Một ngày ở Thổ Hà

(PLVN) -  Làng Thổ Hà xưa kia thuộc vùng Kinh Bắc, nay thuộc xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. Từ bao đời nay, ngôi làng cổ này vẫn tọa lạc giữa một vùng đồng bằng trù phú, nơi có những con người khéo tay hay làm, xứ sở của những câu quan họ ngọt ngào và đã có thời gian giàu có nhờ nghề làm đồ gốm truyền thống. 
Một ngày ở Thổ Hà

Tạm xa cuộc sống nơi thành thị khiến con người ta cảm thấy ngột ngạt, tôi về thăm làng Thổ Hà, ngôi làng cổ kính nằm duyên dáng bên dòng sông Cầu, để chiêm ngưỡng những vẻ đẹp nên thơ của một vùng đất giàu truyền thống văn hoá thanh bình, được hít thở cái không khí trong lành hay chỉ để tìm về với những ký ức của tuổi thơ.

Cổng làng Thổ Hà.

Người làng Thổ Hà bảo, họ sinh ra đã gắn với con đò và dòng sông Cầu, có lẽ mạch nước sông Cầu đã ngấm vào từng thớ thịt của họ. Những nếp sống bao đời đã ăn sâu vào trong tâm thức. Vậy nên, đến tận bây giờ người làng Thổ Hà vẫn giữ được dáng hình của một ngôi làng cổ, ẩn chứa bao điều thú vị. Ngôi làng nhỏ bé bên bờ bắc sông Cầu này đã hình thành từ lâu trải qua biết bao thăng trầm nhưng cho đến tận bây giờ nó vẫn là một dải đất yên vui, hiền hòa và đằm thắm.

Làng Thổ Hà xưa kia thuộc vùng Kinh Bắc, nay thuộc xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. Từ bao đời nay, ngôi làng cổ này vẫn tọa lạc giữa một vùng đồng bằng trù phú, nơi có những con người khéo tay hay làm, xứ sở của những câu quan họ ngọt ngào và đã có thời gian giàu có nhờ nghề làm đồ gốm truyền thống.

Ngày ấy, nghề gốm là cái nghiệp của người Thổ Hà, nó không chỉ nuôi sống con người mà còn biến nơi đây thành một vùng giàu có, nhộn nhịp trên bến dưới thuyền.

Mỗi khi nhớ về nghề gốm người dân nơi đây vẫn nói: “Người Thổ Hà từ khi chào đời, chôn rau, cắt rốn bỏ vào cái nồi đất đem chôn ngoài ngõ, rồi tắm lọt lòng trong cái chậu sành da lươn, lớn lên cầm bát cơm, cái điếu hút thuốc lào, cái nồi kho cá, cái vại muối dưa cà… tất cả đều là những vật dụng do chính tay mình làm ra cho đến khi đã về với thế giới bên kia, họ lại được nằm trong cái tiểu sành của làng gốm quê mình.

Đất với người, người với đất bao đời nay vẫn nặng nghĩa nặng tình như thế. Vậy mà trải qua những thăng trầm của thời gian, những thay đổi của thời thế nghề gốm dần mai một, chỉ còn lại trong ký ức của những người thợ già xưa”.

Người dân trong làng cho biết, nghề gốm Thổ Hà đã có từ rất lâu rồi, nhà bác học Lê Quý Đôn một lần đi qua làng đã tặng nhân dân nơi đây bài thơ sau:

Đường thông ra biển tôm cua rẻ

Đất có lò nung chĩnh vại nhiều

Khách buôn lên xuống như mắc cửi

Kiếm được mối lời thật khổ tâm.

Có thể nói, gốm Thổ Hà đã đi sâu vào từng ngóc ngách đời sống sinh hoạt của người dân đồng bằng Bắc Bộ đặc biệt là tầng lớp nông dân, mọi đồ dùng trong nhà đều làm từ gốm. Ấy thế nên có thể dễ dàng lý giải vì sao xưa kia làng Thổ Hà lại giàu có, người Thổ Hà chỉ cần đốt một lò gốm thì ăn cả năm. Gốm Thổ Hà xưa không dùng men, cái thứ đất dẻo kỳ diệu ấy được nung cho đến khi tự chảy ra men bám trên bề mặt đồ gốm một màu nâu óng mượt như nhung, mát lịm.

