủ đề xuất bãi bỏ Quỹ hỗ trợ, điều trị, chăm sóc người nhiễm HIV?

 Vì sao Chính phủ đề xuất bãi bỏ Quỹ hỗ trợ, điều trị, chăm sóc người nhiễm HIV?
(PLVN) - Một trong những nội dung đáng chú ý tại Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống nhiễm virus gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS) được Quyền Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long trình bày tại Quốc hội mới đây là bỏ Quỹ hỗ trợ, điều trị, chăm sóc người nhiễm HIV. Vậy vì sao Chính phủ lại đề xuất quy định này? Việc bỏ Quỹ liệu sẽ ảnh hưởng đến người bệnh?

Triển khai nhiệm vụ trọng tâm bảo đảm trật tự an toàn giao thông

Triển khai nhiệm vụ trọng tâm bảo đảm trật tự an toàn giao thông
(PLVN) - Thủ tướng Chính phủ vừa có Công văn triển khai nhiệm vụ bảo đảm trật tự an toàn giao thông (ATGT) quý IV năm 2020, yêu cầu các cơ quan thành viên của Ủy ban ATGT Quốc gia, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tiếp tục thực Kế hoạch Năm ATGT 2020 với chủ đề “Đã uống rượu bia, không lái xe”, các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban ATGT Quốc gia, đồng thời tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm.

Mưa lũ, Quản lý thị trường vẫn bám địa bàn

Mưa lũ, Quản lý thị trường vẫn bám địa bàn
(PLVN) - Ngoài việc chủ động ứng phó và kịp thời khắc phục hậu quả thiên tai, trong những ngày cao điểm mưa lũ ở miền Trung, lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) vẫn kiểm tra, kiểm soát tốt thị trường, qua đó phát hiện xử lý hàng chục vụ việc vi phạm về hoạt động thương mại. 

Quảng Bình vững bước trở thành vùng kinh tế năng động

Quảng Bình vững bước trở thành vùng kinh tế năng động
(PLVN) - Với sự chuẩn bị công phu, nghiêm túc cả về văn kiện và nhân sự, Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII được kỳ vọng sẽ đưa Quảng Bình vượt qua mọi thách thức, vững bước năng động trong nhiệm kỳ 2020 – 2025 và trở thành tỉnh phát triển khá trong khu vực Bắc Trung Bộ.
Bao che người bị khiếu nại có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Bao che người bị khiếu nại có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

(PLVN) - Đây là một trong những mức kỷ luật đối với người được giao nhiệm vụ xác minh nội dung khiếu nại khi có hành vi cố ý báo cáo sai lệch kết quả xác minh nội dung khiếu nại dẫn đến quyết định giải quyết khiếu nại sai gây mất ổn định nghiêm trọng về an ninh, trật tự xã hội hoặc gây hậu quả chết người, được quy định tại Nghị định 124/2020/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Khiếu nại 2011.

Vẫn còn hạn chế trong giải quyết, trả lời kiến nghị cử tri

Vẫn còn hạn chế trong giải quyết, trả lời kiến nghị cử tri
(PLVN) - Đó là đánh giá đáng chú ý đối với một số bộ, ngành tại Báo cáo Kết quả giám sát việc giải quyết, trả lời kiến nghị của cử tri gửi đến Kỳ họp thứ 9 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội Khóa VIV.

Triển khai sách giáo khoa theo chương trình mới: Sửa “ngọn”, quên “gốc” thì “sạn” vẫn hoàn “sạn”

Triển khai sách giáo khoa theo chương trình mới: Sửa “ngọn”, quên “gốc” thì “sạn” vẫn hoàn “sạn”
(PLVN) - Năm học mới đã đi được mấy tháng nhưng câu chuyện về sách giáo khoa (SGK) vẫn chưa hết tranh cãi. Theo TS Lê Viết Khuyến, để tránh “sạn” đáng tiếc như trong SGK lớp 1 vừa qua thì việc chỉnh sửa SGK mới chỉ là phần “ngọn”, cần chỉnh sửa cả phần gốc là quy trình viết sách và quy trình thẩm định sách. 
San sẻ yêu thương tới miền Trung ruột thịt

San sẻ yêu thương tới miền Trung ruột thịt

(PLVN) - Khắp nơi trên cả nước đang hướng về miền Trung ruột thịt với tinh thần “tương thân, tương ái”, mong muốn được góp phần nào đó hỗ trợ đồng bào vượt qua khó khăn, sớm ổn định đời sống. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