Về miền thiêng...

(PLVN) - Theo phong tục của người Ê Đê (Tây Nguyên), trước khi chặt hạ một cây cổ thụ, gia chủ hoặc người trông coi rừng cây thường làm lễ cúng. Trong lễ cúng, thầy cúng thay mặt gia chủ thực hiện nghi thức cúng thần Rừng, thần Núi, thần Sông, xin các thần cho phép gia chủ được đốn, hạ cây gỗ… Bởi trong tâm trí họ, rừng là nhà - là thế giới của những miền thiêng…
Về miền thiêng... Đồi Cư H’Lăm mang trong mình những huyền thoại về lời nguyền giữ rừng

Chuyện về mối tình oan nghiệt

Có những cánh rừng nguyên sinh của đại ngàn Tây Nguyên vẫn xanh ngát dù nằm giữa bốn bề dân cư đông đúc. Đó được coi là những khu “rừng thiêng” không một ai dám “mạo phạm”.

Một trong những cánh rừng nguyên sinh còn sót lại ở huyện Cư Mgar, tỉnh Đắk Lắk nằm trên ngọn đồi Cư H’Lăm. Ngọn đồi nổi tiếng cách trung tâm TP.Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk) khoảng 10km về hướng bắc.

Điều lạ nhất của đồi Cư H’Lăm là khu rừng già nguyên sinh gần 20ha vẫn tồn tại giữa vùng dân cư đông đúc, với nhiều loại gỗ quý như sao đỏ, cà te, hương, gõ..., nhiều cây gốc to cỡ 3-4 người ôm. Người dân trong vùng gọi Cư H’Lăm là đồi cây thiêng.

Theo người dân ở đây, đồi này gắn liền với câu chuyện huyền thoại tình yêu của hai anh em cùng họ Niê. “H’Lăm” theo tiếng Ê Đê có nghĩa là “loạn luân”. Còn “Cư” được dịch ra là “đồi núi”. “Cư H’Lăm” có nghĩa là “đồi loạn luân” hay “rừng loạn luân”.

Xưa kia, buôn Măp vốn là một địa bàn bằng phẳng, có mạch nước ngọt lịm chảy qua, cây cối xanh tốt nên một bộ lạc người Ê Đê quy tụ về đây, dựng nhà, lập buôn làng. Theo tập tục của người Ê Đê, những người có cùng dòng máu, huyết thống không được phép yêu thương nhau. Chẳng may ai đó phạm luật tục thì chịu sự trừng phạt hà khắc của làng.

Cuộc sống của người dân nơi đây bình yên như thế cho đến khi xảy ra chuyện tình yêu oan trái của anh em dòng họ Niê.

Tương truyền từ xa xưa, Y Đhin là một chàng trai nổi tiếng hiền lành với tài săn bắt giỏi và sức khỏe phi thường khiến cho biết bao cô gái thầm thương, trộm nhớ. Còn người em họ của Y Đhin là H’Hoan cũng được không ít chàng trai theo đuổi, bởi cô sơn nữ này không chỉ trắng trẻo, mái tóc đen mượt mà còn có vẻ đẹp hình thể đến mê hồn.

Không chỉ vậy, H’Hoan còn có giọng hát líu lo, ngọt ngào và tài năng dệt áo hơn người khiến không ít chàng trai say đắm. Những tưởng anh em Niê sẽ tìm được cho mình một bến đỗ ưng ý trước rất nhiều lựa chọn. Cho đến một ngày, người dân trong buôn phát hiện Y Đhin và H’Hoan đã đem lòng yêu thương nhau. Mối tình oan nghiệt ấy đã kết thúc cuộc sống vốn rất bình yên của đôi trẻ và người dân trong buôn làng.

Vì vi phạm luật tục nên hai anh em phải hứng chịu những hình phạt vô cùng hà khắc. Theo đó, Y Đhin và H’Hoan bị buộc phải ăn uống trong máng heo. Đồng thời, cả hai phải dâng lên một con trâu trắng, rượu cần nhằm chuẩn bị cho lễ cúng xin Giàng (trời) tha thứ tội lỗi.

Theo truyền thuyết, không tìm được trâu trắng, anh em nhà Niê buộc phải dùng một con lợn trắng để thay thế. Tuy nhiên, trong lúc hành lễ cúng, giông tố nổi lên, con heo đã được làm thịt trước đó bỗng vùng dậy, vừa bỏ chạy, vừa cất tiếng kêu inh ỏi. Con heo trắng chạy tới đâu thì đất, đá dưới chân heo nứt ra đến đó nhấn chìm cả buôn làng xuống hố đen sâu thăm thẳm.