Gốm xưa còn sót lại trên các bức tường vẫn nguyên hình vẹn trong hồn gốm Thổ Hà. Cái đặc biệt trong lối ăn ở của người Thổ Hà là sử dụng chính những mảnh gốm bỏ đi để xây nhà, xây tường, không chát vôi vữa, trải cùng mưa gió mà thành hình, thành khối gắn kết độc đáo.

Những thứ vật dụng trong nhà đều do bàn tay tài hoa của người thợ gốm Thổ Hà làm nên từ chính đồng đất quê nhà để trở thành sản phẩm từng nổi danh làm dấu ấn một vùng văn hóa. Nhờ có nghề làm gốm mà cuộc sống của người dân khá giả hơn hẳn so với những nơi khác, sự hưng thịnh của nghề gốm đã giúp ngôi làng có được một quần thể kiến trúc bề thế uy nghi.

 Làng Thổ Hà còn lưu giữ được hơn chục căn nhà cổ nằm sâu trong những ngõ nhỏ rêu phong

Cổng làng có kiến trúc đẹp và cổ kính, đây là một tronng những cổng làng đẹp nhất ở khu vực hạ lưu và trung lưu sông Cầu. Cổng nằm ở ngay đầu làng phía trước đình bên tả là hồ nước rộng, bên hữu có cây đa hàng trăm năm tuổi. Đó là hình ảnh mang đậm nét đặc trưng của văn hóa truyền thống đồng bằng Bắc Bộ - một sự hòa quyện giữa thiên nhiên với các công trình kiến trúc độc đáo.

Trong hệ thống thiết chế văn hóa xưa, đình làng có ý nghĩa rất quan trọng với đời sống tâm linh cũng như sinh hoạt của cộng đồng. Đình Thổ Hà được xây dựng vào năm 1685 thờ vua Lê Hy Tông. Đây là một công trình kiến trúc quy mô, trên một khu đất rộng 300m2 gồm 3 nhà: Tiền tế, đại đình, hậu cung với nghệ thuật điêu khắc khá độc đáo. Đình thờ thành hoàng và tổ sư nghề gốm Đào Trí Tiến ngôi đình nổi tiếng này từng được chính quyền thực dân Pháp xếp hạng trong viện bảo tàng bác cổ Đông Dương.

Hiện nay, đình lưu giữ được 9 tấm bia cùng với các thư tịch cổ những tấm bia đá này minh chứng cho sự tồn tại lâu đời của ngôi đình. Bởi vậy không ngẫu nhiên mà các nhà khoa học lại xem đình Thổ Hà là một bông hoa về nghệ thuật kiến trúc cổ Việt nam. Năm 1962, đình được xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Đình Thổ Hà vừa là một kiến trúc độc đáo, vừa là một minh chứng cho sự hưng thịnh của làng Thổ Hà xưa kia, trải qua sương gió, thời gian ngôi đình vẫn bền bỉ đứng đó như một giá trị bất biến của văn hóa truyền thống. Bốn chữ: Mỹ - Tục - Khả - Phong được sơn son thiếp vàng ngay tại cửa đình là sự ghi nhận nếp sống thuần hậu tốt đẹp của người dân nơi đây.

Đại đình tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc thời Hậu Lê, nghệ thuật trang trí tại đình có đặc điểm chung là: Đường nét khỏe với những khối nổi cao có độ tương phản giữa nổi và chìm do trình độ điêu luyện của kỹ thuật trạm lộng tài hoa khéo léo của các nghệ nhân xưa. Đình Thổ Hà cùng với chùa Thổ Hà đã hợp thành một cụm di tích vô cùng quý giá trên mảnh đất văn vật này. Sự hưng thịnh của làng gốm một thời giờ đây vẫn còn thấp thoáng trong những ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi.

