Đạo luật đặc biệt giải quyết 'di sản hạt nhân'

(PLVN) - Được mệnh danh là “quan tài hạt nhân”, khu vực tập kết rác thải hạt nhân trên đảo Runit thuộc quần đảo Marshall là nơi chôn vùi các mảnh vỡ phóng xạ phát sinh trong các cuộc thử nghiệm vũ khí hạt nhân của Mỹ thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Khu vực này hiện đang đứng trước nguy cơ bị tàn phá do tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng cao, có thể rò rỉ chất thải nhiễm xạ.
Đạo luật đặc biệt giải quyết 'di sản hạt nhân' Mái vòm Runit còn được gọi “quan tài hạt nhân” .

“Quan tài hạt nhân” khổng lồ

Cộng hòa quần đảo Marshall là quốc gia rộng lớn gồm 1.200 hòn đảo nhỏ. Theo một số thống kê, riêng hòn đảo Runit nằm trong nhóm 40 đảo thuộc đảo san hô vòng Enewetak từng là nơi Mỹ tiến hành 67 vụ thử vũ khí hạt nhân, trong đó có bom khinh khí “Bravo” năm 1954. Đây là loại bom mạnh nhất Mỹ từng kích hoạt, có sức công phá gấp 1.000 lần quả bom ném xuống Hiroshima (Nhật Bản). Ánh sáng của vụ nổ có thể nhìn thấy được từ thành phố Okinawa cách xa hơn 4.200 km. Bụi phóng xạ của vụ thử hạt nhân sau đó đã được phát hiện trên gia súc ở Tennessee (Mỹ).

Do ảnh hưởng từ chương trình thử nghiệm hạt nhân của Mỹ, một số hòn đảo tại đây từng được coi là nơi ô nhiễm nhất trên Trái Đất. Không có báo cáo về số nạn nhân trực tiếp của các vụ nổ, nhưng các dữ liệu thu thập được cho thấy nhiều người đã chịu các di chứng và bệnh tật nghiêm trọng. Nhiều người đã phải rời bỏ nhà cửa đi nơi khác. 

Hàng ngàn người bị nhiễm bụi phóng xạ. Trên một số đảo có tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường cao hoặc gặp phải những bất thường về tuyến giáp. Đã có nhiều nghiên cứu về mối liên hệ của nguyên nhân gây bệnh ung thư và dị tật bẩm sinh cao trong dân số Marshall hiện nay với các vụ thử nghiệm hạt nhân trong quá khứ. Báo cáo năm 2004 của Viện Ung thư Quốc gia Mỹ cho hay vẫn còn nhiều cộng đồng cư dân trên đảo từ năm 1948-1970 chưa được chẩn đoán bệnh ung thư liên quan đến phóng xạ. 

Cuối những năm 1970, Mỹ cho xây dựng trên đảo Runit một vòm bê tông dày 45 cm phủ trên một miệng hố khổng lồ có chiều rộng hơn 100m, thể tích 83.000 m3, tức bằng 35 bể bơi cỡ Olympic. Đây chính là công trình được gọi là “Quan tài hạt nhân” hay còn có tên gọi Runit Dome, nơi tập kết rác thải từ các vụ thử hạt nhân. Đất và các mảnh vụn nhiễm phóng xạ sau nhiều thử nghiệm tại sáu hòn đảo khác nhau trong nhóm đảo san hô Enewetak được thu gom về và đổ xuống miệng hố này, được trộn lẫn với bê tông rồi đưa xuống nằm trọn dưới mái vòm bê tông. 

Các báo cáo cho hay, Mỹ đã phải huy động hơn 8.000 người, trong đó có 4.000 binh sỹ của nước này, làm việc trong suốt ba năm để dọn dẹp quần đảo ở Thái Bình Dương. Trong số rác thải được chôn ở đây cũng có cả plutonium. 

 Đã có một số nghiên cứu về ảnh hưởng của hạt nhân với sinh vật tại Marshall.