Sau này, người dân nơi đây đặt tên cho hố đen này là hồ Sình Đỉa. Nơi 2 anh em nhà họ Niê bị trói để hành lễ, đất đột nhiên cao dần lên thành một ngọn đồi. Kể từ đó, dân trong làng gọi là đồi Cư H’Lăm.

Từ đó, người dân trong buôn Măp rỉ tai nhau rằng, nếu như ai đó lên núi Cư H’Lăm mà nhắc tới anh em nhà họ Niê thì đầu óc sẽ bị mê muội, không nhớ được đường về. Mọi thứ chỉ chấm dứt khi người nhà mời thầy về làm lễ cúng để được tha tội. Do đó, không một người dân nào dám lên ngọn đồi Cư H’Lăm chặt cây về làm nhà, dù cho cây rừng ở đây bạt ngàn, xanh tốt.

Người xưa kể rằng đã có không ít người lên ngọn đồi chặt cây về làm lán trại thì bỗng dưng bị voi rừng tìm về phá nát. Thậm chí, vừa mới cất nhà xong thì lửa bùng cháy, thiêu rụi hoàn toàn.

Cho đến bây giờ, không một ai biết thực hư câu chuyện về mối tình oan trái của anh em họ Niê có đúng sự thật hay không. Xuất phát từ những câu chuyện huyền thoại ly kỳ, mang nhiều yếu tố tâm linh nói trên, mà hàng trăm năm nay không một ai dám lên rừng để đốn hạ cây cối, săn bắt thú rừng.

Trong khi nhiều cánh rừng tại các vườn quốc gia, khu bảo tồn đang bị “lâm tặc” ngang nhiên đốn hạ vô tội vạ thì tại thị trấn Ea Pốk đang lưu truyền một truyền thuyết, dù có phần thần bí, nhưng có giá trị lớn lao trong việc bảo vệ rừng, bảo vệ môi sinh, môi trường sống.

Khi “lâm tặc” thành người gác rừng

Không chỉ có người Ê Đê, người Mạ mà tất cả những dân tộc bản địa trên vùng đất Tây Nguyên đều quan niệm: Nơi nào có cây, có đất thì nơi đó sẽ có thần linh trú ngụ. Dân làng sẽ ra sức bảo vệ những “khu rừng thiêng” như bảo vệ chính sự sống của mình. Từ năm 2002, một số cánh rừng ở Đak Nia (thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông) bị tàn phá trầm trọng.

Đến lúc này người Mạ cư trú ở đây mới cảm thấy lo sợ bị thần trừng phạt vì mình đang để mất rừng. Theo người Mạ: Cây chính là nhà, là nơi trú ngụ của thần linh nên khi “nhà” không còn nữa thì thần sẽ giận dữ và trút tai họa lên buôn làng. Từ đó, người dân các làng ở Đak Nia ra sức bảo vệ rừng như một hành động “chuộc lỗi”.

Từ thế giới miền thiêng, họ kể những câu chuyện của mình. 

Những người trước đây từng là “lâm tặc” một thời nay lại trở thành những người gác rừng tích cực nhất. Chính hai làng N’Jriêng và Bon Srê Úh là nơi đi tiên phong cam kết từ bỏ việc phá rừng và nhận rừng để tự bảo vệ. Cái tên “làng lâm tặc” từ nhiều năm qua đã trở thành cộng đồng giữ rừng hiệu quả với trên 1.000ha.

Theo anh K’Tinh, người dân xã Đak Nia, các làng ở Đak Nia đều có những “khu rừng thiêng” riêng, có nơi có đến 2-3 “khu rừng thiêng” và linh thiêng nhất là những cánh rừng nghĩa địa vì ở đó có nhiều linh hồn trú ẩn. Nhờ niềm tin vào rừng thiêng nên có rất nhiều cánh rừng nguyên sinh vẫn còn nguyên vẹn, rừng được người dân bảo vệ hết sức nghiêm ngặt.

Già K’Biêng, làng Tinh Wel Đơm luôn dặn dò dân làng: “Rừng chính là nhà của thần, mình không phá nhà của thần thì không lo sợ thần bắt, không sợ thần trừng phạt. Mình đi vào rừng thì không sao chứ làm hại đến rừng thì sẽ không được yên. Từ nhiều đời nay, người dân trong làng sống hòa thuận với rừng nên việc giữ rừng đã trở thành truyền thống. Ngay cả đứa nhỏ mới biết lên rẫy lần đầu cũng phải biết đến rừng thiêng để tránh làm hại và bảo vệ”.