Nhà cổ của người Thổ Hà nói riêng và của người dân đồng bằng Bắc Bộ nói chung thường rộng rãi và đặc biệt rất thoáng mát. Trong căn nhà của người dân Thổ Hà, ban thờ được trang trí một cách cầu kỳ và trang trọng chiếm phần lớn trong không gian của ngôi nhà. Người làng Thổ Hà bao đời nay vẫn qua lại trên những con ngõ nhỏ hai bên thấp thoáng những bóng hình của một thời gốm cổ đâu đó vẫn thấy tâm hồn của người thợ gốm.

Nếu người đời trước từng làm giàu bằng nghề gốm, thì ngày nay con cháu Thổ Hà cũng thức thời với nghề Bánh đa nem. Có tới 70% dân trong làng sống bằng nghề này, thay vì các lò gốm giờ đây người ta quanh năm bận bịu bên bếp than hồng với nồi bột trắng ngần để tạo ra những chiếc bánh đa nem - một món ăn không thể thiếu trong bữa cơm ngày Tết của người Việt.

Khắp đường làng ngõ xóm đâu đâu cũng gặp những dàn bánh đa nem, dường như nó đã trở thành một thứ không thể thiếu trong không gian làng xã Thổ Hà. Những âm thanh tí tách như tiếng tằm ăn, mạnh hơn thì như những tiếng mưa rơi phát ra từ tấm phên phơi bánh nghe như tiếng reo vui của người dân.

Nghề đã nuôi sống người và người gắn bó với nghề. Bánh đa nem Thổ Hà được đưa đi khắp mọi miền đất nước, đó là sản phẩm kết tinh từ gạo và đôi bàn tay khéo léo của những người dân cần cù, món Bánh đa nem theo họ ra chợ, hòa vào không gian dân dã bên dòng sông Cầu mà không phải nơi đâu cũng có.

Phiên chợ vẫn họp đều đặn vào mỗi buổi sáng bên dòng sông Cầu thơ mộng. Bến sông như chiếc cầu nối thơ mộng nối Thổ Hà với các miền quê khác, cuộc sống nơi đây cứ thế trôi qua trong cái cổ kính đã có sự đổi thay trong cái không gian yên bình có cả sự nhộn nhịp hối hả của con người. Trước kia Thổ Hà có bốn hội lớn trong năm, gần đây làng đã nhập bốn hội này vào làm một gồm cả hội Đình, hội Chùa, hội Xuân, hội Thu Lại trong hai ngày 21 và 22 tháng giêng âm lịch.

Thổ Hà được coi là một trong năm mươi ngôi làng Quan họ gốc, lễ hội Thổ Hà còn đựơc gọi là lễ hội đến hẹn lại lên. Khi mùa xuân mang đến cho đất trời không khí rạo rực thì lòng người Thổ Hà cũng say sưa trong những câu quan họ, các cuộc hát xướng diễn ra suốt ngày đêm, trong sân đình, trên dòng sông Cầu thơ mộng. Đâu đâu cũng văng vẳng những câu quan họ tha thiết ngọt ngào đầy nỗi niềm tâm sự như tiếng lòng của người dân Kinh Bắc.

Câu hát cứ ngân nga như níu kéo người ở lại: người ơi người ở đừng về, cuộc sống cứ xoay vần bên dòng sông Cầu lơ thơ nước chảy từ ngàn năm, người dân nơi đây vẫn khéo tay hay làm như xưa. Câu quan họ vẫn vang lên tha thiết hòa cùng tiếng vọng của gốm sành thuở nào khiến ta không sao quên đựơc một vùng quê rất đỗi bình dị nhưng giàu bản sắc văn hóa với tên gọi Thổ Hà.

Phương Nam - Ths.NCS Ngô Văn Hùng
Loading...

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Có hay không các vết nứt mới tại hầm Hải Vân?

Có hay không các vết nứt mới tại hầm Hải Vân?

(PLVN) - Trên các phương tiện truyền thông đăng tải thông tin phản ánh về việc thời gian gần đây tài xế lưu thông qua hầm Hải Vân nơm nớp lo sợ mất an toàn khi phát hiện các vết nứt trên hầm ngày một nhiều hơn. Vấn đề này, Báo Giao thông đã trao đổi với chuyên gia và cơ quan chức năng để làm rõ tính xác thực, bản chất của vấn đề mà dư luận đã thông tin.