Hiểm họa với người dân Marshall

Mái vòm Runit Dome có kích thước lớn đến mức có thể dễ dàng nhìn thấy trong Google Maps. Tuy nhiên, công trình trên khi xây dựng chỉ được xem như giải pháp tạm thời và đáy hố không được trát cẩn thận. 

Những năm gần đây, quần đảo Marshall tiếp tục trở thành tâm điểm chú ý, bởi nơi này được cho là đang phải gánh “mối đe dọa kép” nguy hiểm hơn bất kỳ nơi nào khác trên thế giới. Cùng lúc, quần đảo này vừa phải đương đầu với hai nguy cơ lớn là rò rỉ phóng xạ; vừa phải đối mặt với những hậu quả tiềm ẩn của tình trạng biến đổi khí hậu. 

Trong khi đó, trên lớp bê tông dày 45cm của mái vòm được xác định đã xuất hiện các vết nứt. Các chuyên gia lo ngại nắp hầm có thể vỡ vụn nếu xảy ra một trận bão lớn. Không chỉ vậy, mực nước biển dâng cao cũng đe dọa đánh sập công trình mái vòm chứa chất thải phóng xạ, từ đó chất thải phóng xạ thấm qua “quan tài bê tông” hoặc rò rỉ bùn nguyên tử độc hại vào Thái Bình Dương.

Trên thực tế, năm 1982, một lực lượng đặc nhiệm của chính phủ Mỹ đã bày tỏ lo ngại về khả năng rò rỉ phóng xạ nếu hòn đảo hứng chịu một cơn bão lớn. Năm 2013, một báo cáo của Bộ Năng lượng Mỹ cũng đã phát hiện ra mái vòm bê tông đã bị phong hóa với vết nứt nhỏ trên bề mặt. Tháng 3/2019, Tổng thư ký Liên Hợp quốc Antonio Guterres cảnh báo giới chức trách cần quan tâm việc xử lý chất thải phóng xạ sắp rò rỉ tại đây. 

Góp phần vào những tiếng nói báo động là một nghiên cứu được một nhóm các nhà khoa học Đại học Columbia công bố hồi năm ngoái, theo đó cho thấy mức độ phóng xạ ở một số điểm tại Enewetak và các khu vực khác của Quần đảo Marshall ở mức tương đương với khu vực gần Chernobyl và Fukushima. 

Tại một hội nghị quốc tế bàn về vấn đề này, nhà nghiên cứu pháp luật Michael Gerrard thuộc Đại học luật Columbia (Mỹ) cho rằng giới chức Washington hoàn toàn phải chịu trách nhiệm về những gì xảy ra ở khu vực. Ông này cũng cho rằng người dân Marshall đang đứng trước nguy cơ mất cả mảnh đất quê nhà lẫn cuộc sống bình yên của họ nếu không có biện pháp xử lý sớm. 

Giải pháp tình thế 

Ngay sau khi các vụ thử nghiệm bom hạt nhân ở Marshall chấm dứt từ sau năm 1958, đã có hàng loạt cuộc chiến pháp lý nổ ra giữa chính quyền địa phương với giới chức Mỹ. Hai bên đưa ra các lý lẽ khác nhau cũng như những giải pháp nửa chừng hoặc tranh cãi vòng vo quanh việc bên nào sẽ phải “dọn dẹp” tàn dư của các vụ nổ hạt nhân. Trong một thời gian dài, hai hòn đảo thuộc Marshalls là đảo san hô Bikini và đảo Rongelap từng được tái định cư, sau đó người dân lại phải sơ tán lại vì ô nhiễm kéo dài. 

