Sau đảo chính, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ muốn 'ân đền, oán trả'?

(PLO) -Dư luận đã có phản ứng khác nhau sau khi Tổng thống Recep Tayyip Erdogan ban bố tình trạng khẩn cấp kéo dài 3 tháng ở Thổ Nhĩ Kỳ, nhằm truy lùng những kẻ đứng sau âm mưu đảo chính bất thành tối 15/7.
Sau đảo chính, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ muốn 'ân đền, oán trả'? Tướng Umit Dundar, tư lệnh Quân đoàn 1, người gọi điện báo trước cho ông Erdogan về cuộc đảo chính.

Thông báo kể trên được đưa ra sau cuộc họp kéo dài gần 5 giờ của Hội đồng An ninh Quốc gia do Tổng thống Recep Tayyip Erdogan chủ trì. Ông Recep Tayyip Erdogan cũng cho rằng, một số quốc gia có thể đã dính líu tới âm mưu đảo chính bất thành. Tuyên bố sẽ khôi phục án tử hình bị bãi bỏ năm 2004 của ông Recep Tayip Erdogan cũng khiến dư luận quan tâm. 

Vai trò của quân đội

Theo hãng Fars News, tình báo Nga đã nghe lén được các cuộc trao đổi thông tin về đảo chính và chuyển việc này cho Cơ quan tình báo Thổ Nhĩ Kỳ (MIT). Người đứng đầu MIT Hakan Fidan lập tức thông báo với Phó Tổng tham mưu trưởng quân đội (sớm khoảng 10 tiếng so với thời điểm ấn định), đồng thời cấp báo với Tổng thống Recep Tayip Erdogan và lãnh đạo Bộ Tổng tham mưu quân đội.

Nhưng quyết định thành bại của cuộc binh biến là cú điện thoại của tướng Umit Dundar, Tư lệnh Quân đoàn 1 - không những thông báo, mà còn hối thúc ông Recep Tayyip Erdogan lên máy bay di tản khẩn cấp để đề phòng bị bắt hoặc thủ tiêu.

Ngay sau khi thoát nạn, Tổng thống Recep Tayyip Erdogan đã lập tức bổ nhiệm tướng Umit Dundar làm quyền Tổng tham mưu trưởng quân đội, thay thế Tổng tham mưu trưởng quân đội Hulusi Akar bị bắt cóc trước khi xảy ra đảo chính. 

Nhưng theo ông Ismail Hakki Pekin, cựu Cục trưởng tình báo Bộ Tổng tham mưu Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng, tình báo Mỹ dường như biết trước thông tin về cuộc đảo chính. Ông Ismail Hakki Pekin cũng thừa nhận, sự cảnh báo về khả năng có âm mưu đảo chính đã nhận được từ một số tổ chức quốc tế, các trung tâm phân tích quốc tế và phương tiện truyền thông, nhưng lực lượng vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ đã bỏ qua các biện pháp hợp lý.

Trước đó, ông Ismail Hakki Pekin từng khuyến cáo, chính sách của ông Recep Tayyip Erdogan trong vấn đề Syria khiến không ít tướng lĩnh quân đội nước này bất mãn. Cơ quan chức năng Thổ Nhĩ Kỳ vừa chính thức buộc tội 99 trong khoảng 360 tướng quân đội, những người bị coi có dính líu tới vụ đảo chính bất thành vừa qua.

Bộ Quốc phòng cũng đình chỉ công tác của 262 thẩm phán quân sự và công tố viên. Nhiều quan chức quân sự cầm đầu cuộc đảo chính bất thành đã bị yêu cầu cung cấp tên và cấp bậc trước ống kính máy ảnh, khi xuất hiện tại tòa. Trong số các tướng lĩnh kể trên có Đại tướng Akin Ozturk, cựu Tư lệnh không quân bị cáo buộc lên kế hoạch và chỉ huy cuộc đảo chính.

Chủ mưu thứ hai được xác định là ông Muharrem Kose, cựu cố vấn pháp lý cho Tư lệnh các lực lượng vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng thủ lĩnh của cuộc đảo chính lại là ông Muharrem Kose, cựu Đại tá quân đội, người bị sa thải hồi tháng 3-2016 sau cáo buộc là thành viên của phong trào Gulen. 

 Tướng Akin Ozturk cầm đầu đảo chính

Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ có truyền thống can thiệp vào nền chính trị nước này, khi nhiều lần tổ chức đảo chính lật đổ chính phủ. Từ năm 1960 đến nay, đã có 6 cuộc đảo chính quân sự diễn ra, trong đó 4 thành công và 2 thất bại. Nhưng ảnh hưởng của quân đội đã giảm đáng kể sau khi ông Recep Tayyip Erdogan lên nắm quyền năm 2002.

Hơn 1 năm trước (7-4-2015), một tòa án Thổ Nhĩ Kỳ đã trả tự do cho 62 quân nhân cuối cùng đang ngồi tù vì liên quan tới âm mưu đảo chính lật đổ ông Recep Tayyip Erdogan năm 2003. Trước đó, một tòa án Thổ Nhĩ Kỳ từng kết án tù đối với số sỹ quan này, từng nằm trong âm mưu đảo chính có tên gọi "Sledgehammer" diễn ra năm 2003.

