Một ngày ở Thổ Hà

(PLVN) -  Làng Thổ Hà xưa kia thuộc vùng Kinh Bắc, nay thuộc xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. Từ bao đời nay, ngôi làng cổ này vẫn tọa lạc giữa một vùng đồng bằng trù phú, nơi có những con người khéo tay hay làm, xứ sở của những câu quan họ ngọt ngào và đã có thời gian giàu có nhờ nghề làm đồ gốm truyền thống. 
Một ngày ở Thổ Hà

Tạm xa cuộc sống nơi thành thị khiến con người ta cảm thấy ngột ngạt, tôi về thăm làng Thổ Hà, ngôi làng cổ kính nằm duyên dáng bên dòng sông Cầu, để chiêm ngưỡng những vẻ đẹp nên thơ của một vùng đất giàu truyền thống văn hoá thanh bình, được hít thở cái không khí trong lành hay chỉ để tìm về với những ký ức của tuổi thơ.

Cổng làng Thổ Hà.

Người làng Thổ Hà bảo, họ sinh ra đã gắn với con đò và dòng sông Cầu, có lẽ mạch nước sông Cầu đã ngấm vào từng thớ thịt của họ. Những nếp sống bao đời đã ăn sâu vào trong tâm thức. Vậy nên, đến tận bây giờ người làng Thổ Hà vẫn giữ được dáng hình của một ngôi làng cổ, ẩn chứa bao điều thú vị. Ngôi làng nhỏ bé bên bờ bắc sông Cầu này đã hình thành từ lâu trải qua biết bao thăng trầm nhưng cho đến tận bây giờ nó vẫn là một dải đất yên vui, hiền hòa và đằm thắm.

Làng Thổ Hà xưa kia thuộc vùng Kinh Bắc, nay thuộc xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. Từ bao đời nay, ngôi làng cổ này vẫn tọa lạc giữa một vùng đồng bằng trù phú, nơi có những con người khéo tay hay làm, xứ sở của những câu quan họ ngọt ngào và đã có thời gian giàu có nhờ nghề làm đồ gốm truyền thống.

Ngày ấy, nghề gốm là cái nghiệp của người Thổ Hà, nó không chỉ nuôi sống con người mà còn biến nơi đây thành một vùng giàu có, nhộn nhịp trên bến dưới thuyền.

Mỗi khi nhớ về nghề gốm người dân nơi đây vẫn nói: “Người Thổ Hà từ khi chào đời, chôn rau, cắt rốn bỏ vào cái nồi đất đem chôn ngoài ngõ, rồi tắm lọt lòng trong cái chậu sành da lươn, lớn lên cầm bát cơm, cái điếu hút thuốc lào, cái nồi kho cá, cái vại muối dưa cà… tất cả đều là những vật dụng do chính tay mình làm ra cho đến khi đã về với thế giới bên kia, họ lại được nằm trong cái tiểu sành của làng gốm quê mình.

Đất với người, người với đất bao đời nay vẫn nặng nghĩa nặng tình như thế. Vậy mà trải qua những thăng trầm của thời gian, những thay đổi của thời thế nghề gốm dần mai một, chỉ còn lại trong ký ức của những người thợ già xưa”.

Người dân trong làng cho biết, nghề gốm Thổ Hà đã có từ rất lâu rồi, nhà bác học Lê Quý Đôn một lần đi qua làng đã tặng nhân dân nơi đây bài thơ sau:

Đường thông ra biển tôm cua rẻ

Đất có lò nung chĩnh vại nhiều

Khách buôn lên xuống như mắc cửi

Kiếm được mối lời thật khổ tâm.

Có thể nói, gốm Thổ Hà đã đi sâu vào từng ngóc ngách đời sống sinh hoạt của người dân đồng bằng Bắc Bộ đặc biệt là tầng lớp nông dân, mọi đồ dùng trong nhà đều làm từ gốm. Ấy thế nên có thể dễ dàng lý giải vì sao xưa kia làng Thổ Hà lại giàu có, người Thổ Hà chỉ cần đốt một lò gốm thì ăn cả năm. Gốm Thổ Hà xưa không dùng men, cái thứ đất dẻo kỳ diệu ấy được nung cho đến khi tự chảy ra men bám trên bề mặt đồ gốm một màu nâu óng mượt như nhung, mát lịm.