Mới đây, trong một tọa đàm về các diễn ngôn, những tiếng nói, sự khác biệt của các vùng văn hóa do chính người bản địa kể câu chuyện của mình. Mở đầu chương trình, “Trải nghiệm trong bóng tối” do nhóm Mắt Trần thực hiện đã đưa khán giả vào không gian huyền ảo của rừng, với âm thanh của tiếng chim hót, tiếng suối chảy hòa vào giọng kể chuyện vang vọng từ một miền ký ức xa xưa.

Chị H’Nưn Mlo, dân tộc Ê Đê chia sẻ: “Ngày xưa, ông bà cũng kể chuyện bên đống lửa, hôm nay tưởng tượng lại cảnh đó cũng thấy cảm động”. Trong tâm thức của người Ê Đê, rừng được coi là linh thiêng và đem lại hạnh phúc cho bản làng. Hạt gạo cũng từ đó mà ra, rừng còn có những cây to giữ nguồn nước, có rắn, có ma, thần Nước, thần Rừng.

“Rừng là nguồn sống của dân tộc”, anh Ytri Mlo nói, rồi anh lại trầm buồn: “Bây giờ hoang vu, mai một đi, rất là hối tiếc”. Bởi ý nghĩa quan trọng của rừng trong đời sống cộng đồng nên “người Tây Nguyên không bao giờ phá rừng. Hồi xưa chỉ chặt làm rẫy, chặt chỗ này đến khi nó bạc màu thì chặt chỗ khác, cứ xoay vòng quanh năm như thế. Nhưng nói đến phá rừng thì người Tây Nguyên không bao giờ phá rừng”, chị H’Nưn Mlo khẳng định.

PGS.TS. Phạm Quỳnh Phương, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam đưa ra lý giải rằng nhận thức của người Kinh về rừng rất khác với nhận thức của người Ê Đê khi mà rừng là không gian môi sinh của cộng đồng.

Theo chị Phương, cái nhìn nhị nguyên luận phân tách con người với thiên nhiên, vì vậy vũ trụ quan của người Kinh là chinh phục thiên nhiên, trong khi đó người Ê Đê và nhiều dân tộc thiểu số khác có vũ trụ quan của sự hòa hợp – con người dựa vào thiên nhiên và thiên nhiên phụ trợ cho con người.

TS. Nguyễn Thu Giang, Khoa Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn chia sẻ cùng quan điểm: “Một người nhìn rừng chỉ là bao nhiêu mét khối gỗ làm sao hiểu được một cây gỗ lim có thần linh trong đấy, rằng họ chạm vào không gian văn hóa được bồi đắp hàng nghìn năm”.

Như nhiều dân tộc khác ở Tây Nguyên, người Ê Đê ở Đắk Lắk từ xưa đã dùng gỗ từ cây rừng để tạo ra nhiều vật dụng trong gia đình như ghế kpan, giường phản, cột nhà, cầu thang,… Đây là một tín ngưỡng mang ý nghĩa tâm linh, biểu hiện sự tôn trọng rừng cây của người Ê Đê.

Theo phong tục của người Ê Đê, đối với những cây mang điềm xấu thì sẽ có những nghi lễ khác nhau và đối với những cây có điềm tốt thì cũng có nghi lễ khác. Ví dụ như đối với cây bị chết thì người dân làm lễ để xua đuổi tà ma, điềm xấu và chặt hạ cây, đồng thời cầu mong cho gia chủ hay người chăm sóc cây đó được khỏe mạnh, may mắn.

Trong ngày diễn ra lễ cúng, mọi người trong buôn sẽ không vào rừng. Gia chủ dành nguyên ngày để vui với cây, trước khi cây bị chặt hạ. Việc chặt hạ cây sẽ được tiến hành sau lễ cúng một ngày. Khi nhát rìu đầu tiên được bổ vào gốc cây không bị rớt xuống, có nghĩa là thần linh đã đồng ý.

Anh Y Bihao Mlo, người Ê Đê, thị xã Buôn Hồ (Buôn Mê Thuột, Đắk Lắk) cho biết: “Núi nào cũng có thần, rừng nào cũng có thần. Mỗi năm mình phải cúng thần Núi, thần Rừng… Mình có việc gì trong gia đình cũng phải cúng thần đầu tiên đã. Đi rừng, đi rẫy ai cũng sợ ma, sợ thần. Nếu ai chặt cây sẽ bị quên đường đi, đi mãi rồi lại về đúng vị trí ban đầu. Ai cũng sợ lắm… Trong tâm trí của họ từ xa xưa, rừng là nhà - là thế giới của những miền thiêng”…

Nguyễn Mỹ
Loading...