Năm 1980, khu mái vòm bê tông chứa rác thải hạt nhân được hoàn thành như một giải pháp tình thế để tập kết chất thải phóng xạ. Theo một thỏa thuận vào năm 1986, Mỹ đã thanh toán cho quần đảo Marshall một khoản tiền 150 triệu USD, bao gồm các quỹ tín dụng cho các đảo san hô nơi tiến hành thử nghiệm. Ngoài ra, Bộ Quốc phòng Mỹ vẫn còn gia hạn hợp đồng “thuê” các hòn đảo thử nghiệm. Số tiền thuê trị giá 15 triệu USD mỗi năm chỉ đủ chi trả các chương trình chăm sóc sức khỏe, thực phẩm... cho một nhóm nhỏ các gia đình người Marshall trong khu vực bị ảnh hưởng nên không thể dùng cho các mục đích khắc phục khác như sửa chữa mái vòm bê tông. Các khoản tài trợ này cũng đang giảm dần hàng năm cho đến khi hết hạn vào năm 2023. 

Năm 2001, một tòa trọng tài được Mỹ và Quần đảo Marshall thành lập năm 1988 ra phán quyết yêu cầu Mỹ phải bồi thường cho người dân Marshall 2,3 tỷ USD thiệt hại về sức khỏe và tài sản. Tuy nhiên, Quốc hội và các tòa án ở Mỹ đã từ chối phán quyết này. Một số tài liệu cho hay, Mỹ sau đó chỉ trả 4 triệu USD. 

Theo Đại sứ Mỹ tại Quần đảo Marshall Karen Stewart, quan điểm của Mỹ là nước này đã trả hơn 600 triệu USD cho việc tái định cư, phục hồi và chi phí chăm sóc sức khỏe liên quan đến bức xạ của các cộng đồng bị ảnh hưởng bởi các vụ thử hạt nhân ở Marshall. Đại sứ Mỹ cho rằng, lạm phát khiến con số trên phải tương đương gần 1 tỉ USD hiện nay. 

“Mỹ đã nhận ra những ảnh hưởng của các thử nghiệm, đã chấp nhận và hành động một cách trách nhiệm đối với người dân Quần đảo Marshall”, vị đại sứ này nói. Do không có cơ chế nào buộc Mỹ phải trả khoản tiền theo phán quyết của tòa trọng tài nên bài toán xử lý mái vòm vẫn còn bỏ ngỏ.

Quân Mỹ thử nghiệm một vũ khí tại quần đảo Marshall.

Bước tiến mới

Cuối năm 2019, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký ban hành Đạo luật ủy quyền quốc phòng vốn được Quốc hội Mỹ thông qua trước đó, trong đó có các quy định yêu cầu Bộ Năng lượng (DOE) Mỹ trong vòng sáu tháng kể từ khi luật có hiệu lực phải cung cấp báo cáo tình trạng mái vòm này. 

Theo quy định, báo cáo này phải bao gồm các đánh giá về tình trạng hiện tại của các cấu trúc bên ngoài của mái vòm; tình hình an toàn hiện tại và lâu dài cho người dân địa phương do địa điểm này gây ra; những tác động có thể có của việc mực nước biển dâng cao đến mái vòm. DOE cũng được yêu cầu phải cung cấp những thông tin về tác động của mái vòm tới môi trường và các ảnh hưởng dự kiến trong 5, 10 và 20 năm.

Bên cạnh đó, các nhà quản lý ngân sách quốc phòng Mỹ năm 2020 cũng chỉ đạo DOE điều tra tình trạng của Runit Dome ở quần đảo Marshall và những nguy cơ tiềm năng gây ra rò rỉ. DOE cũng được yêu cầu phải đưa ra “một kế hoạch chi tiết để sửa chữa mái vòm nhằm bảo đảm rằng nó không có bất kỳ tác động có hại nào đối với người dân địa phương, môi trường hoặc động vật hoang dã”, bao gồm cả chi phí dự kiến để thực hiện kế hoạch đó.

Đại sứ Quần đảo Marshall tại Mỹ Gerald M. Zackios đã lên tiếng hoan nghênh đạo luật của Mỹ, cho rằng việc Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật này là một bước tiến trong những nỗ lực liên tục của Quần đảo Marshall nhằm giải quyết di sản hạt nhân vốn là một nguồn đau khổ cho người dân của nước này. Vị đại sứ bày tỏ mong muốn sớm được tiếp cận báo cáo của Mỹ để Quần đảo Marshall trên cơ sở đó có thể đánh giá lại con đường phát triển tới đây của họ.