Gốm xưa còn sót lại trên các bức tường vẫn nguyên hình vẹn trong hồn gốm Thổ Hà. Cái đặc biệt trong lối ăn ở của người Thổ Hà là sử dụng chính những mảnh gốm bỏ đi để xây nhà, xây tường, không chát vôi vữa, trải cùng mưa gió mà thành hình, thành khối gắn kết độc đáo.

Những thứ vật dụng trong nhà đều do bàn tay tài hoa của người thợ gốm Thổ Hà làm nên từ chính đồng đất quê nhà để trở thành sản phẩm từng nổi danh làm dấu ấn một vùng văn hóa. Nhờ có nghề làm gốm mà cuộc sống của người dân khá giả hơn hẳn so với những nơi khác, sự hưng thịnh của nghề gốm đã giúp ngôi làng có được một quần thể kiến trúc bề thế uy nghi.

 Làng Thổ Hà còn lưu giữ được hơn chục căn nhà cổ nằm sâu trong những ngõ nhỏ rêu phong

Cổng làng có kiến trúc đẹp và cổ kính, đây là một tronng những cổng làng đẹp nhất ở khu vực hạ lưu và trung lưu sông Cầu. Cổng nằm ở ngay đầu làng phía trước đình bên tả là hồ nước rộng, bên hữu có cây đa hàng trăm năm tuổi. Đó là hình ảnh mang đậm nét đặc trưng của văn hóa truyền thống đồng bằng Bắc Bộ - một sự hòa quyện giữa thiên nhiên với các công trình kiến trúc độc đáo.

Trong hệ thống thiết chế văn hóa xưa, đình làng có ý nghĩa rất quan trọng với đời sống tâm linh cũng như sinh hoạt của cộng đồng. Đình Thổ Hà được xây dựng vào năm 1685 thờ vua Lê Hy Tông. Đây là một công trình kiến trúc quy mô, trên một khu đất rộng 300m2 gồm 3 nhà: Tiền tế, đại đình, hậu cung với nghệ thuật điêu khắc khá độc đáo. Đình thờ thành hoàng và tổ sư nghề gốm Đào Trí Tiến ngôi đình nổi tiếng này từng được chính quyền thực dân Pháp xếp hạng trong viện bảo tàng bác cổ Đông Dương.

Hiện nay, đình lưu giữ được 9 tấm bia cùng với các thư tịch cổ những tấm bia đá này minh chứng cho sự tồn tại lâu đời của ngôi đình. Bởi vậy không ngẫu nhiên mà các nhà khoa học lại xem đình Thổ Hà là một bông hoa về nghệ thuật kiến trúc cổ Việt nam. Năm 1962, đình được xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Đình Thổ Hà vừa là một kiến trúc độc đáo, vừa là một minh chứng cho sự hưng thịnh của làng Thổ Hà xưa kia, trải qua sương gió, thời gian ngôi đình vẫn bền bỉ đứng đó như một giá trị bất biến của văn hóa truyền thống. Bốn chữ: Mỹ - Tục - Khả - Phong được sơn son thiếp vàng ngay tại cửa đình là sự ghi nhận nếp sống thuần hậu tốt đẹp của người dân nơi đây.

Đại đình tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc thời Hậu Lê, nghệ thuật trang trí tại đình có đặc điểm chung là: Đường nét khỏe với những khối nổi cao có độ tương phản giữa nổi và chìm do trình độ điêu luyện của kỹ thuật trạm lộng tài hoa khéo léo của các nghệ nhân xưa. Đình Thổ Hà cùng với chùa Thổ Hà đã hợp thành một cụm di tích vô cùng quý giá trên mảnh đất văn vật này. Sự hưng thịnh của làng gốm một thời giờ đây vẫn còn thấp thoáng trong những ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi.

Nhà cổ của người Thổ Hà nói riêng và của người dân đồng bằng Bắc Bộ nói chung thường rộng rãi và đặc biệt rất thoáng mát. Trong căn nhà của người dân Thổ Hà, ban thờ được trang trí một cách cầu kỳ và trang trọng chiếm phần lớn trong không gian của ngôi nhà. Người làng Thổ Hà bao đời nay vẫn qua lại trên những con ngõ nhỏ hai bên thấp thoáng những bóng hình của một thời gốm cổ đâu đó vẫn thấy tâm hồn của người thợ gốm.