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Cần sớm làm rõ việc Phó Tổng giám đốc Sở GDCK Hà Nội được bổ nhiệm thần tốc

Cần sớm làm rõ việc Phó Tổng giám đốc Sở GDCK Hà Nội được bổ nhiệm thần tốc
(PLVN) - Được bổ nhiệm thần tốc vào vị trí điều hành Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX), sau gần 1 năm ở cương vị này ông Nguyễn Như Quỳnh đã không thể hiện được năng lực trong công tác dẫn tới nhiều phàn nàn từ phía doanh nghiệp niêm yết cũng như nội bộ HNX. Nhiều ý kiến còn tỏ ra lo ngại nếu như HNX tiếp tục có người điều hành thiếu trình độ chuyên môn như ông Quỳnh, sẽ gây ảnh hưởng xấu tới thị trường cũng như hoạt động của các doanh nghiệp niêm yết.

Đạo Phật quan niệm về ma như thế nào?

Đạo Phật quan niệm về ma như thế nào?
(PLVN) - Ma luôn là hình ảnh ám ảnh cho dù con người có tin hay không. Ma xuất hiện rất nhiều trong ý tưởng và trong quan niệm sống của con người trên khắp hoàn cầu. Mỗi tôn giáo có lối giải thích khác nhau về ma, trong đó có cả Phật giáo. Vậy đạo Phật quan niệm về ma như thế nào, có mấy loại ma nơi trần thế? 

Quy định về hưởng bảo hiểm xã hội một lần

Quy định về hưởng bảo hiểm xã hội một lần
(PLVN) - Điều kiện để người lao động được hưởng bảo hiểm xã hội (BHXH) 1 lần? Cách tính mức hưởng BHXH 1 lần như thế nào?... Đó là thắc mắc mà nhiều người lao động đặt ra. Giải đáp sau đây của BHXH Việt Nam sẽ giúp người lao động hiểu rõ hơn những quy định về vấn đề này.
Loading...
Bóng đá Việt Nam: Tinh thần không từ bỏ.

Bóng đá Việt Nam: Tinh thần không từ bỏ.

(PLVN) -Sau khi đội tuyển U22 lọt vào bán kết, đội tuyển nữ Việt Nam tiếp tục viết khúc hoan ca khi thắng đội chủ nhà Philippines 2-0 để tiến vào chung kết. Một ngày quá nhiều niềm vui trọn vẹn của bóng đá nước nhà và chúng ta đầy tin tưởng của bóng đá Nam, Nữ sẽ mang về tấm HCV cho thể thao nước nhà.

Nan giải bài toán chính sách hỗ trợ doanh nghiệp doanh nghiệp

Nan giải bài toán chính sách hỗ trợ doanh nghiệp doanh nghiệp
(PLVN) - Dẫu biết, đầu tư vào ứng dụng du lịch là một mảnh đất màu mỡ chưa được khai phá hết rủi ro. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vẫn e ngại lĩnh vực này bởi thiếu thốn nhiều thứ, thiếu công nghệ, thiếu nhân sự, thiếu vốn,… đến thiếu cả chính sách.

“Đón Tết” với Ngày mua sắm trực tuyến lớn nhất năm

“Đón Tết” với Ngày mua sắm trực tuyến lớn nhất năm
(PLVN) - Hôm nay (6/12/2019), ngày mua sắm trực tuyến (Online Friday) lớn nhất năm diễn ra từ 0h với hơn 1.000 thương hiệu góp mặt, chuẩn bị 50.000 mặt hàng giảm giá đến 70%. Dự kiến hơn 2.500 tỷ đồng sẽ được giao dịch trong ngày này. 
Trốn truy nã và câu chuyện lý lịch tư pháp

Trốn truy nã và câu chuyện lý lịch tư pháp

(PLVN) - Như báo chí đưa tin, chiều 28/11, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hòa Bình đã ra lệnh bắt giữ khẩn cấp đối với Nguyễn Quang Huy (SN 1973, trú tại TP Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình) theo lệnh truy nã cách đây 26 năm về tội “Phá hủy công trình, phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia”. Thời điểm bị bắt, Huy đang làm Thư ký kiêm Chánh Văn phòng TAND huyện Cao Phong - Hòa Bình.

