Ký ức về liệt sĩ làng Lai

(PLVN) - Cách đây tròn 60 năm, Ngày Quốc khánh 2/9/1959, liệt sĩ Phạm Uy đã viết những dòng nhật ký cảm động: “Quốc khánh năm nay đến với tôi nhiều đổi mới, trong hoàn cảnh đời tôi nhiều đổi mới, bỏ tay bút, tay cày, cầm súng. Bỏ quần áo bình thường mặc bộ quân phục”. Những dòng nhật ký này được người lính pháo binh Phạm Uy viết khi đơn vị đang tập luyện tại vùng núi phía Bắc…
Ký ức về liệt sĩ làng Lai Bà Phương chia sẻ câu chuyện chia tay cháu lên đường, bà dúi cho anh 5 hào mua tem, dặn “cháu nhớ viết thư về nhé”.

Tình cảm với người đã ngã xuống

Tốt nghiệp loại giỏi Trường Sỹ quan Pháo binh, được phong thiếu úy và giữ lại làm cán bộ giảng dạy, sĩ quan Phạm Uy là một trong những lứa cán bộ đầu khi Trường Sỹ quan Cao xạ - Tên lửa được thành lập.

Tháng 4/1971, ông được biệt phái theo đoàn sĩ quan 17 người của Quân chủng Phòng không – Không quân vào khảo sát cách đánh B52 trên đường mòn Hồ Chí Minh. Ngày 15/5/1972 ông trúng bom bi, hy sinh sau bốn ngày hôn mê.

Tại triển lãm “Ký ức về liệt sĩ làng Lai”, anh Phạm Vinh Quang (SN 1979, cán bộ Bộ Xây dựng), cháu trai liệt sĩ Phạm Uy bùi ngùi chia sẻ: “Xem những kỷ vật về bác, ký ức lại ùi về. Từ nhỏ, tôi đã được nghe bố kể về bác rất nhiều và chính bố tôi cũng là người vào Quảng Trị để đưa di cốt bác về. Gia đình tôi có truyền thống đấu tranh phụng sự Tổ quốc. Noi gương anh trai, bố tôi tham gia chiến đấu ở chiến trường miền Nam rất lâu. Thế hệ tôi có chị gái cũng tham gia quân ngũ…”.

Lai Xá có nhiều người con đã nằm lại nơi chiến trường trong cả hai cuộc kháng chiến, lẫn trong chiến tranh biên giới Tây Nam và phía Bắc. Thế nhưng phần lớn ký ức đã dần nhạt nhòa theo thời gian vì ngày ấy, khi lên đường theo tiếng gọi của Tổ quốc, những liệt sĩ là những chàng trai tuổi đời còn rất trẻ, nhiều người trong số họ còn chưa lập gia đình. Mất mát đau đớn ập về, nhiều gia đình giấu giếm hay huỷ đi các kỷ vật, các bức ảnh để tránh sự đau thương, mất mát quá lớn. Thời gian trôi đi, bố mẹ các liệt sĩ lần lượt qua đời, đàn em lớn lên nhớ về các anh trong ký ức mờ nhạt. Những tấm ảnh ngày một hoen ố, thất lạc. Nhiều liệt sĩ còn chưa tìm thấy hài cốt…

Triển lãm “Ký ức về liệt sĩ làng Lai” đã ra đời như thế. Cả làng có gần 50 liệt sĩ trong ba cuộc chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ và biên giới phía Tây Nam và phía Bắc, thế nhưng trong triển lãm này chỉ còn hình ảnh, câu chuyện của 20 liệt sĩ.  Một nhóm sinh viên của Khoa Di sản văn hoá, Đại học Văn hoá Hà Nội, trong suốt một tháng hè, đã đến từng gia đình liệt sĩ ở Lai Xá, nghe người thân kể những câu chuyện về liệt sĩ, về mong ước tìm hài cốt đưa về quê cha đất tổ. Mỗi gia đình có những hoàn cảnh riêng, người nhớ nhiều, người nhớ ít, gia đình còn có ảnh hoặc không có ảnh liệt sĩ, nhưng tất cả đều giữ tình cảm sâu nặng với những người đã ngã xuống…