Nếu người đời trước từng làm giàu bằng nghề gốm, thì ngày nay con cháu Thổ Hà cũng thức thời với nghề Bánh đa nem. Có tới 70% dân trong làng sống bằng nghề này, thay vì các lò gốm giờ đây người ta quanh năm bận bịu bên bếp than hồng với nồi bột trắng ngần để tạo ra những chiếc bánh đa nem - một món ăn không thể thiếu trong bữa cơm ngày Tết của người Việt.

Khắp đường làng ngõ xóm đâu đâu cũng gặp những dàn bánh đa nem, dường như nó đã trở thành một thứ không thể thiếu trong không gian làng xã Thổ Hà. Những âm thanh tí tách như tiếng tằm ăn, mạnh hơn thì như những tiếng mưa rơi phát ra từ tấm phên phơi bánh nghe như tiếng reo vui của người dân.

Nghề đã nuôi sống người và người gắn bó với nghề. Bánh đa nem Thổ Hà được đưa đi khắp mọi miền đất nước, đó là sản phẩm kết tinh từ gạo và đôi bàn tay khéo léo của những người dân cần cù, món Bánh đa nem theo họ ra chợ, hòa vào không gian dân dã bên dòng sông Cầu mà không phải nơi đâu cũng có.

Phiên chợ vẫn họp đều đặn vào mỗi buổi sáng bên dòng sông Cầu thơ mộng. Bến sông như chiếc cầu nối thơ mộng nối Thổ Hà với các miền quê khác, cuộc sống nơi đây cứ thế trôi qua trong cái cổ kính đã có sự đổi thay trong cái không gian yên bình có cả sự nhộn nhịp hối hả của con người. Trước kia Thổ Hà có bốn hội lớn trong năm, gần đây làng đã nhập bốn hội này vào làm một gồm cả hội Đình, hội Chùa, hội Xuân, hội Thu Lại trong hai ngày 21 và 22 tháng giêng âm lịch.

Thổ Hà được coi là một trong năm mươi ngôi làng Quan họ gốc, lễ hội Thổ Hà còn đựơc gọi là lễ hội đến hẹn lại lên. Khi mùa xuân mang đến cho đất trời không khí rạo rực thì lòng người Thổ Hà cũng say sưa trong những câu quan họ, các cuộc hát xướng diễn ra suốt ngày đêm, trong sân đình, trên dòng sông Cầu thơ mộng. Đâu đâu cũng văng vẳng những câu quan họ tha thiết ngọt ngào đầy nỗi niềm tâm sự như tiếng lòng của người dân Kinh Bắc.

Câu hát cứ ngân nga như níu kéo người ở lại: người ơi người ở đừng về, cuộc sống cứ xoay vần bên dòng sông Cầu lơ thơ nước chảy từ ngàn năm, người dân nơi đây vẫn khéo tay hay làm như xưa. Câu quan họ vẫn vang lên tha thiết hòa cùng tiếng vọng của gốm sành thuở nào khiến ta không sao quên đựơc một vùng quê rất đỗi bình dị nhưng giàu bản sắc văn hóa với tên gọi Thổ Hà.

Phương Nam - Ths.NCS Ngô Văn Hùng
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Cập nhật về siêu bão gần biển Đông

Cập nhật về siêu bão gần biển Đông
(PLVN) - 7h hôm nay, 18/4, tâm siêu bão ở vào khoảng 13,5 độ Vĩ Bắc; 127,6 độ Kinh Đông, cách bờ biển miền Trung Philippines khoảng 420km về phía Đông. Sức gió mạnh nhất vùng gần tâm siêu bão mạnh cấp 17 (200-220km/giờ), giật trên cấp 17.

Bộ Y tế thành lập 5 Đoàn kiểm tra tại các tỉnh khu vực Tây Nam Bộ

Bộ Y tế thành lập 5 Đoàn kiểm tra tại các tỉnh khu vực Tây Nam Bộ
(PLVN) - Ngày 17/4, GS.TS Nguyễn Thanh Long - Bộ trưởng Bộ Y tế đã ký quyết định thành lập 5 Đoàn đi kiểm tra công tác quản lý nhập cảnh, cách ly, giám sát y tế và triển khai tiêm vắc xin phòng chống dịch Covid-19 tại một số tỉnh, thành phố khu vực Tây Nam Bộ từ 18/4/2021 đến 30/4/2021.

Du lịch MICE quý II/2021: Xu hướng nào sẽ lên ngôi?