Cựu Tổng Tham mưu trưởng quân đội Thổ Nhĩ Kỳ, ông Ilker Basbug là tướng lĩnh cao cấp nhất bị bắt và nhận án tù chung thân vì dính líu tới nhóm "Ergenekon" âm mưu lật đổ chính phủ, cũng được trả tự do.

Gần 4 năm trước (4-8-2012) dư luận mới biết tới quyết định của Tổng thống Abdullah Gul khi cho 56 tướng và đô đốc nghỉ hưu. Điều đáng nói là có gần 40 trong số 56 tướng và đô đốc kể trên từng bị bắt vì bị nghi ngờ có liên quan đến kế hoạch đảo chính.

Khi đó ông Recep Tayyip Erdogan là Thủ tướng và đã có quyết định đáng quan tâm khi cất nhắc 29 tướng, đô đốc, 47 đại tá và kéo dài thời hạn trong quân ngũ cho 33 tướng và đô đốc khác. Theo giới truyền thông, từ năm 2014, ông Recep Tayyip Erdogan đã mở chiến dịch thanh lọc những người ủng hộ phong trào Gulen trong bộ máy chính phủ và giới truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng ảnh hưởng của phong trào Gulen trong quân đội không bị loại bỏ hoàn toàn. 

Vị thế của cảnh sát

Theo thống kê chưa đầy đủ, kể từ sau vụ đảo chính bất thành tối 15-7, Thổ Nhĩ Kỳ đã đình chỉ công tác và bắt giữ khoảng 50.000 quân nhân, cảnh sát, thẩm phán, công chức và giáo viên. 900 cảnh sát ở thủ đô Ankara vừa bị đình chỉ công tác vì bị tình nghi có liên hệ với một phong trào Hồi giáo do giáo sĩ Fethullah Gulen, người đang sống lưu vong ở Mỹ đứng đầu và đang bị cáo buộc đứng sau âm mưu đảo chính.

Trước đó, hơn 8.000 cảnh sát bị sa thải, trong đó có nhiều cảnh sát ở thành phố Istanbul và thủ đô Ankara. Theo giới truyền thông, sau khi tuyên bố đập tan vụ đảo chính nhằm lật đổ Tổng thống Recep Tayyip Erdogan, cảnh sát đã bắt gần 3.000 người tình nghi âm mưu đảo chính, đồng thời ra lệnh bắt giữ gần 3.000 thẩm phán và công tố viên. 

Giới bình luận cho rằng, cuộc đảo chính tuy bất thành nhưng đã bộc lộ những chia rẽ sâu sắc trong nội bộ và là hồi chuông cảnh báo về nguy cơ bất ổn kéo dài tại Thổ Nhĩ Kỳ. Bởi phong trào Gulen (còn có tên gọi khác là Hizmet) hình thành và lan tỏa khắp Thổ Nhĩ Kỳ từ thập niên 1980, dưới sự dẫn dắt của giáo sỹ Fethullah Gulen.

Ngày 19-7, Bộ trưởng Tư pháp Thổ Nhĩ Kỳ Bekir Bozdag cho biết, Ankara đã yêu cầu Washington bắt giữ giáo sỹ Fethullah Gulen đang sống ở Mỹ vì tất cả bằng chứng đều cho thấy, ông này là người lên kế hoạch cho vụ đảo chính quân sự.

Cùng ngày 19-7, Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ Binali Yildirim thông báo, nước này đã gửi các tài liệu hữu quan cho Mỹ về việc dẫn độ giáo sỹ Fethullah Gulen. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan cũng điện đàm với Tổng thống Mỹ Barack Obama và đề cập tới giáo sỹ Fethullah Gulen. Về phần mình, giáo sỹ Fethullah Gulen đã bác bỏ cáo buộc có liên quan, đồng thời lên án cuộc đảo chính. 

Giáo sỹ Hồi giáo lưu vong Fethullah Gulen

Theo tờ The Wall Street Journal, sau khi ông Recep Tayyip Erdogan lên nắm quyền, giới quân sự Thổ Nhĩ Kỳ hầu như bị chia rẽ và cô lập. Trong khi đó, cảnh sát là lực lượng trung thành với ông Recep Tayyip Erdogan, luôn sẵn sàng đối đầu với quân đội. Sau khi biết về sự mất tích của 42 máy bay trực thăng quân sự, ông Recep Tayyip Erdogan đã điều thêm 2.000 cảnh sát đặc nhiệm tới các khu vực lân cận để bảo đảm an ninh cho thành phố Istanbul.

Đồng thời ra lệnh bắn hạ bất kỳ trực thăng nghi vấn nào mà không cần cảnh báo trước. Ngoài ra, lực lượng cảnh sát đặc nhiệm còn được triển khai tới các vị trí chiến lược ở Istanbul. Gần 1 năm trước (5-8-2015), cơ quan An ninh đã bắt 33 cảnh sát trong chiến dịch điều tra vụ theo dõi và nghe lén điện thoại của Tổng thống Recep Tayyip Erdogan.

