Ký ức về liệt sĩ làng Lai

(PLVN) - Cách đây tròn 60 năm, Ngày Quốc khánh 2/9/1959, liệt sĩ Phạm Uy đã viết những dòng nhật ký cảm động: “Quốc khánh năm nay đến với tôi nhiều đổi mới, trong hoàn cảnh đời tôi nhiều đổi mới, bỏ tay bút, tay cày, cầm súng. Bỏ quần áo bình thường mặc bộ quân phục”. Những dòng nhật ký này được người lính pháo binh Phạm Uy viết khi đơn vị đang tập luyện tại vùng núi phía Bắc…
Ký ức về liệt sĩ làng Lai Bà Phương chia sẻ câu chuyện chia tay cháu lên đường, bà dúi cho anh 5 hào mua tem, dặn “cháu nhớ viết thư về nhé”.

Tình cảm với người đã ngã xuống

Tốt nghiệp loại giỏi Trường Sỹ quan Pháo binh, được phong thiếu úy và giữ lại làm cán bộ giảng dạy, sĩ quan Phạm Uy là một trong những lứa cán bộ đầu khi Trường Sỹ quan Cao xạ - Tên lửa được thành lập.

Tháng 4/1971, ông được biệt phái theo đoàn sĩ quan 17 người của Quân chủng Phòng không – Không quân vào khảo sát cách đánh B52 trên đường mòn Hồ Chí Minh. Ngày 15/5/1972 ông trúng bom bi, hy sinh sau bốn ngày hôn mê.

Tại triển lãm “Ký ức về liệt sĩ làng Lai”, anh Phạm Vinh Quang (SN 1979, cán bộ Bộ Xây dựng), cháu trai liệt sĩ Phạm Uy bùi ngùi chia sẻ: “Xem những kỷ vật về bác, ký ức lại ùi về. Từ nhỏ, tôi đã được nghe bố kể về bác rất nhiều và chính bố tôi cũng là người vào Quảng Trị để đưa di cốt bác về. Gia đình tôi có truyền thống đấu tranh phụng sự Tổ quốc. Noi gương anh trai, bố tôi tham gia chiến đấu ở chiến trường miền Nam rất lâu. Thế hệ tôi có chị gái cũng tham gia quân ngũ…”.

Lai Xá có nhiều người con đã nằm lại nơi chiến trường trong cả hai cuộc kháng chiến, lẫn trong chiến tranh biên giới Tây Nam và phía Bắc. Thế nhưng phần lớn ký ức đã dần nhạt nhòa theo thời gian vì ngày ấy, khi lên đường theo tiếng gọi của Tổ quốc, những liệt sĩ là những chàng trai tuổi đời còn rất trẻ, nhiều người trong số họ còn chưa lập gia đình. Mất mát đau đớn ập về, nhiều gia đình giấu giếm hay huỷ đi các kỷ vật, các bức ảnh để tránh sự đau thương, mất mát quá lớn. Thời gian trôi đi, bố mẹ các liệt sĩ lần lượt qua đời, đàn em lớn lên nhớ về các anh trong ký ức mờ nhạt. Những tấm ảnh ngày một hoen ố, thất lạc. Nhiều liệt sĩ còn chưa tìm thấy hài cốt…

Triển lãm “Ký ức về liệt sĩ làng Lai” đã ra đời như thế. Cả làng có gần 50 liệt sĩ trong ba cuộc chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ và biên giới phía Tây Nam và phía Bắc, thế nhưng trong triển lãm này chỉ còn hình ảnh, câu chuyện của 20 liệt sĩ.  Một nhóm sinh viên của Khoa Di sản văn hoá, Đại học Văn hoá Hà Nội, trong suốt một tháng hè, đã đến từng gia đình liệt sĩ ở Lai Xá, nghe người thân kể những câu chuyện về liệt sĩ, về mong ước tìm hài cốt đưa về quê cha đất tổ. Mỗi gia đình có những hoàn cảnh riêng, người nhớ nhiều, người nhớ ít, gia đình còn có ảnh hoặc không có ảnh liệt sĩ, nhưng tất cả đều giữ tình cảm sâu nặng với những người đã ngã xuống…

Nhớ thương ở lại

Đây là câu chuyện của liệt sĩ Phạm Gia Kim, bộ đội thời chống Pháp, tái ngũ năm 1966. Trong lần cuối về thăm nhà, ông đã bế đứa con trai của mình là Phạm Văn Thắng và năm 1969 ông hy sinh ở mặt trận phía Nam. Có mặt trong buổi khai mạc triển lãm ngày 25/7, ông Phạm Văn Thắng rưng rưng nhìn bức ảnh cuối cùng của mình với cha. 