Nhớ thương ở lại

Đây là câu chuyện của liệt sĩ Phạm Gia Kim, bộ đội thời chống Pháp, tái ngũ năm 1966. Trong lần cuối về thăm nhà, ông đã bế đứa con trai của mình là Phạm Văn Thắng và năm 1969 ông hy sinh ở mặt trận phía Nam. Có mặt trong buổi khai mạc triển lãm ngày 25/7, ông Phạm Văn Thắng rưng rưng nhìn bức ảnh cuối cùng của mình với cha. 

Trong lá thư đề ngày 30/3/1969 của liệt sĩ gửi từ chiến trường gửi về cho vợ, bà Nguyễn Thị Hằng sau những cuộc hành quân chiến đấu dài qua Lào, Campuchia, ông viết: “Vì sự nghiệp chống Mỹ cứu nước anh phải đi, em cũng thông cảm cho anh, em nhé. Vì miền Nam ruột thịt em ạ. Thôi, anh tạm dừng bút. Anh chúc em khoẻ, nuôi con ngoan… bố đi đánh Mỹ, thống nhất bố về với con. Nhớ em, anh để trong lòng. Thương em, anh cũng đành lòng mà đi”. 

Lá thư theo thời gian đã in hằn vết tích tháng năm. Thế nhưng, ẩn sau những dòng chữ ố vàng, nhòe mờ là biết bao những nỗi niềm của người ở lại và để ngày hôm nay, nước mắt tự lúc nào đã lấp lánh trên khóe mắt của người đàn ông tuổi gần lục tuần, con trai liệt sĩ. 

Đây là câu chuyện của bà Nguyễn Thị Bích, 72 tuổi, vợ liệt sĩ Trần Ngọc Dem. Ông Dem là người Campuchia. Năm 13 tuổi, ông tập kết ra Bắc học tập theo diện học sinh miền Nam. Học hết lớp 9, ông Dem nhập ngũ.

Năm 1970, ông bà cưới nhau và có một người con. Sau đó, ông nhận lệnh sang chiến đấu tại Campuchia, lúc đó người con mới hai tháng tuổi. Đến năm 1982, gia đình bà Bích mới nhận được giấy báo tử. Sau 50 năm chồng ra đi nơi chiến trường nhưng vẫn chưa tìm được hài cốt để thắp nén nhang lên mộ.

Người phụ nữ 77 tuổi này cho đến bây giờ trong lòng vẫn chất chứa biết bao nỗi niềm. Các bức ảnh, các kỷ vật về người chồng vẫn được bà lưu giữ trong chiếc hộp gỗ nhỏ ở nhà. Mỗi dịp như thế này, nỗi nhớ khôn nguôi lại ùa về trong người phụ nữ ấy….

Ngày nay, xã hội vẫn nhiều băn khoăn làm thế nào để người trẻ biết và trân trọng quá khứ, trân trọng những hy sinh, mất mát của biết bao thế hệ cha anh để thấy giá trị của cuộc sống hòa bình hiện tại. 

Có lẽ câu hỏi đó đã được phần nào có lời giải tại triển lãm “Ký ức về liệt sĩ làng Lai” khi đội ngũ sưu tầm, nhân viên thiết kế, thi công đều là những người sinh ra ở thế hệ 9x và 10x.

Hơn hai tháng hè, họ không quản nắng mưa, tìm đến từng người thân của gia đình 50 liệt sĩ làng Lai Xá, nghe kể chuyện, góp nhặt những kỷ vật còn sót lại, vừa gợi ký ức vừa kể cho công chúng câu chuyện hậu chiến tranh. Đôi khi câu trả lời không đến từ những ý tưởng vĩ mô mà lại đến từ những việc làm rất nhỏ tại một ngôi làng nhỏ ven đô Hà Nội… 

Hồng Minh
Loading...