2 năm trước (22-7-2014), 115 cảnh sát bị bắt và 31 người trong số này bị tạm giam vì liên quan đến cáo buộc nghe trộm điện thoại và hoạt động tội phạm có tổ chức. Sau đó (5-8-2014), 33 cảnh sát bị bắt để điều tra vụ nghe lén điện thoại của Tổng thống Recep Tayyip Erdogan. Và đã có hàng nghìn cảnh sát bị bắt vì nghe lén hơn 7.000 người kể từ năm 2011.../.

4 năm trước (hạ tuần tháng 7-2012), 2 tướng về hưu là Kenan Evren và Thasin Sahinkaya đã bị xét xử với cáo buộc tham gia vào cuộc đảo chính năm 1980. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Thổ Nhĩ Kỳ, những người đảo chính bị đưa ra xét xử.

Trước phiên xét xử kể trên, ngày 26-3-2012, cựu Tổng Tham mưu trưởng quân đội Ilker Basbug đã phải hầu tòa với cáo buộc lãnh đạo một nhóm khủng bố âm mưu lật đổ chính phủ.

Ông Ilker Basbug là Tổng Tham mưu trưởng quân đội từ 2008 đến 2010, và là sĩ quan cấp cao nhất bị bắt trong cuộc điều tra quy mô lớn về tổ chức Ergenecon vốn bị cáo buộc âm mưu lật đổ đảng Công lý và Phát triển (AKP) cầm quyền của ông Recep Tayyip Erdogan./. 

Đông Trù-Nhật Tân
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Quý I/2021: 9,1 triệu lao động bị ảnh hưởng vì dịch Covid-19

Quý I/2021: 9,1 triệu lao động bị ảnh hưởng vì dịch Covid-19
(PLVN) -Trong quý đầu năm 2021, cả nước có 9,1 triệu lao động (LĐ) từ 15 tuổi trở lên chịu ảnh hưởng của dịch Covid 19. Sự bùng phát trở lại của đại dịch Covid-19 ngay trước dịp Tết Nguyên đán đã chặn đà phục hồi của thị trường LĐ…

Trường THPT Lê Lợi (Hà Đông) thông báo tuyển sinh năm học 2021 – 2022

Trường THPT Lê Lợi (Hà Đông) thông báo tuyển sinh năm học 2021 – 2022
Là ngôi trường có nhiêu thành tích trong công tác dạy và học, những năm qua, Trường THPT Lê Lợi luôn chú trọng nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động giáo dục, đặc biệt là phong trào thi đua “Dạy tốt - học tốt”. Năm học 2021-2022, Trường THPT Lê Lợi, quận Hà Đông vừa công bố 2 phương thức tuyển sinh vào lớp 10.

Hà Tĩnh có tân Chủ tịch tỉnh

Hà Tĩnh có tân Chủ tịch tỉnh
(PLVN) - Với 47/47 đại biểu HĐND tỉnh Hà Tĩnh có mặt tại phiên họp bỏ phiếu đồng ý bầu đồng chí Võ Trọng Hải giữ chức Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh.
Hà Nội: Khu Sinh thái mọc lên từ dự án cải tạo chuồng gà?

Hà Nội: Khu Sinh thái mọc lên từ dự án cải tạo chuồng gà?

(PLVN) - Khu du lịch sinh thái Đà Lạt Tiên Cảnh tọa lạc tại thôn Vệ Linh, xã Phù Linh, Huyện Sóc Sơn với diện tích cả chục hecta được xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp, đất rừng trong thời gian qua nhưng vẫn tồn tại và đi vào hoạt động trước sự im lặng của chính quyền Huyện Sóc Sơn và TP Hà Nội.

Công ty Vimedimex thông tin toàn bộ năng lực, hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị

Công ty Vimedimex thông tin toàn bộ năng lực, hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị
(PLVN) -Chiều 16/4, Công ty Cổ phần Y Dược phẩm Vimedimex (Công ty Vimedimex) đã có văn bản thông tin toàn bộ năng lực, quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, tính pháp lý… của đơn vị mình. Động thái này, Công ty Vimedimex mong muốn những ai cần quan tâm tới đơn vị sẽ có được thông tin đầy đủ nhất, khách quan nhất.
Chiều 16/4 ghi nhận 14 ca mắc COVID-19 mới

Chiều 16/4 ghi nhận 14 ca mắc COVID-19 mới

(PLVN) - Bộ Y tế cho biết, chiều 16/4 có thêm 14 ca mắc COVID-19 ghi nhận tại Khánh Hoà, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh, Nghệ An và Quảng Nam. Việt Nam hiện có 2.772 bệnh nhân.

Lãi suất vay mua nhà tại VPBank chỉ từ 5,9%

Lãi suất vay mua nhà tại VPBank chỉ từ 5,9%
(PLVN) - Ngân hàng Việt Nam Thịnh vượng (VPBank) vừa cho biết, từ nay đến hết 31/12/2021, khách hàng có nhu cầu vay mua nhà phố, bất động sản có giấy chủ quyền sẽ được hưởng mức lãi suất ưu đãi từ VPBank. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376