Đọc thêm

Sáng 1/6: Gần 374.000 người chết do Civid-19 trên toàn cầu, nguy cơ lây nhiễm từ biểu tình lan rộng ở Mỹ và châu Âu

Sáng 1/6: Gần 374.000 người chết do Civid-19 trên toàn cầu, nguy cơ lây nhiễm từ biểu tình lan rộng ở Mỹ và châu Âu
(PLVN) - Tính đến 8.30 sáng 1/6 (giờ Việt Nam), theo số liệu của trang web thống kê WorldOMeters, toàn thế giới ghi nhận 6.262.805 người nhiễm virus SARs-CoV-2 gây bệnh Covid-19, trong đó 373.855 người tử vong, 2.846.523 người đã hồi phục. Tình hình dịch đang diễn biến phức tạp ở Nam Mỹ, trong khi số liệu các ca tử vong được công bố của Nga đã được điều chỉnh tăng.
Loading...
Có hay không các vết nứt mới tại hầm Hải Vân?

Có hay không các vết nứt mới tại hầm Hải Vân?

(PLVN) - Trên các phương tiện truyền thông đăng tải thông tin phản ánh về việc thời gian gần đây tài xế lưu thông qua hầm Hải Vân nơm nớp lo sợ mất an toàn khi phát hiện các vết nứt trên hầm ngày một nhiều hơn. Vấn đề này, Báo Giao thông đã trao đổi với chuyên gia và cơ quan chức năng để làm rõ tính xác thực, bản chất của vấn đề mà dư luận đã thông tin.

Lễ tang đồng chí Vũ Mão được tổ chức theo nghi thức Lễ tang Cấp cao

Lễ tang đồng chí Vũ Mão được tổ chức theo nghi thức Lễ tang Cấp cao
(PLVN) -  Sau một thời gian lâm bệnh, mặc dù đã được Đảng, Nhà nước, tập thể giáo sư, bác sĩ, y tá và gia đình hết lòng chăm sóc cứu chữa, song do tuổi cao, sức yếu, đồng chí Vũ Mão đã từ trần hồi 01 giờ 39 phút ngày 30 tháng 5 năm 2020 (tức ngày 08 tháng 4 năm Canh Tý) tại Nhà riêng.

Vụ tai nạn giao thông liên quan bị cáo nhảy lầu tự vẫn tại trụ sở TAND: Bình Phước từng “xác định đây là vụ án có tính chất phức tạp”

Vụ tai nạn giao thông liên quan bị cáo nhảy lầu tự vẫn tại trụ sở TAND: Bình Phước từng “xác định đây là vụ án có tính chất phức tạp”
(PLVN) - Chiều 29/5, tại trụ sở TAND tỉnh Bình Phước đã xảy ra sự việc ông Lương Hữu Phước (55 tuổi, ngụ khu phố Suối Đá, TP Đồng Xoài) nhảy lầu tự vẫn. Ông Phước là bị cáo trong phiên xét xử phúc thẩm diễn ra vào sáng cùng ngày, tuyên ông bị phạt 3 năm tù. Bị cáo đang được tại ngoại.

Những điều luật nào phải thay đổi khi thực thi EVFTA?

Những điều luật nào phải thay đổi khi thực thi EVFTA?
(PLVN) - Ngày 8/6 tới đây, Quốc hội sẽ thông qua Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - châu Âu. Theo cam kết trong Hiệp định này, Việt Nam sẽ phải sửa đổi một số điều Luật cho phù hợp. Xung quanh vấn đề này, ông Lương Hoàng Thái, Vụ trưởng Vụ Chính sách Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) đã có những trao đổi với báo chí.
Niềm vui trở thành chiến sĩ