Thúc đẩy quan hệ Việt Nam – Đức phát triển ở tầm cao hơn

Thúc đẩy quan hệ Việt Nam – Đức phát triển ở tầm cao hơn
(PLVN) - Chiều 5/12, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh đã tiếp Quốc Vụ khanh Bộ Ngoại giao Đức Andreas Michaelis nhân dịp sang Việt Nam đồng chủ trì cuộc họp Nhóm Điều hành chiến lược cấp Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam – Đức lần thứ 5 (4/12).

Thực phẩm Nga thu hút sự quan tâm tại Vietnam Expo 2019

Thực phẩm Nga thu hút sự quan tâm tại Vietnam Expo 2019
(PLVN) - Thị trường Việt Nam đang chuộng những sản phẩm đến từ Nga sau nhiều sự kiện, hoạt động quảng bá hình ảnh sản phẩm, văn hoá ẩm thực của Nga thời gian vừa qua. Tại Vietnam Expo 2019 đang diễn ra tại TP HCM, Nga cũng có 2 gian hàng với những sản phẩm thu hút được nhiều sự quan tâm của khách tham gia hội chợ...

Diễn đàn kinh tế 2020: Động lực tăng trưởng từ thể chế!

Diễn đàn kinh tế 2020: Động lực tăng trưởng từ thể chế!
(PLVN) - Phát biểu tại Diễn đàn kinh tế 2020, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), TS Vũ Tiến Lộc đã nhấn mạnh, mặc dù những năm qua Đảng và Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong cải cách về thể chế và môi trường kinh doanh (MTKD) song đây vẫn là động lực quan trọng để Việt Nam tiếp tục tích lũy động năng cho cho kỳ tăng trưởng mới…
Thu nội địa 11 tháng đạt 96,6% dự toán

Thu nội địa 11 tháng đạt 96,6% dự toán

(PLVN) - Theo báo cáo của Tổng cục Thuế, 11 tháng năm 2019, tổng thu ngân sách nội địa đạt 1.128.157 tỷ đồng, bằng 96,6% so với dự toán, tăng 12,6% cùng kỳ năm 2018. Hầu hết các khoản thu đều có mức tăng trưởng khá.

Nghi vấn chất lượng vật liệu tại Dự án hồ chứa nước Bản Mồng

Nghi vấn chất lượng vật liệu tại Dự án hồ chứa nước Bản Mồng
(PLVN) - Nghi vấn tại hợp phần chính của Dự án hồ chứa nước Bản Mồng (xã Yên Hợp, huyện Quỳ Hợp) quy mô 4.500 tỷ đồng, nguồn vật liệu đầu vào để xây dựng công trình không đạt như Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) đã yêu cầu, khiến người dân hoài nghi về chất lượng công trình.

“Vén bức màn” nhiều ưu ái trong triển khai dự án nghìn tỷ ở Quảng Ngãi!

“Vén bức màn” nhiều ưu ái trong triển khai dự án nghìn tỷ ở Quảng Ngãi!
(PLVN) - Gần cuối tháng 6 vừa qua, “Thành phố giáo dục quốc tế - IEC (The International Education City) đầu tiên của Việt Nam đi vào hoạt động tại TP Quảng Ngãi. Dự án do Tập đoàn Nguyễn Hoàng (NHG)  đầu tư 1.000 tỷ đồng. Đáng nói, để thực hiện dự án này, dù không có trong các quy hoạch sử dụng đất, xã hội hóa và xây dựng, nhưng UBND tỉnh Quảng Ngãi vẫn điều chỉnh, thay đổi và trao gần 9 ha đất công viên, xây xanh cho doanh nghiệp triển khai một cách “siêu tốc”. Tại sao có sự ưu ái này, PLVN đã tìm hiểu, ghi nhận…
Hải Dương: Khánh thành nhà máy chế biến Nước rong biển với công suất 24.000 chai/giờ

Hải Dương: Khánh thành nhà máy chế biến Nước rong biển với công suất 24.000 chai/giờ

(PLVN) - Sau 15 năm liên tục phát triển nhanh và bền vững các sản phẩm trong lĩnh vực sản xuất chế biến thạch rau câu, sáng ngày 5/12, Công ty TNHH Long Hải đã long trọng tổ chức Lễ Khánh thành Nhà máy chế biến Nước rong biển đóng chai tại Cụm công nghiệp Khu II, phường Cẩm Thượng, TP. Hải Dương nhằm tiếp tục mở rộng quy mô hoạt động sản xuất để đáp ứng nhu cầu của người dân.