Trong lá thư đề ngày 30/3/1969 của liệt sĩ gửi từ chiến trường gửi về cho vợ, bà Nguyễn Thị Hằng sau những cuộc hành quân chiến đấu dài qua Lào, Campuchia, ông viết: “Vì sự nghiệp chống Mỹ cứu nước anh phải đi, em cũng thông cảm cho anh, em nhé. Vì miền Nam ruột thịt em ạ. Thôi, anh tạm dừng bút. Anh chúc em khoẻ, nuôi con ngoan… bố đi đánh Mỹ, thống nhất bố về với con. Nhớ em, anh để trong lòng. Thương em, anh cũng đành lòng mà đi”. 

Lá thư theo thời gian đã in hằn vết tích tháng năm. Thế nhưng, ẩn sau những dòng chữ ố vàng, nhòe mờ là biết bao những nỗi niềm của người ở lại và để ngày hôm nay, nước mắt tự lúc nào đã lấp lánh trên khóe mắt của người đàn ông tuổi gần lục tuần, con trai liệt sĩ. 

Đây là câu chuyện của bà Nguyễn Thị Bích, 72 tuổi, vợ liệt sĩ Trần Ngọc Dem. Ông Dem là người Campuchia. Năm 13 tuổi, ông tập kết ra Bắc học tập theo diện học sinh miền Nam. Học hết lớp 9, ông Dem nhập ngũ.

Năm 1970, ông bà cưới nhau và có một người con. Sau đó, ông nhận lệnh sang chiến đấu tại Campuchia, lúc đó người con mới hai tháng tuổi. Đến năm 1982, gia đình bà Bích mới nhận được giấy báo tử. Sau 50 năm chồng ra đi nơi chiến trường nhưng vẫn chưa tìm được hài cốt để thắp nén nhang lên mộ.

Người phụ nữ 77 tuổi này cho đến bây giờ trong lòng vẫn chất chứa biết bao nỗi niềm. Các bức ảnh, các kỷ vật về người chồng vẫn được bà lưu giữ trong chiếc hộp gỗ nhỏ ở nhà. Mỗi dịp như thế này, nỗi nhớ khôn nguôi lại ùa về trong người phụ nữ ấy….

Ngày nay, xã hội vẫn nhiều băn khoăn làm thế nào để người trẻ biết và trân trọng quá khứ, trân trọng những hy sinh, mất mát của biết bao thế hệ cha anh để thấy giá trị của cuộc sống hòa bình hiện tại. 

Có lẽ câu hỏi đó đã được phần nào có lời giải tại triển lãm “Ký ức về liệt sĩ làng Lai” khi đội ngũ sưu tầm, nhân viên thiết kế, thi công đều là những người sinh ra ở thế hệ 9x và 10x.

Hơn hai tháng hè, họ không quản nắng mưa, tìm đến từng người thân của gia đình 50 liệt sĩ làng Lai Xá, nghe kể chuyện, góp nhặt những kỷ vật còn sót lại, vừa gợi ký ức vừa kể cho công chúng câu chuyện hậu chiến tranh. Đôi khi câu trả lời không đến từ những ý tưởng vĩ mô mà lại đến từ những việc làm rất nhỏ tại một ngôi làng nhỏ ven đô Hà Nội… 

Hồng Minh
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Khánh Hòa: Khởi công dự án đập ngăn mặn trên sông Cái Nha Trang

Khánh Hòa: Khởi công dự án đập ngăn mặn trên sông Cái Nha Trang
(PLVN) - Ngày 25/9, Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức lễ khởi công dự án đập ngăn mặn trên sông Cái Nha Trang. Đây là dự án đa mục tiêu cho sự phát triển của TP Nha Trang nói riêng và tỉnh Khánh Hòa nói chung, đồng thời cũng là công trình chào mừng Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII nhiệm kỳ 2020 - 2025. 