Minh Ngọc
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Truy bắt 'nữ quái' trốn nã đặc biệt nguy hiểm

Truy bắt 'nữ quái' trốn nã đặc biệt nguy hiểm
(PLVN) - Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Đồng Nai phối hợp với Đoàn đặc nhiệm phòng chống tội phạm ma túy số 4 thuộc Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển mới bắt giữ Nguyễn Thị Lan, đối tượng truy nã đặc biệt nguy hiểm theo quyết định truy nã của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Đồng Nai.

Đổi thời, luật lấn lệ

Đổi thời, luật lấn lệ
(PLVN) - Việc nước Anh ra khỏi EU (Brexit) trên danh nghĩa đã kết thúc từ đầy năm 2020 và trên thực tế cơ bản cũng đã xong ngay trước khi năm mới 2021 bắt đầu. Nhưng như thế không có nghĩa là giữa hai bên đã hết sạch mọi chuyện lằng nhằng với nhau mà gốc rễ ở thời nước Anh còn là thành viên EU. 
Đòn nặng trong quan hệ Mỹ - Trung

Đòn nặng trong quan hệ Mỹ - Trung

(PLVN) - Giới quan sát nhận định, thời ông Trump cầm quyền, Mỹ đã có sự điều chỉnh chính sách và chiến lược rất cơ bản theo hướng cứng rắn và xung khắc với Trung Quốc đồng thời trên nhiều phương diện. Mọi dấu hiệu đều cho thấy phía Mỹ sẽ không giảm bớt mức độ xung khắc và đối đầu quyết liệt với Trung Quốc ở thời ông Biden trị vì nước Mỹ. Nhất là sau khi hai bên vừa mới nặng tay tung đòn nhằm vào nhau. 

Thay đổi triều chính ở Mỹ

Thay đổi triều chính ở Mỹ
(PLVN) - Ngày 20/1 vừa qua, cái gì phải đến sau cuộc bầu cử tổng thống ở nước Mỹ thì cũng đã, đến tân Tổng thống Joe Biden và tân Phó Tổng thống Kamala Harris (đều thuộc Đảng Dân chủ) chính thức tuyên thệ nhậm chức. Thời kỳ cầm quyền của Tổng thống Donald Trump chấm dứt và nước Mỹ lại một lần thay đổi triều chính.

Mời đón đọc Pháp luật Chuyên đề Xuân Tân Sửu

Mời đón đọc Pháp luật Chuyên đề Xuân Tân Sửu
(PLVN) - Nội dung hấp dẫn được trình bày đẹp và sang trọng, Pháp luật Chuyên đề số đặc biệt Xuân Tân Sửu là món quà tinh thần đặc sắc như một lời tri ân gửi tới quý độc giả đã tin yêu, thủy chung đồng hành cùng chúng tôi suốt một “năm Covid” đầy khó khăn, thử thách...

Đảng Cộng sản Việt Nam là đại diện thực sự của toàn thể dân tộc Việt Nam

Đảng Cộng sản Việt Nam là đại diện thực sự của toàn thể dân tộc Việt Nam
(PLVN) - Ông Pallab Sengupta - Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Quốc tế Đảng Cộng sản Ấn Độ khẳng định song song với việc đẩy mạnh phát triển kinh tế và xã hội, Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ tăng cường tiềm lực quốc phòng để đối phó với bất cứ mối đe dọa bên ngoài nào, giữ vững độc lập chủ quyền của đất nước.