Niềm vui trở thành chiến sĩ

(PLVN) - Những ngày qua, các đơn vị trong toàn quân đã tổ chức Lễ tuyên thệ chiến sĩ mới năm 2020. Qua 3 tháng huấn luyện, với phương châm “Cơ bản, thiết thực, vững chắc”, coi trọng thực hành, các đơn vị đã hoàn thành 100% nội dung, chương trình huấn luyện theo kế hoạch. Qua kiểm tra, nhiều đơn vị 100% khoa mục đạt khá, giỏi, đơn vị bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Kì thi Trung học phổ thông 2020: Đừng để lặp lại những bài học buồn

Kì thi Trung học phổ thông 2020: Đừng để lặp lại những bài học buồn
(PLVN) - Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2020 được giao cho các địa phương tổ chức khiến nhiều người lo ngại khả năng xảy ra các bê bối gian lận như ở Hòa Bình, Sơn La... Do ảnh hưởng của dịch Covid-19, năm nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo điều chỉnh kế hoạch thời gian năm học 2019 -2020, theo đó kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia sẽ lùi từ 8/8 đến 11/08/2020.

Phá dỡ hàng loạt nhà tập thể “ổ chuột” để xây chung cư mới: Quyết sách linh hoạt táo bạo của Hải Phòng

Phá dỡ hàng loạt nhà tập thể “ổ chuột” để xây chung cư mới: Quyết sách linh hoạt táo bạo của Hải Phòng
(PLVN) - Hải Phòng không chỉ nổi tiếng là thành phố Cảng, là cửa ngõ đường biển kết nối Việt Nam với quốc tế, mà còn có tiếng TP có số lượng nhà tập thể cao tầng nhiều thứ 3 cả nước (chỉ sau Hà Nội, TP HCM). Có phường như Vạn Mỹ, Đổng Quốc Bình từng “nổi tiếng” bạt ngàn những khu nhà xập xệ, đa phần sinh sống trong đó là các hộ hoàn cảnh khó khăn. Ai từng sống cảnh nhà cửa lụp xụp, ra đụng vào chạm, mới thấu hiểu nỗi khổ “nhà ổ chuột”:  Cuộc sống cứ nhỏ nhen đi, bẳn gắt phát sinh mâu thuẫn, tệ nạn phát sinh…
Hàng không khôi phục toàn bộ mạng bay nội địa

Hàng không khôi phục toàn bộ mạng bay nội địa

(PLVN) - Tại cuộc tọa đàm “Hàng không Việt trỗi dậy và sự hồi phục nền kinh tế” vừa diễn ra tại TP Quy Nhơn, tỉnh Bình Định, ông Võ Huy Cường, Phó Cục trưởng Cục Hàng không, cho biết: “Trong tâm dịch Covid-19, chúng ta bàn luận làm sao để chống dịch nhưng không một giây phút lơ là bảo dưỡng, khai thác và đảm bảo có thể khai thác bất cứ lúc nào, khai thác an toàn. Ngày 23/4, mạng đường bay nội địa bắt đầu được nối lại. Ngày 28/4, ngành hàng không bắt đầu nâng dần tần suất”.

Bệnh nhân số 91: Kỳ tích của ngành Y

Bệnh nhân số 91: Kỳ tích của ngành Y
(PLVN) - Nếu nhìn lại một số thời điểm thập tử nhất sinh của bệnh nhân (BN) số 91 (phi công người Anh) khi phổi gần như đông đặc, thì kết quả đạt được đến nay đó là một kỳ tích. BN bắt đầu có những hình ảnh lạc quan về sức khỏe, có các phản ứng biểu cảm khi bác sĩ trò chuyện.
Thanh tra đề nghị xử lý sai phạm tại Đại học Điện lực

Thanh tra đề nghị xử lý sai phạm tại Đại học Điện lực

(PLVN) - Bên cạnh những vi phạm trong việc thu, chi học phí, thu tiền “chống trượt tốt nghiệp” của sinh viên trái quy định, Thanh tra Bộ Công Thương còn chỉ ra hàng loạt vi phạm của Đại học Điện lực (ĐH Điện lực) trong công tác bổ nhiệm cán bộ, mua sắm thiết bị, quản lý đất đai… Trường còn bị chỉ ra đào tạo một số ngành nghề không hiệu quả.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