AFF Suzuki Cup 2020 sẽ diễn ra từ ngày 11/4 đến ngày 8/5/2021

AFF Suzuki Cup 2020 sẽ diễn ra từ ngày 11/4 đến ngày 8/5/2021
(PLVN) -Hôm nay (25/9), Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á (AFF) đã có thông báo chính thức về kế hoạch tổ chức AFF Suzuki Cup 2020. Theo đó, đấu trường đỉnh cao cấp ĐTQG của bóng đá Đông Nam Á sẽ diễn ra từ ngày 11/4 đến ngày 8/5/2021.
Công an Quảng Ngãi bắt trên 5kg ma túy

Công an Quảng Ngãi bắt trên 5kg ma túy

(PLVN) - Chiều ngày 25/9, công an tỉnh Quảng Ngãi cho biết, hôm qua ngày (24/9), lực lượng Cảnh sát phòng chống tội phạm về ma túy, Công an tỉnh đã triệt phá vụ ma túy lớn nhất từ trước đến nay trên địa bàn Quảng Ngãi.

Đại hội Đảng bộ TP Cần Thơ thành công tốt đẹp

Đại hội Đảng bộ TP Cần Thơ thành công tốt đẹp
(PLVN) - Sau 3 ngày làm việc, ngày 25/9, Đại hội Đại biểu Đảng bộ TP Cần Thơ lần thứ XIV, nhiệm kỳ 2020 - 2025 đã thành công tốt đẹp. Đại hội đã đề ra định hướng phát triển cho thành phố trong nhiệm kỳ mới, đồng thời, bầu ra BCH Đảng bộ TP nhiệm kỳ 2020 - 2025.


Đại hội Đảng bộ tỉnh Thái Bình diễn ra từ 13-15/10

Đại hội Đảng bộ tỉnh Thái Bình diễn ra từ 13-15/10

(PLVN) - Chiều 25/9, Tỉnh ủy Thái Bình tổ chức Họp báo cung cấp thông tin về việc tổ chức Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Thái Bình lần thứ XX, nhiệm kỳ 2020-2025. Theo đó, Đại hội sẽ diễn ra trong các ngày 13-15/10/2020.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: “Người dân dù ở bất cứ đâu cũng có thể tiếp cận, sử dụng dịch vụ y tế chất lượng cao“

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: “Người dân dù ở bất cứ đâu cũng có thể tiếp cận, sử dụng dịch vụ y tế chất lượng cao“
(PLVN) -"Người dân cả nước tại bất cứ đâu đều có cơ hội tiếp cận, sử dụng dịch vụ y tế chất lượng cao nhất của tuyến trên ngay tại tuyến cơ sở, hạn chế việc chuyển tuyến, quá tải, tập trung đông bệnh nhân tại tuyến trên”, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phát biểu tại Lễ khánh thành 1.000 bệnh viện khám, chữa bệnh từ xa.

Công bố cơ sở dữ liệu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định của tòa án nước ngoài

Công bố cơ sở dữ liệu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định của tòa án nước ngoài
(PLVN) -Chiều 25/9, Bộ Tư pháp, Chương trình phát triển Liên Hợp quốc tại Việt Nam (UNDP) và Đại sứ quán Anh tại Hà Nội phối hợp tổ chức Hội thảo Công bố cơ sở dữ liệu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định của tòa án nước ngoài, phán quyết của trọng tài nước ngoài (gọi tắt là Cơ sở dữ liệu).
Việt Nam chữa khỏi 999 bệnh nhân mắc Covid-19

Việt Nam chữa khỏi 999 bệnh nhân mắc Covid-19

(PLVN) - Bản tin của Ban Chỉ đạo Quốc gia chiều ngày 25/9 cho biết không có thêm ca mắc Covid-19 mới. Đến nay đã 23 ngày không ghi nhận ca mắc mới Covid-19 ở cộng đồng. Việt Nam chữa khỏi 999 bệnh nhân Covid-19. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