Quảng Ninh phát hiện bãi cọc gỗ, nghi là “đại bản doanh chỉ huy trận Bạch Đằng đánh bại quân Nguyên Mông”

Quảng Ninh phát hiện bãi cọc gỗ, nghi là “đại bản doanh chỉ huy trận Bạch Đằng đánh bại quân Nguyên Mông”
(PLVN) - Trên diện tích gần 300m2 vừa được khai quật cuối năm 2020, đầu năm 2021, trong quá trình khai quật khảo cổ tại di tích Thiên Long Uyển, thuộc thôn Đức Sơn, xã Yên Đức, TX Đông Triều (Quảng Ninh), các nhà khoa học đã tiếp tục phát hiện một số cột, cọc gỗ tại khu vực đầm cách đó không xa.
Công an tỉnh Quảng Bình quyết liệt đấu tranh với tội phạm vi phạm về vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo

Công an tỉnh Quảng Bình quyết liệt đấu tranh với tội phạm vi phạm về vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo

(PLVN) - Với việc thực hiện hiệu quả, đồng bộ nhiều giải pháp linh hoạt trong công tác vận động thu hồi và đấu tranh với tội phạm vi phạm pháp luật về vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo, Công an tỉnh Quảng Bình đã từng bước nâng cao ý thức, nhận thức và hành động của nhân dân, đặc biệt là trong công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm này.

Nhân dân đóng góp nhiều ý kiến thực hiện “ý chí, khát vọng phát triển đất nước”

Nhân dân đóng góp nhiều ý kiến thực hiện “ý chí, khát vọng phát triển đất nước”
(PLVN) - Trong quá trình tổ chức lấy ý kiến góp ý vào dự thảo văn kiện trình Đại hội XIII của Đảng, nhân dân quan tâm và đóng góp nhiều ý kiến xác đáng cho các giải pháp thực hiện “ý chí, khát vọng phát triển đất nước”, tạo sự đồng lòng, chung sức của toàn Đảng, toàn dân xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn phát triển mới.

Cà Mau phấn đấu đi đầu về lĩnh vực phát triển kinh tế biển gắn với phát triển du lịch

Cà Mau phấn đấu đi đầu về lĩnh vực phát triển kinh tế biển gắn với phát triển du lịch
(PLVN) - UBND tỉnh Cà Mau và Công ty Cổ phần Tập đoàn T&T đang thảo luận và tiến tới việc ký kết hợp tác chiến lược để đưa Cà Mau trở thành một trong những địa phương đi đầu về lĩnh vực phát triển kinh tế biển gắn với phát triển du lịch, thương mại dịch vụ và năng lượng tái tạo; nâng cao năng lực và tạo cơ hội cho nhân dân trong vùng tham gia phát triển kinh tế, giữ gìn và phát triển nền văn hóa địa phương và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Đà Nẵng thu hút du lịch MICE dịp đầu năm mới

Đà Nẵng thu hút du lịch MICE dịp đầu năm mới
(PLVN) - Nối tiếp các hoạt động thu hút khách du lịch MICE (là loại hình du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo, triển lãm, tổ chức sự kiện, du lịch khen thưởng của các công ty cho nhân viên, đối tác) đến Đà Nẵng trong năm 2021, Sở Du lịch TP Đà Nẵng tổ chức đón đoàn khách du lịch gồm 700 nhân viên từ Công ty TNHH R&B Hà Nội do Công ty Cổ phẩn Du lịch Danasea và Công ty TNHH Dịch vụ và Du lịch Phố Việt khai thác.

Quảng Ngãi sẽ "mạnh tay" với những dự án đầu tư về nông nghiệp kiểu "để không"

Quảng Ngãi sẽ "mạnh tay" với những dự án đầu tư về nông nghiệp kiểu "để không"
(PLVN) - Những năm gần đây, tỉnh Quảng Ngãi “nở rộ” các dự án đầu tư về nông nghiệp, dịch vụ với những báo cáo được xem là “cú huých” về phát triển kinh tế cho các địa phương. Thế nhưng, thực tế sau khi được cấp phép, không ít dự án chỉ triển khai dang dở rồi … để đó, gây ảnh hưởng đời sống và bức xúc dư luận.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