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Cải cách hành chính tại TP HCM nhiều biến chuyển, người dân hài lòng

Cải cách hành chính tại TP HCM nhiều biến chuyển, người dân hài lòng
(PLVN) - UBND TP HCM vừa có báo cáo gửi Bộ Nội vụ cho biết, công tác cải cách hành chính 9 tháng đầu năm 2019 đạt nhiều kết quả tích cực. Với chủ đề “Năm đột phá cải cách hành chính và thực hiện Nghị quyết 54 của Quốc hội”, TP đã triển khai 7 chỉ tiêu và 44 nội dung liên quan trên các lĩnh vực…
Loading...

Bênh cháu, lĩnh 17 năm tù về tội giết người

Bênh cháu, lĩnh 17 năm tù về tội giết người
(PLVN) - Sau 3 ngày nghị án, chiều 16/9, TAND tỉnh Kiên Giang đã tuyên phạt bị cáo Nguyễn Anh Điền (37 tuổi, ngụ phường Vĩnh Quang, TP Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang) mức án 17 năm tù về tội giết người; bị cáo Danh Quy (23 tuổi, ngụ phường Vĩnh Quang, TP Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang) 2 năm tù cho hưởng án treo, Lý Phương (31 tuổi, ngụ TX Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng) 4 năm tù cùng về tội “Gây rối trật tự công cộng”.

Ứng dụng mua sắm BBi Mall - Tích lũy cho tương lai

Ứng dụng mua sắm BBi Mall - Tích lũy cho tương lai
(PLVN) - Công ty BBI Việt Nam với ứng dụng cốt lõi BBi Mall – là một trong những doanh nghiệp tiên phong tại Việt Nam xây dựng và phát triển app thương mại điện tử theo mô hình kinh tế chia sẻ kết nối người mua - người bán. Mặc dù mới ra mắt bản thử nghiệm trên thị trường gần 1 năm, với những tính năng ưu việt, ứng dụng BBI Mall đã thu hút 600.000 người dùng, liên kết với hàng nghìn doanh nghiệp và các shop online...

Toyota Việt Nam đồng hành cùng Mottainai 2019

Toyota Việt Nam đồng hành cùng Mottainai 2019
(PLVN) - Được sáng tạo dựa trên hoạt động mua, bán trao đổi đồ cũ mang ý nghĩa tiết kiệm, tránh lãng phí của Nhật Bản, năm nay Chương trình Mottainai 2019 “Trao yêu thương – Nhận hạnh phúc” lần đầu tiên được tổ chức tại cả hai địa điểm Tp. HCM và Hà Nội.. Công ty Ô tô Toyota Việt Nam (TMV) là một trong những đơn vị đồng hành cùng Chương trình...
Fordays Việt Nam tặng quà cho trẻ em bị tổn thương não

Fordays Việt Nam tặng quà cho trẻ em bị tổn thương não

(PLVN) - 400 phần quà trị giá tương đương 1,2 tỷ đồng là những sản phẩm dinh dưỡng hỗ trợ tích cực cho quá trình chữa trị bệnh của các bé mắc bệnh tổn thương não vừa được đại diện Công ty Fordays Việt Nam dành tặng cho các em nhỏ thuộc Hội gia đình trẻ tổn thương não Việt Nam (các bé CP). 

Sóc Trăng có tân Giám đốc Sở Tư pháp

Sóc Trăng có tân Giám đốc Sở Tư pháp
(PLVN) -Sáng 16/9, Phó Bí thư Tỉnh ủy - Chủ tịch UBND tỉnh Sóc Trăng Trần Văn Chuyện đã trao quyết định bổ nhiệm Phó Giám đốc phụ trách Sở Tư pháp Phạm Tuân giữ chức vụ Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Sóc Trăng với thời hạn là 5 năm.