Du lịch MICE quý II/2021: Xu hướng nào sẽ lên ngôi?
(PLVN) - Du lịch MICE (du lịch nghỉ dưỡng kết hợp hội nghị) gia tăng mạnh trong những năm gần đây. Quý II/2021 ghi nhận booking của nhiều doanh nghiệp, trong đó hầu hết ưu tiên lựa chọn các quần thể nghỉ dưỡng tích hợp tất cả các dịch vụ trong cùng một không gian sống. 

Thuốc lá điện tử: Xử lý nghiêm các trường hợp kinh doanh

Thuốc lá điện tử: Xử lý nghiêm các trường hợp kinh doanh
(PLVN) - Nhiều người tin rằng thuốc lá điện tử là sản phẩm thay thế an toàn cho thuốc lá truyền thống. Nhưng các báo cáo gần đây tại Hoa Kỳ về việc sử dụng thuốc lá điện tử đang là mối nguy hiểm lớn đối với sức khỏe cộng đồng. FDA cảnh báo, chỉ tính từ 2011 đến 2015 đã tăng 900% học sinh tại Mỹ sử dụng thuốc lá điện tử, đây là con số thực sự đáng báo động.

[Truyện ngắn] Mùa nhan sắc

[Truyện ngắn] Mùa nhan sắc
Lớp em toàn con gái, đứa nào cũng chân dài thích váy ngắn, đàn ông giàu. Bọn con trai trong lớp diễn viên vẫn gọi chúng em là những ả váy ngắn, nguy cơ cao làm tan tành các gia đình hạnh phúc. 
“Nếu em không phải là một giấc mơ”

“Nếu em không phải là một giấc mơ”

(PLVN) - Mới đây, NXB Nhã Nam đã có buổi trò chuyện về các tác giả được đọc nhiều nhất tại Pháp đầu thế kỷ 21 và sự đón nhận của các độc giả trẻ Việt Nam.

Những người được trao truyền ngọn lửa

Những người được trao truyền ngọn lửa
(PLVN) - Giữa một cuộc sống bộn bề, đẩy người ta gấp rút tiến về phía trước, vẫn có những người trẻ lội ngược dòng nước, bắt đầu hành trình tìm về nguồn cội ngàn năm.

Người vô tính và không… “chuyện ấy”

Người vô tính và không… “chuyện ấy”
(PLVN) - Với vẻ bề ngoài họ có thể là những chàng trai, cô gái không có gì khác biệt! Nhưng họ không có cảm xúc về tình dục, ngay cả khi đang yêu một ai đó! Họ “không bình thường”,  họ “bệnh” là những nhận xét khi nói về người vô tính. Họ có thể yêu đồng giới, dị tính nhưng chỉ dừng lại ở những âu yếm, quyến luyến mà thôi…

GS.TS Việt kiều Thái Kim Lan: “Tôi vẫn là một người Việt thuần túy”

GS.TS Việt kiều Thái Kim Lan:  “Tôi vẫn là một người Việt thuần túy”
(PLVN) - Học tập, làm việc và lập gia đình ở một đất nước phát triển như Cộng hòa Liên bang Đức nhưng trong sâu thẳm trái tim GS.TS Triết học Thái Kim Lan luôn hiện hữu hình ảnh quê hương, đất nước. Đó là động lực của bà trong suốt nhiều năm qua, với nhiều lần đóng vai trò “cầu nối” trong các hoạt động giao lưu văn hoá, khoa học Việt - Đức. 

Tour đêm về di sản: Tại sao không?

Tour đêm về di sản: Tại sao không?
(PLVN) - Sau sự thành công của tour đêm tại Nhà tù Hoả Lò, Hoàng thành Thăng Long thì mới đây Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ đã công bố tour đêm Đền Hùng tới du khách. Mô hình tour du lịch đêm đến các di tích lịch sử hứa hẹn sẽ là một xu hướng nở rộ trong năm nay. 
Tết Thanh minh  trang trọng, đầm ấm

Tết Thanh minh trang trọng, đầm ấm

(PLVN) - “Thanh minh trong Tiết tháng Ba/Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh” - Tết Thanh minh xuất hiện trong Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du đủ để cho thấy nguồn gốc lâu đời của ngày Tết này. Từ lâu, Thanh minh đã trở thành ngày Tết thiêng liêng và mang nhiều ý nghĩa quan trọng trong đời sống tâm linh của người Việt. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376